Qirgʻizistonda ishsizlik

Shaxs yashash joyi uchun mas’ul hududiy bandlik idorasiga borib ariza topshirishi mumkin. Ro‘yxatdan o‘tish bepul va odatda shu kunning o‘zida rasmiylashtiriladi. Odatda pasport, mehnat daftarchasi yoki uning dublikati va malaka hujjatlari kerak. Kasbi bo‘lmagan va birinchi marta ish qidirayotgan kishi, odatda, pasport va ta’lim hujjatini taqdim etadi. Idora 10 kalendar kun ichida mos ish taklif qila olmasa, ro‘yxatdan o‘tkazish qoidalariga muvofiq rasmiy ishsiz maqomini berishi mumkin. Qirg‘iz Respublikasi Mehnat, ijtimoiy ta’minot va migratsiya vazirligi bandlik xizmatlari uchun mas’ul. Uning hududiy idoralari bo‘sh ishga moslashtirish, ish qidirish ma’lumotnomalari, kasbga yo‘naltirish, kasbiy ta’lim, qayta tayyorlash va malaka oshirish xizmatlarini ko‘rsatadi. Haq to‘lanadigan jamoat ishlari vaqtinchalik daromad berishi va ish ko‘nikmalarini saqlashga yordam berishi mumkin. Молодёжная стажировка yoshlar uchun amaliy kirish imkoniyatidir. zanyatost.kg bo‘sh ishlar portali bandlik idorasiga bevosita murojaat qilishni to‘ldiradi. Ro‘yxatdan o‘tish ishsizlik nafaqasini avtomatik tarzda olish huquqini bermaydi. Muvofiqlik uchun odatda rasmiy ishsiz maqomi, tegishli yaqindagi davr ichida kamida 12 oy uzluksiz sug‘urta badali va Qirg‘iziston Ijtimoiy jamg‘armasidagi shaxsiy hisobdan ko‘chirma talab qilinadi. Davlat xizmatiga oid ma’lumotlar bir-biriga mos emas: bir qismida badallar oxirgi uch yil, boshqa qismida oxirgi ikki yil bo‘yicha ko‘rsatilgan. Qaysi qoida tegishli ekanini hududiy idora va amaldagi qonun matni muayyan holat uchun tasdiqlashi lozim. Hozirgi ochiq ma’lumotlarda nafaqaning amaldagi miqdori ishonchli ko‘rsatilmagan. 2021-yildagi tarixiy tahlilda oyiga taxminan 300–600 KGS keltirilgan, ammo bu raqamni amaldagi miqdor deb ishlatmaslik kerak. To‘lovlar oyma-oy va uch yil davomida ko‘pi bilan 12 oyga cheklanishi aytiladi; e’lon qilingan ma’lumotlar huquq 11-kundan boshlanishi yoki bir oylik rasmiylashtirishdan keyin birinchi to‘lov berilishi masalasida ham farq qiladi. Nafaqa oluvchi faol ravishda ish izlashi, bandlik xizmati bilan hamkorlik qilishi va har oy ish qidirish hisobotini topshirishi kerak. Asossiz kelmaslik, 10 kun ichida taklif qilingan ikkita mos ishni rad etish yoki ilk bor ish qidiruvchining ikkita ta’lim taklifini rad etishi xizmatdan chiqarilishiga olib kelishi mumkin. 16 yoshga to‘lmagan shaxs, pensioner, ish bilan band yoki o‘zini o‘zi ish bilan ta’minlagan shaxs, kunduzgi ta’limda o‘qiydigan talaba yoki harbiy xizmatni o‘tayotgan kishi odatda rasmiy ishsiz sifatida ro‘yxatdan o‘tmaydi. Ikki oy davomida uzrsiz kelmagan shaxs ham maqомidan ayrilishi mumkin. Tugatish, shtat qisqartirish ёки yakka tartibdagi tadbirkorlik faoliyati yopilgandan keyin ishdan bo‘shatilish o‘rtacha ish haqini, jumladan tegishli ishdan bo‘shatish davrini saqlab qolishi mumkin. Ishsizlik nafaqasi ana shu ish haqi davom etadigan muddat tugaganidan keyingina boshlanadi. Sug‘urtaga asoslangan yordamga mos kelmaydiganlar ko‘pincha bevosita bo‘sh ishlar, vaqtinchalik ish, oila ko‘magi, haq to‘lanadigan jamoat ishlari, himoyaga muhtoj uy xo‘jaliklari uchun ijtimoiy shartnoma dasturi yoki qisqa kasbiy ta’limga tayanadi. Bu muqobillar ishsizlik nafaqasi bilan bir xil huquqiy yoki moliyaviy natija bermaydi. Milliy statistikada so‘rov asosidagi ishsizlik ro‘yxatga olingan va rasmiy ishsizlikdan farqlanadi. So‘rovda o‘lchangan ishsizlik darajasi 2024-yilda 3,7 foiz, rasmiy daraja esa 2025-yilda 1,3 foiz bo‘lgan. 2026-yil 1-iyulda 60 500 kishi bandlik xizmatlarida ro‘yxatda turgan, 37 800 kishi rasmiy ishsiz maqomiga ega bo‘lgan; rasmiy daraja yana 1,3 foiz deb ko‘rsatilgan. 2026-yilning birinchi yarmida bandlik xizmatlari 7 100 kishini ishga joylashtirgan, 13 100 kishi faol chora-tadbirlarda qatnashgan, 8 450 bo‘sh ish esa to‘ldirilmay qolgan. 2024-yilda bandlarning taxminan 65 foizi norasmiy ishlagan deb baholangan, bu ro‘yxatdagi ko‘rsatkichlar ishsizlikka duchor bo‘lganlarning umumiy miqyosini nega kamaytirib ko‘rsatishini izohlaydi. So‘nggi ishga joylashtirishlarda tikuvchilik, xizmat ko‘rsatish, haydovchilik, qurilish, payvandlash, oshpazlik, sog‘liqni saqlash va ta’lim yo‘nalishlari ayniqsa ko‘p uchragan. Mavjud tadqiqot Qirg‘iziston hududlari o‘rtasida ishonchli farqlarni aniqlamagan; shu sabab milliy tartiblar har bir idorada bir xil ishlaydi deb hisoblamay, mahalliy joyda tasdiqlash kerak.