Religija na Kosovu

Ustav Kosova i Zakon br. 02/L-31 štite slobodu religije i uverenja, uključujući slobodu javnog ili privatnog bogosluženja, poučavanja, praktikovanja, poštovanja verskih običaja, pripadanja zajednici, promene uverenja ili odsustva religije. Niko ne sme biti primoran da učestvuje u bogosluženju, pridruži se verskoj zajednici ili otkrije svoja uverenja. Ograničenja zahtevaju pravni osnov povezan sa javnom bezbednošću ili redom, zdravljem ili pravima drugih osoba. Verske zajednice su organizovane grupe koje vode bogosluženje, uređuju sveštenstvo i svoja interna pravila, obrazovanje i dobrotvorne aktivnosti. Odvojene su od javnih vlasti i mogu uspostaviti sopstveno rukovodstvo, obuku, međunarodne kontakte i socijalne usluge. Ne postoji državna naknada za bogosluženje. Lokalne zajednice mogu se oslanjati na dobrovoljne priloge i sopstvenu praksu. Verske ustanove mogu biti oslobođene poreza ili naknada za neposredno bogosluženje, dobrotvorni rad, socijalne usluge i aktivnosti bogoslovije. Sveštenstvo može ostvariti socijalno i zdravstveno osiguranje prema važećem zakonu, ali verske zajednice nemaju opšte pravo na državno finansiranje. Pravni okvir Kosova navodi pet istorijskih zajednica: Islamsku zajednicu Kosova, Bashkësia Islame e Kosovës, Srpsku pravoslavnu crkvu, Katoličku crkvu, jevrejsku zajednicu i Evangeličku crkvu. Bashkësia Islame e Kosovës glavna je sunitska struktura. Tarikati, odnosno sufijska bratstva, aktivni su, ali nemaju isti jasno utvrđen pravni status. Registracija kao nevladina organizacija može pružiti funkcionalnu alternativu pravnog lica, ali ne daje istovetan status verske zajednice. Srpska pravoslavna crkva i Raško-prizrenska eparhija važne su verske i kulturne institucije za srpsku zajednicu. Na Kosovu deluju i Katolička biskupija Prizren-Prishtina, evangeličke protestantske zajednice i jevrejska zajednica. Podaci o stanovništvu za 2024. navode da se približno 93.5% izjašnjava kao muslimani, uz manje pravoslavne i katoličke zajednice. Popisne kategorije ne prikazuju u potpunosti verski pluralizam. Samo su neke zajednice zasebno navedene, druge su svrstane u opštu kategoriju, a Bashkësia e Tarikateve të Kosovës ne može se posebno izabrati. Učešće i izveštavanje takođe se razlikuju među opštinama, uključujući četiri severne opštine, pa nacionalne brojke ne opisuju svaku lokalnu sredinu. Mesta bogosluženja kao što su xhami, odnosno džamija, kishë, odnosno crkva, manastir ili teqe, odnosno sufijska tekija, zaštićena su od ometanja. Pristup je uglavnom otvoren hodočasnicima i gostima, ali zajednica može uređivati pristup u okviru svoje samouprave. Za ometanje zbog nezakonite aktivnosti ili neposredne opasnosti po život ili zdravlje potreban je sudski nalog. Versko savetovanje predviđeno je u bolnicama, zatvorima i drugim ustanovama za pritvor i socijalnu zaštitu. Javne škole ne smeju predavati religiju niti propagandom promovisati određenu religiju. Verske zajednice mogu osnivati verske škole prema važećem zakonu, a versko obrazovanje je dobrovoljno. Roditelji ili staratelji odlučuju o verskom i etičkom usmeravanju maloletnika, pod uslovom da se time ne štete razvoj i zdravlje deteta. Teološki studiji podležu pravilima visokog obrazovanja. Pravila i praksa u vezi sa pokrivanjem glave i dalje su predmet spora. Izveštaj ombudsmana za 2025. zabeležio je dva slučaja isključenja iz obrazovanja, ali ne utvrđuje opšte pravilo po kojem je nošenje marame uvek dozvoljeno ili uvek zabranjeno. Kosovo priznaje plaćene državne praznike za prvi dan Bajrami i Vogël, odnosno Ramazanskog bajrama ili Ramazanskog eid-a, prvi dan Bajrami i Madh ili Kurban bajrama, odnosno Eid al-Adha, katolički Božić 25. decembra, pravoslavni Božić 7. januara i odgovarajući katolički i pravoslavni Uskršnji ponedeljak. Kada navedeni praznik padne tokom vikenda, uzima se naredni radni dan. Rad na državni praznik zaposlenom daje dan i po odmora ili odgovarajuću novčanu protivvrednost. Datumi islamskih praznika menjaju se svake godine jer prate lunarni kalendar, zato za tačne datume treba proveriti kalendar Ministarstva unutrašnjih poslova. Rođenje, brak i smrt spadaju u građanski status i vode ih Agencija za civilnu registraciju i opštinske kancelarije za građanski status. Verski obred ne zamenjuje civilnu registraciju. Brak se registruje u nadležnoj opštini prema prebivalištu uz odgovarajuće dokumente i svedoke. Verska pripadnost nije uslov. Sahranu može organizovati opština, nadležna grobljanska služba ili lokalna verska zajednica, a verski obredi su dozvoljeni. Planovi grobalja pripremaju se u saradnji sa verskim zajednicama. U Prištini se prijava sahrane obično mora podneti najmanje deset sati ranije. Važeći cenovnik može dopuštati oslobađanje od naknade. Za verske obrede ne postoji državna tarifa. Kosovo ima i zakonsku obavezu da vodi otvoren, redovan i transparentan dijalog sa verskim zajednicama. Konsultativno veće za zajednice pri predsedniku okuplja zajednice, predstavnike vlade, kabinet predsednika i agencije, a međureligijski okrugli sto iz 2026. uključivao je islamske, katoličke, evangeličke i srpskopravoslavne predstavnike. Versko nasleđe ima zasebnu državnu zaštitu. Srpske pravoslavne crkve i manastiri u posebnim zaštićenim zonama dobijaju zaštitu uz učešće Ministarstva kulture i turizma, Saveta Kosova za kulturno nasleđe, opština i Saveta za sprovođenje i praćenje. Ova pravila štite određena mesta i ne uređuju uobičajenu versku praksu na celom Kosovu. Sveobuhvatan zakon o registraciji i pravnom statusu nije rešen. Nacrt zakona br. 07/L-037 koji je odobrila vlada nije usvojila Skupština do kraja 2025, a ombudsman je 2026. pozvao na jasniji sistem.