E drejta e imigracionit në Kosovë

Sistemi i imigracionit të Kosovës zbatohet për shtetasit e huaj, të quajtur në terminologjinë vendore të huaj, dhe personat pa shtetësi. Ligji Nr. 04/L-219 për të Huajt, Ligji Nr. 06/L-036 dhe ndryshimet procedurale në Ligjin Nr. 08/L-262 përbëjnë kuadrin kryesor. Autoritetet përkatëse përfshijnë Ministrinë e Punëve të Brendshme dhe Administratës Publike, Departamentin e saj për Shtetësi, Azil dhe Migrim, Divizionet për të Huaj, Azil, Shtetësi, Ripranim dhe Kthim, Ministrinë e Punëve të Jashtme dhe Diasporës, misionet diplomatike e konsullore të Kosovës, Policinë Kufitare të Policisë së Kosovës dhe Agjencinë e Punësimit. Hyrja zakonisht kërkon dokument të vlefshëm udhëtimi, vizë ose leje qëndrimi kur kërkohet për shtetësinë e personit, qëllim të besueshëm dhe kushte të përshtatshme qëndrimi, mjete të mjaftueshme, mungesë ndalimi hyrjeje ose qëndrimi dhe mungesë kërcënimi për sigurinë shtetërore, rendin publik ose shëndetin publik. Viza nuk garanton pranimin në kufi. Mund të zbatohen përjashtime humanitare ose për interes kombëtar. Shtetasi i huaj zakonisht duhet ta regjistrojë adresën brenda tri ditëve nga hyrja në stacionin më të afërt policor ose përmes shërbimit në internet që është në dispozicion. Qëndrimi afatshkurtër kufizohet në 90 ditë në çdo periudhë 180-ditore dhe nuk autorizon punësim. Kërkesat për vizë varen nga shtetësia, prandaj duhet kontrolluar informacioni aktual i Ministrisë së Punëve të Jashtme ose i misionit përkatës. Vizat kufitare mund të lëshohen vetëm në raste të jashtëzakonshme dhe për jo më shumë se 15 ditë. Kosova dallon qëndrimin afatshkurtër, të përkohshëm dhe të përhershëm. Qëndrimi i përkohshëm mund të jetë për bashkim familjar, arsim parauniversitar ose të lartë, shkëmbim ose lëvizshmëri rinore, praktikë profesionale, kërkim shkencor, punësim, punë të deleguar dhe arsye humanitare. Leja e përkohshme zakonisht vlen një vit, megjithëse qëllimi dhe leja e sponsorit mund ta shkurtojnë këtë periudhë. Dokumenti i udhëtimit zakonisht duhet të mbetet i vlefshëm të paktën tre muaj pas periudhës së kërkuar të lejes. Aplikimet zakonisht paraqiten përmes një misioni diplomatik ose konsullor; shtetasit e huaj të përjashtuar nga viza dhe disa raste studimi, kërkimi ose të përcaktuara me ligj mund të aplikojnë në Departamentin për Shtetësi, Azil dhe Migrim në Kosovë. Vendimi për qëndrim të përkohshëm zakonisht merret brenda jo më shumë se 30 ditësh. Ankimi zakonisht paraqitet brenda tetë ditësh dhe Komisioni i Ankesave zakonisht vendos brenda 30 ditësh; ankimi zakonisht nuk e pezullon zbatimin. Zgjatja e lejes, e paraqitur jo më vonë se 30 ditë para skadimit, lejon qëndrimin e ligjshëm derisa aplikimi të jetë në shqyrtim. Aplikimet kërkojnë dëshmi që lidhen me qëllimin e qëndrimit. Dokumentet e zakonshme përfshijnë pasaportën ose dokument tjetër të vlefshëm udhëtimi, dëshmi të qëllimit, sigurim shëndetësor, strehim, mjete të mjaftueshme dhe vërtetim të policisë ose të mungesës së hetimeve. Dokumentet e huaja mund të kërkojnë certifikim, apostilë ose verifikim tjetër dhe përkthim të autorizuar në shqip ose serbisht. Dëshmia për hyrje dhe vizë zakonisht tregon të paktën EUR 20 në ditë për një të rritur ose EUR 10 në ditë për një të mitur, me shuma minimale përkatësisht EUR 100 dhe EUR 50. Dëshmia për qëndrim përfshin prag të të ardhurave ose qarkullimit vjetor prej EUR 5,000 