Tregu i punës në Kosovë

Tregu i punës në Kosovë monitorohet kryesisht përmes Anketës së Fuqisë Punëtore të Kosovës, ndërsa ReKos ofron të dhëna plotësuese për modelet në nivel komune dhe grupi. Anketa e Fuqisë Punëtore 2024 regjistroi 464,567 persona ekonomikisht aktivë dhe 610,137 ekonomikisht joaktivë. Pasiviteti ishte 56.8%, punësimi 38.6% dhe papunësia 10.8%. Publikimi për tremujorin e katërt të vitit 2024 raportoi pjesëmarrje prej 43.6%, punësim prej 38.8% dhe papunësi prej 10.9%. Shifrat e ndryshme pasqyrojnë periudha të ndryshme referimi dhe paraqitje statistikore, jo një kundërthënie të vetme. Qasja në punë ndryshon ndjeshëm sipas gjinisë dhe moshës. Shkalla e punësimit ishte 55.9% për burrat dhe 21.2% për gratë. Papunësia e personave 15–24 vjeç ishte 19.5%, dhe 30.9% e të rinjve nuk ishin në punësim, arsim ose trajnim. Gratë ishin të përqendruara veçanërisht në tregti, arsim dhe shëndetësi, që së bashku përbënin 53.3% të punësimit të tyre në ndarjen sektoriale të disponueshme. Burrat ishin të përqendruar veçanërisht në tregti, ndërtimtari, prodhim, administratë publike dhe mbrojtje, si dhe akomodim e shërbime ushqimore, që së bashku përbënin 63.8% të punësimit të tyre. Tregtia përbënte 19.5% të punësimit, e ndjekur nga ndërtimtaria me 12.6%, prodhimi me 10.6%, arsimi me 8.8% dhe administrata publike e mbrojtja me 8.1%. Struktura e ReKos-it në vitin 2024 ishte e ngjashme, por jo e njëjtë: tregtia përbënte 19.7%, prodhimi 12.7%, ndërtimtaria 9.6%, arsimi 8.5% dhe administrata publike e mbrojtja 8.2%. Këto shifra përshkruajnë strukturën e punësimit, jo vende të garantuara të lira ose mundësitë individuale të punësimit. Shërbimet publike të punësimit veprojnë përmes Agjencisë së Punësimit të Republikës së Kosovës, zyrave të saj të punësimit, portalit të APRK-së dhe tetë Qendrave të Aftësimit Profesional. Portalet private të punës dhe rrjetet personale kanë gjithashtu rëndësi, sidomos aty ku rekrutimi joformal është i zakonshëm. Në vitin 2024, ndërmjetësimi i rregullt arriti 2,026 persona dhe programi i masave aktive të punësimit arriti 2,965 persona, gjithsej 4,991 vendosje; një burim përshkrues raporton 4,992. Qendrat e trajnimit regjistruan 2,104 referime dhe certifikuan 1,545 pjesëmarrës, ose 73.4%. Trajnimi në Qendrat e Aftësimit Profesional është falas. Të dhënat për vendet e lira të shërbimit të punësimit treguan kërkesën më të madhe për persona me arsim të mesëm profesional: 3,695 vende të lira, ose 40.8% të totalit të regjistruar. Vendet e lira për persona me klasat I–IX përbënin 20.9%, për kualifikime bachelor 19.1%, arsim gjimnazi 11.8%, pa kualifikim 6.4% dhe kualifikime master 1.0%; nuk u regjistruan vende të lira të nivelit të doktoratës. Profesionet e shërbimit dhe shitjes përbënin 30.7% të vendeve të lira, profesionet profesionale 14.1% dhe pozitat drejtuese 1.5%. Punëkërkuesit e regjistruar ishin kryesisht persona pa kualifikim, me arsim fillor ose të mesëm; së bashku përbënin 88.7% të grupit të regjistruar. Pagat ndryshojnë sipas sektorit dhe llojit të punëdhënësit. Në vitin 2025, paga mesatare bruto ishte 713 € dhe paga mesatare neto 636 €. Mesataret në sektorin privat ishin 666 € bruto dhe 596 € neto; administrata publike kishte mesatare 840 € bruto dhe 744 € neto; ndërmarrjet publike 915 € bruto dhe 812 € neto. Teknologjia e informacionit dhe komunikimit kishte mesataren më të lartë sektoriale: 1,216 € bruto dhe 1,068 € neto, ndërsa shërbimet e tjera më të ulëtën: 425 € bruto dhe 387 € neto. Këto janë mesatare, jo mediana, prandaj nuk tregojnë pagën e një punëtori tipik. Paga minimale bruto për orar të plotë ishte 350 € nga 1 tetori 2024, 425 € nga 1 janari 2026 dhe 500 € nga 1 korriku 2026. Kontratat formale, rregullat e pagës dhe të drejtat për orarin mbështeten nga Ligji nr. 03/L-212, ndërsa puna e padeklaruar shton rreziqet e zbatimit të ligjit dhe të mbrojtjes sociale. Migrimi ndikon si në ofertën e punëtorëve, ashtu edhe në aftësinë e punëdhënësve për ta mbajtur stafin. Në vitin 2024, Kosova regjistroi 9,038 imigrantë dhe 37,451 emigrantë, që sollën migrim neto prej -28,413 dhe rënie të popullsisë rezidente me 17,525. Shumë shtetas të Kosovës kërkojnë punë në Bashkimin Evropian përmes kanaleve të ndikuara nga rrjetet personale, ndërsa Kosova po pranon gjithnjë e më shumë edhe punëtorë migrantë. Presioni që rezulton mbi ofertën e punës dhe mbajtjen e stafit është përfundim i nxjerrë nga shifrat e migrimit dhe kushtet e tregut të punës, jo normë më vete zyrtare. Politikat publike përfshijnë Strategjinë e Punësimit dhe Tregut të Punës 2024–2028, pilotin e Garancisë Rinore të nisur në dy komuna në janar 2024 dhe modernizimin e APRK-së. Megjithatë, sistemi i informacionit për tregun e punës është përshkruar si i vjetruar dhe me kapacitet të kufizuar. Superpuna mbështeti personat 18–29 vjeç me subvencion page prej 350 € në muaj për gjashtë muaj dhe regjistroi 6,737 punësime të para në vitin 2024. Programi K-GenU regjistroi 992 vende praktike. Mundësitë e punësimit varen, pra, jo vetëm nga arsimi, por edhe nga rajoni, profesioni, regjistrimi formal, qasja në trajnim, lloji i punëdhënësit dhe kanali praktik i kërkimit të punës.