یاسای تاوان لە ئێران

یاسای تاوانی ئێران بە شێوەیەکی سەرەکی لە یاسا تاوانییەکان و ڕێکاری دادگایی تاوانی پێک دێت و بنەمای گرنگی لە یاسای ئیسلامیدا هەیە. کردارێک دەتوانێت لە ئێران تاوان بێت، تەنانەت ئەگەر وڵاتێکی تر هەمان کردار بە تاوان نەزانێت. زاراوە یاساییەکانی ئێران چەند پۆلێنێکی فراوانی سزا جیا دەکەنەوە. ئەمانە سزای دیاریکراوی ئایینی، تۆڵەی یاسایی (qisas)، قەرەبووی دارایی (diya) و سزای دیارینەکراو بە بڕیاری دادگا (ta’zir) دەگرنەوە. تۆڵەی یاسایی (qisas) و قەرەبووی دارایی (diya) بە تایبەتی پەیوەستن بە هەندێک زیان بە ژیان یان لەشی مرۆڤ. لەو بارانەدا، ماف و بڕیاری کەسی بریندار یان خێزانی قوربانی دەتوانێت لەگەڵ پرۆسەی گشتی ڕۆڵێکی یاسایی تایبەتی هەبێت. کەیسێکی تاوانی دەتوانێت بە سکاڵا، ڕاپۆرتی پۆلیس یان لێکۆڵینەوەی فەرمی دەست پێ بکات. لێکۆڵەران و دادوەران بەڵگە کۆ دەکەنەوە، لە کەسانی پەیوەندیدار دەپرسن و بڕیار دەدەن کە ئایا کەیسەکە بۆ دادگای شایستە بڕوات. دادگا تۆمەتەکە، بەڵگەکان، یاسای پەیوەندیدار و بەرگری هەڵدەسەنگێنێت. بە پێی کەیسەکە، دەتوانرێت حوکم لە ڕێی تانە یان ڕێکارێکی تری دیاریکراو بە یاسا پێداچوونەوەی بۆ بکرێت. بەڵگە دەتوانێت لە وتە، گێڕانەوەی شاهیدان، بەڵگەنامە، دۆزینەوەی پزیشکی، کاری پسپۆڕان، شتی ماددی و تۆماری ئەلیکترۆنی پێک بێت. کێش و قبووڵکردنی یاسایی هەر بەڵگەیەک بە تاوانەکە و ڕێکارە یاساییەکانەوە پەیوەستە. گومانلێکراو یان تۆمەتبار پێویستە تێبگات تۆمەتەکە چییە و ڕاوێژی یاسایی وەربگرێت. دەستگەیشتن بە پارێزەرێکی هەڵبژێردراو دەتوانێت بە قۆناغ و جۆری دادرەسییەکەوە سنووردار بێت؛ بۆیە ڕێنمایی زوو لە پارێزەرێک کە لە بواری یاسای تاوانی ئێران شارەزایە گرنگە. کردەوەی گشتی، مەی، ماددەی هۆشبەر، کرداری سێکسی، بابەتە ئایینییەکان، چالاکی سیاسی، وێنەگرتن، میدیا و پەیوەندییە سەرهێڵەکان دەتوانن مەترسییەکانیان هەبێت کە گەشتیاران پێیان ئاشنا نین. پشت بەستن بە گریمانەی یاسای وڵاتێکی تر نەبەستن، ڕێگایەکی گرنگی خۆپاراستنە.