për punësim, EUR 6,000 për bashkim familjar me sponsor të huaj dhe EUR 500 për arsim parauniversitar ose të lartë. Bashkimi familjar me shtetas të Kosovës nuk ka shumë fikse, por sponsori duhet të dëshmojë mbështetje të mjaftueshme. Paratë e gatshme, çeqet, kartat e kreditit, kontrata e punës ose garancia e sponsorit mund të përdoren si dëshmi financiare. Punësimi zakonisht kërkon si qëndrim të përkohshëm për punë, ashtu edhe leje pune, përveçse kur zbatohet një përjashtim ligjor. Agjencia e Punësimit lëshon lejet e punës dhe profesionet e licencuara kërkojnë licencim profesional paraprak. Leja zakonisht lidhet me punëdhënësin dhe vendin e punës dhe vlen për kohëzgjatjen e kontratës ose të angazhimit, deri në një vit. Qeveria cakton kuotat vjetore deri më 31 tetor për vitin pasues, por kategoritë e përcaktuara me ligj jashtë kuotës përfshijnë disa punëtorë ditorë, punëtorë të mbuluar nga traktatet, personel kyç, persona të vetëpunësuar, të transferuar brenda kompanisë dhe punëtorë sezonalë. Puna sezonale kufizohet në gjashtë muaj brenda një viti dhe zakonisht kërkon gjashtë muaj jashtë Kosovës para hyrjes së re sezonale. Përjashtimet përfshijnë banorët e përhershëm, personat me status refugjati, mbrojtje plotësuese ose të përkohshme, disa anëtarë të familjes, banorë për arsye humanitare, disa studentë dhe studiues shkencorë. Punëtorët kanë mbrojtje për trajtim të barabartë lidhur me kushtet e punës, pagën, largimin nga puna, sigurinë në punë, organizimin, aftësimin, njohjen e kualifikimeve dhe sigurimet shoqërore. Punëdhënësi nuk duhet të punësojë një shtetas të huaj pa status të ligjshëm dhe duhet të njoftojë Departamentin dhe punëtorin për ndryshimet përkatëse brenda 15 ditësh. Bashkimi familjar mbulon familjarët e afërt të shtetasve të Kosovës, banorëve të përhershëm ose të përkohshëm dhe personave me mbrojtje ndërkombëtare. Punëtori me leje njëvjeçare të bazuar në kuotë zakonisht kualifikohet t’i sjellë familjarët vetëm pasi të ketë dy vjet qëndrim të përkohshëm. Punëtorët sezonalë, azilkërkuesit dhe personat me mbrojtje të përkohshme përjashtohen nga kjo kategori e bashkimit familjar. Aplikimi zakonisht paraqitet kur familjari ndodhet jashtë vendit, përveç rasteve të përcaktuara me ligj. Leja zakonisht vlen një vit ose deri në skadimin e lejes së sponsorit; pas dy vitesh të vazhdueshme mund të zgjasë deri në dy vjet. Bashkëshorti, partneri i pamartuar ose fëmija i rritur mund të marrë qëndrim të pavarur pas tre vitesh qëndrimi familjar, me përjashtime të posaçme në rast vdekjeje të sponsorit. Dëshmitë përfshijnë lidhjen familjare, identitetin e sponsorit, mjetet financiare, strehimin, sigurimin, dokumentet e evidencës penale dhe, kur kërkohet, dëshminë e vaksinimit. Familjarët me këtë status mund të kenë qasje në arsim, aftësim profesional, punësim dhe vetëpunësim. Arsimi dhe kërkimi shkencor kanë kërkesa të veçanta për dëshmi. Studimet parauniversitare mund të kërkojnë regjistrimin, pëlqimin e prindit ose kujdestarit, mjete financiare, strehim, sigurim dhe vërtetim të mungesës së hetimeve. Aplikuesit për arsim të lartë kanë nevojë për regjistrim në një institucion të akredituar, mjete financiare, adresë të saktë, sigurim dhe dokumentet e kërkuara të policisë. Studiuesve shkencorë u nevojitet ftesë dhe marrëveshje kërkimore me një institucion të licencuar të Kosovës. Rastet e shkëmbimit, lëvizshmërisë rinore dhe