Муносибатҳои ошиқона дар Қирғизистон

Худи муносибати ошиқона дар Қирғизистон ҳуқуқ ё уҳдадории расмии ҳамсариро ба вуҷуд намеорад. Конститутсия дахлнопазирии ҳаёти хусусӣ ва шаъну шарафро ҳимоя мекунад; интихоби шарик бояд озодона ва мутақобила бошад. Никоҳи маҷбурӣ ва никоҳи бо роҳи одамрабоӣ ғайриқонунӣ мебошанд. Манбаъҳои ҳуқуқии баррасишуда никоҳи давлатиро иттиҳоди зану мард тавсиф мекунанд. Ҷуфте, ки эътирофи расмиро мехоҳад, ба ЗАГС/ЖААК-и ҳудудӣ аризаи муштарак пешниҳод мекунад. Аризадиҳандагон ҳуҷҷатҳои шахсият ва, агар лозим бошад, далели қатъ шудани никоҳи пешинаро медиҳанд. Аризадиҳандаи хориҷӣ одатан бояд маълумотнома дар бораи набудани никоҳи мавҷударо пешниҳод кунад, инчунин қонунигардонӣ ё апостил ва тарҷумаи тасдиқкардаи нотариусро гирад. Муҳлати маъмулии интизорӣ як моҳ аст. Дар ҳолатҳои ҳомиладорӣ, таваллуди кӯдак ё таҳдиди фаврӣ ба ҳаёт, бо назардошти қарори татбиқшаванда бақайдгирӣ метавонад дар рӯзи ариза сурат гирад. Бақайдгирии давлатӣ ройгон аст; шаҳодатномаи никоҳ 17,60 сом ва варақаи ариза 0,50 сом арзиш дорад. Бақайдгирии маросимӣ ё берун аз идора пулакӣ аст. Ҳамсарони бақайдгирифташуда ҳуқуқу уҳдадориҳои баробар доранд; масъалаҳои оилавӣ ба баробарӣ ва қароргирии муштарак асос меёбанд. Шиносоӣ ё ҳамзистии бе бақайдгирӣ худ аз худ ҳамон мақоми расмии ҳамсарӣ ё моликиятро намедиҳад. Қонуни Қирғизистон оид ба зӯроварии оилавӣ ҳамзистии воқеии занушавҳариро ҳамчун муносибати баробари оилавӣ фаро мегирад, аммо татбиқи чораи мушаххаси ҳимоя ба муносибати танҳо шиносоӣ аз арзёбии мушаххаси парванда вобаста аст. Ҳар шахс метавонад дар бораи зӯроварии оилавӣ ба Вазорати корҳои дохилӣ ё мақомоти маҳаллии полис хабар диҳад. Пас аз муайян шудани воқеаҳо, фармони муҳофизатӣ — «охранный ордер» — метавонад дар давоми 24 соат дода шавад; он аввал се рӯз амал мекунад ва бо дархости ҷабрдида то 30 рӯз тамдид шуда метавонад. Ёрии таъҷилӣ тавассути 112 дастрас аст. Хати доғи умумимиллии 5200 ройгон, беном, махфӣ ва шабонарӯзӣ аст; хизматрасониҳои буҳронӣ, иҷтимоӣ, тиббӣ, равонӣ ва ҳуқуқӣ низ дастрасанд. Никоҳи бақайдгирифташуда метавонад дар ЗАГС/ЖААК қатъ шавад, агар ҳар ду ҳамсар аризаи муштарак диҳанд, фарзанди ноболиғи муштарак надошта бошанд ва даъвои молу мулкӣ ё дигар даъво набошад. Аризаи яктарафа ба ЗАГС инчунин пас аз қарори суд дар бораи бедарак ё ғайриқобили амал будани ҳамсари дигар, ё маҳрум шудани ӯ аз озодӣ барои беш аз се сол мумкин аст. Дигар ҳолатҳо ба суд муроҷиат мекунанд. Бақайдгирии қатъи никоҳ дар ЗАГС пас аз муҳлати якмоҳа сурат мегирад; талоқи судӣ рӯзи пешниҳоди ариза баъди эътибори ниҳоӣ пайдо кардани ҳукм ба қайд гирифта мешавад. Дар давраи ҳомиладорӣ ё то яксолагии кӯдак, талоқ одатан розигии занро талаб мекунад, магар он ки суд қарори истисноӣ қабул кунад. Вазорати адлия ёрии ҳуқуқии кафолатнок пешниҳод мекунад. Тарафҳои талоқ метавонанд ба кумак мувофиқат кунанд; ҷабрдидагони зӯроварии оилавӣ бе санҷиши даромад мувофиқанд. Машварат барои шаҳрвандон, хориҷиён, шахсони бешаҳрванд ва гурезаҳо дастрас аст; дар ҳолатҳои санҷиши даромад ҳадафи муҳлати қарор барои ҳамоҳангсоз на бештар аз се рӯз аст. Хароҷот ва тарифҳои талоқи судӣ дар манбаъҳои расмии баррасишуда тасдиқ нашуданд. Сабтҳои расмии соли 2024 45 033 никоҳи бақайдгирифташуда ва 13 042 талоқи бақайдгирифтаро нишон медиҳанд, аммо ин рақамҳо иттиҳодҳои ғайрирасмиро дар бар намегиранд. Таҳқиқоти таърихӣ нишон додаанд, ки дар пурсише, ки солҳои 2000–2018-ро фаро мегирифт, 17,1%-и занону духтарони дорои таҷрибаи шарикӣ зӯроварии шарики наздикро аз сар гузаронидаанд; нишондиҳандаи никоҳи кӯдакон дар Тадқиқоти демографӣ ва тандурустии солҳои 2015–2016 12,9% буд. Ин рақамҳо заминаи таърихӣ ҳастанд, на арзёбии паҳншавии имрӯза. Таҳқиқоти соли 2016-и Хазинаи аҳолии СММ ва Кумитаи миллии омор нишон дод, ки 81%-и занон ва 78%-и мардон одамрабоӣ барои никоҳро рад мекарданд; нишондиҳанда аз рӯи синну сол, ҷинс ва маҳалли шаҳрӣ ё деҳот фарқ мекард.