भारतमा बेरोजगारी

भारतमा बेरोजगारीका विभिन्न रूप हुन्छन्। कसैसँग काम नहुन सक्छ, काम निकै कम हुन सक्छ, अनियमित काम हुन सक्छ वा सीप र आम्दानीको आवश्यकताभन्दा धेरै तलको काम हुन सक्छ। काम खेतीपातीको चक्र, पर्यटन, निर्माण वा मागमा हुने अन्य परिवर्तनमा निर्भर हुने ठाउँमा मौसमी बेरोजगारी सामान्य छ। अल्परोजगारी भनेको चाहेजति घण्टा काम नपाउनु वा आफ्नो पूरा सीप प्रयोग गर्न नसक्नु हो। छद्म बेरोजगारी भारतको सन्दर्भमा प्रायः चर्चा गरिने अवधारणा हो, विशेषतः कृषि र पारिवारिक काममा। यसले कुनै कामले उत्पादनशील रूपमा चाहिनेभन्दा बढी मानिस काम गरिरहेको देखिने अवस्थालाई जनाउँछ। भारतमा हरेक काम खोज्ने व्यक्तिलाई समेट्ने एउटै सार्वभौमिक बेरोजगारी बीमा प्रणाली छैन। यसको सट्टा योग्य कामदारका लागि रोजगारीसँग जोडिएका प्रावधान, सार्वजनिक रोजगारी कार्यक्रम, राज्यका योजना, सीप विकास पहल र घरपरिवारको सहयोग उपलब्ध हुन सक्छ। रोजगार विनिमय सेवा र राष्ट्रिय करियर सेवा (National Career Service) काम खोज्ने प्रणालीका परिचित भाग हुन्। निजी रोजगारी पोर्टल, भर्तीकर्ता, व्यक्तिगत सञ्जाल, क्याम्पस भर्ती, पेशागत सम्पर्क र सीधा आवेदन पनि व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्छन्। बेरोजगार रहेको समयलाई व्यवस्थित रूपमा अघि बढाउन आवश्यक अभिलेख जुटाउने, घरपरिवारका आवश्यकताको अनुमान गर्ने, उपयुक्त सेवामा दर्ता गर्ने, सीप अद्यावधिक गर्ने र नियमित आवेदन दिने कामबाट सुरु गर्न सकिन्छ। राम्रो अभिलेखले खोजलाई केन्द्रित बनाउँछ र के काम गरिरहेको छैन भन्ने देखाउँछ। काम नहुँदा आम्दानी, आत्मविश्वास, दिनचर्या र आफ्नो सर्तमा कुरा गर्ने क्षमता घट्न सक्छ। स्रोतले अनुमति दिएमा यसले तालिम, बसाइँसराइको योजना, स्वरोजगारको तयारी वा बढ्दो पेशामा जाने समय पनि दिन सक्छ। हतारमा काम खोज्दा ठगीको जोखिम गम्भीर हुन्छ। जागिर खोज्ने व्यक्तिले पक्का प्रस्ताव, कारण नखुलेका शुल्क, गोप्य रूपमा पैसा माग्ने वा रोजगारदाता प्रमाणित हुनुअघि संवेदनशील जानकारी माग्ने कुरामा प्रश्न गर्नुपर्छ।