praktikës profesionale kërkojnë dokumente që përputhen me programin konkret; praktika profesionale sipas legjislacionit për të huajt nuk është automatikisht punësim. Qëndrimi për kërkim shkencor zakonisht zgjat deri në një vit, ndërsa disa marrëveshje kërkimore të BE-së ose Shengenit mund të lejojnë qëndrim deri në 90 ditë. Qëndrimi humanitar mund t’i mbrojë viktimat e trafikimit që pranojnë ndihmë, të miturit e braktisur ose të pashoqëruar, personat që bashkëpunojnë me autoritetet e drejtësisë ose sigurisë, personat që ndihmojnë në procedurat kundër punëdhënësve të paligjshëm, personat shtatzënë pas gjashtë muajsh dhe personat me arsye të tjera të rënda humanitare. Mund të zbatohen përjashtime nga kërkesat për mjete financiare dhe sigurim. Viktima e trafikimit ka periudhë reflektimi prej 30 deri në 90 ditësh dhe mund të marrë trajtim mjekësor, mbështetje psikosociale, përkthim, masa sigurie dhe ndihmë juridike falas. Leja mund të zgjasë të paktën gjashtë muaj për sa kohë vazhdojnë kushtet. Mbrojtja ndërkombëtare rregullohet nga Ligji Nr. 06/L-026 dhe ndryshimet e tij. Statuset e mundshme janë statusi i refugjatit, mbrojtja plotësuese dhe mbrojtja e përkohshme. Aplikimi për azil mund të bëhet në një gjuhë që aplikuesi e kupton. Regjistrimi zakonisht bëhet brenda tri ditëve të punës kur aplikimi paraqitet te organi kompetent ose brenda gjashtë ditëve të punës kur përcillet nga një autoritet tjetër. Derisa aplikimi është në pritje, aplikuesi ka të drejtë të qëndrojë, të marrë strehim ose të vendoset në Qendrën e Azilit, ushqim, veshmbathje, ndihmë financiare, kujdes shëndetësor, arsim, ndihmë juridike, qasje në gjykatë, përkthyes dhe bashkim familjar. Aplikuesi duhet ta respektojë ligjin, të bashkëpunojë me Departamentin, të japë shenjat e gishtërinjve dhe fotografinë, të jetë i qasshëm e të paraqitet sipas kërkesës, si dhe të mos largohet nga Kosova pa leje. Nëse, për arsye që nuk i atribuohen aplikuesit, nuk është dhënë vendim i shkallës së parë pas nëntë muajsh, mund të lindë e drejta për qasje në punë ose aftësim profesional. Procedura e mbrojtjes në shkallë të parë zakonisht zgjat gjashtë muaj. Rastet komplekse ose masive mund të marrin zgjatje prej tre muajsh, deri në maksimum 21 muaj. Rastet e përshpejtuara zakonisht vendosen brenda 30 ditësh. Ankesa në Komisionin Kombëtar për Refugjatë zakonisht paraqitet brenda 15 ditësh, ose brenda shtatë ditësh në rast të përshpejtuar, dhe Komisioni zakonisht vendos brenda 30 ditësh. Ankesat dhe procedurat gjyqësore zakonisht e pezullojnë zbatimin. Refugjatët e njohur dhe personat me mbrojtje plotësuese marrin qëndrim, ndihmë sociale, strehim deri në dy vjet, kujdes shëndetësor, arsim, mbështetje për integrim, qasje në punë, bashkim familjar dhe ndihmë juridike sipas rregullave në fuqi. Qëndrimi i përhershëm zakonisht kërkon pesë vjet qëndrim të përkohshëm të vazhdueshëm. Mungesat nuk e ndërpresin periudhën kur secila zgjat më pak se gjashtë muaj dhe mungesat gjithsej nuk i kalojnë dhjetë muaj. Puna sezonale, migrimi ditor, ofrimi i shërbimeve për një punëdhënës të huaj dhe burgimi nuk llogariten; koha e studimeve llogaritet në gjysmën e kohëzgjatjes. Aplikuesit zakonisht kanë nevojë për dokument të vlefshëm udhëtimi, mjete financiare, sigurim shëndetësor, mungesë kërcënimi për sigurinë ose rendin publik dhe njohuri bazë të leximit dhe shkrimit në një gjuhë zyrtare, si dhe njohuri për