Iraq komarek parlamenter a federal e. Destûra wê desthilatê di nav saziyên qanûndanînê, rêveberiyê û dadweriyê de parve dike û hem hikûmeta federal hem jî Herêma Kurdistanê nas dike. Encûmena Nûneran parlamenta neteweyî ye. Ew qanûnên federal derdixe, biryarên girîng ên giştî pejirîne, çavdêriya rêveberiyê dike û di hilbijartina serokomar û pêkanîna avakirina hikûmetê de roleke navendî dilîze. Serokomar serokê dewletê ye, lê serokwezîr serokatiya hikûmeta federal dike û piraniya desthilata rêveberiyê ya rojane bi kar tîne. Wezîran li gorî berpirsiyariyên xwe yên qanûnî qadên wekî darayî, perwerde, tenduristî, ewlehî û xizmetên giştî rêve dibin. Avakirina hikûmetê bi gelemperî hewceyê danûstandinên di navbera çend komên siyasî de ye, ji ber ku kêm caran komek tenê parlamentê di destê xwe de digire. Hevbendiyan berî ku hikûmet bikaribe bi awayekî domdar bixebite, li ser serokatiyê, siyasetê, wezaretxaneyan û piştgiriya parlamentoyê li hev dikin. Peyva muhasasa gelek caran ji bo parvekirina nefermî ya wezîfeyên bandordar di navbera komên siyasî, etnîkî an olî de tê bikaranîn. Ev pratîkeke siyasî ye, ne formûleke destûrî ya hêsan; alîgir û rexnegir li ser wê nêrînên cihê hene: gelo ew tevlîbûna hemûyan diparêze an jî merit û berpirsiyariyê lawaz dike. Avahiya federal a Iraqê di siyaseta wê de pir girîng e. Hikûmeta Herêma Kurdistanê saziyên xwe hene; nîqaş an danûstandinên wê bi rayedarên federal re dikarin li ser desthilat, pereyên giştî, çavkaniyên xwezayî, ewlehî an rêveberiyê bin. Parêzgeh û rayedarên herêmî siyaseta neteweyî bi hewcedariyên rojane ve girêdidin. Rê, av, elektrîk, dibistan, lênihêrîna tenduristiyê, kar û budceyên giştî gelek caran ji axaftinên fermî zêdetir bandorê li nirxandina gel a serokên siyasî dikin. Welatiyan bi rêya hilbijartinan, partiyan, sendîkayan, komeleyên pîşeyî, rêxistinên civakî, rojnamegeriyê, daxwaznameyan, komcivîna aşitîxwaz û nîqaşa giştî dikarin bandorê li siyaseta xwe bikin. Ev kanal dikarin derfetên reformê veke, lê patronaj, gendelî, saziyên lawaz, tirsandin û tundiya siyasî dikarin beşdariya dadperwer sînordar bikin. Ji bo fêmkirina her mijareke siyasî ya Iraqê, saziya berpirsiyar, qaîdeya nivîskî, aktorên siyasî û bandora wê li ser mirovan nas bike. Ev yek desthilata fermî ji soz, danûstandina partiyan û raya giştî cuda dike.
Siyaset li Iraqê
Siyaset li Iraqê di komarek parlamenter a federal de pêk tê; dengderan nûnerên xwe hilbijêrin û parlament di avakirina hikûmeta neteweyî de roleke navendî dilîze. Partiyên siyasî, berjewendiyên herêmî, nasnameyên olî û etnîkî, xwepêşandanên gelêrî û danûstandinên di navbera rêberan de li ser biryaran bandor dikin. Fêmkirina ciyawaziya di navbera qaîdeyên destûrî û adetên siyasî de şopandina vê pergalê hêsan dike.
VivAVia can make mistakes. Check important information.