kulturën dhe rendin shoqëror të Kosovës. Zbatohen përjashtime për personat që kanë kryer shkollimin përkatës në Kosovë, aplikuesit në moshë parashkollore dhe personat mbi 65 vjeç që nuk janë të punësuar. Departamenti zakonisht vendos brenda 60 ditësh. Nuk ka ankesë administrative, por vendimi mund të kundërshtohet në Gjykatën Themelore. Qëndrimi i përhershëm mund të revokohet për shkak të ndalimit, qëndrimit jashtë Kosovës më shumë se një vit rresht, fakteve materiale të rreme ose të fshehura, kërcënimeve serioze apo kërkesës së mbajtësit të statusit. Shtetësia rregullohet nga Ligji aktual Nr. 10/L-023, i cili lejon shprehimisht shtetësi të shumëfishtë. Shtetësia mund të fitohet nëpërmjet prindërve, lindjes në territor, birësimit, natyralizimit, marrëveshjeve dhe dispozitave të tjera ligjore. Natyralizimi i zakonshëm zakonisht kërkon moshë madhore, pesë vjet qëndrim të vazhdueshëm pas marrjes së qëndrimit të përhershëm, integrim shoqëror, kulturor, shkencor, ekonomik ose profesional, mjete të mjaftueshme pa ndihmë sociale, përmbushje të detyrimeve financiare ndaj shtetit dhe njohuri bazë të leximit e shkrimit në një gjuhë zyrtare si dhe njohuri për kulturën e rendin shoqëror të Kosovës. Bashkëshorti i shtetasit të Kosovës zakonisht duhet të ketë së paku tre vjet martesë dhe një vit qëndrim të ligjshëm me leje të vlefshme; kushti i qëndrimit pesëvjeçar nuk zbatohet në këtë kategori. Refugjatët dhe personat pa shtetësi mund të kualifikohen pas pesë vitesh nga njohja e statusit. Personat me prejardhje nga Kosova që jetojnë jashtë vendit mund të kualifikohen sipas dispozitave për diasporën pa kushtet e zakonshme të moshës madhore, qëndrimit pesëvjeçar dhe gjuhës. Natyralizimi për interes të veçantë mund të jepet me dekret presidencial. Aplikimet paraqiten në komunë ose te organi kompetent në Kosovë, apo në misionin më të afërt të Kosovës jashtë vendit. Periudha e shqyrtimit mund të arrijë 180 ditë për fitimin e shtetësisë, ndërsa vendimet përfundimtare mund të kundërshtohen në Komisionin e Ankesave për Shtetësi dhe në gjykatat administrative. Një person mund të qëndrojë në mënyrë të paligjshme nëse i mungonte viza e kërkuar, hyri në mënyrë të paligjshme, iu refuzua, anulua ose revokua leja, iu refuzua mbrojtja pa bazë tjetër të ligjshme, ose punoi pa autorizim. Departamenti lëshon vendim me shkrim për kthim në një gjuhë zyrtare dhe në anglisht. Për largim vullnetar zakonisht jepen deri në 30 ditë, me mundësi zgjatjeje deri në 60 ditë për shkollim, rregullim të çështjeve personale ose arsye shëndetësore. Ankesa kundër kthimit zakonisht paraqitet brenda tetë ditësh dhe vendoset brenda 15 ditësh; një padi e mëtejshme në Gjykatën Themelore zakonisht paraqitet brenda tetë ditësh dhe nuk e pezullon automatikisht zbatimin. Policia Kufitare mund të kryejë largim me forcë në raste si hyrja e paligjshme, moslargimi, kalimi i mbi 60 ditëve nga skadimi i vizës ose lejes, ripranimi ose dënimi përkatës. Ndalimi në qendër të largimit merret parasysh vetëm pasi të shqyrtohen alternativat. Parimi i moskthimit, interesi më i mirë i fëmijëve, jeta familjare dhe shëndeti duhet të respektohen në vendimet për largim. Refuzimet e vizës, refuzimet e hyrjes, refuzimet e qëndrimit, urdhrat e kthimit dhe masat e largimit me forcë kanë secila afate të veçanta ankimi; prandaj vendimi me shkrim dhe udhëzimi për mjetin juridik duhet të shqyrtohen menjëherë.