ၸၢတ်ႈၸူဝ်ႈၵူႈဝၼ်း ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း

ၸၢတ်ႈၸူဝ်ႈၵူႈဝၼ်းၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း ပဵၼ်ၵၢၼ်ၽสมၽၢၼ်ႈဝန်ပၼ်ၵူၼ်းပိူင်ၼႂ်းမိူင်း၊ ၵၢတ်ႇ၊ ၽူႈပၼ်ဝန်ပုဂ္ဂလိၵ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းႁိူၼ်း လႄႈ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉၸၢႆႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈ။ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်းၵိုင်ႇၵပ်းလွင်ႈသက်တမ်းပပ်ႉပတ်ႉပၢႆး၊ ပိူင်ဝီႇသႃႇ၊ ယိူင်းဢၢၼ်း လႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵၢၼ်ယူႇ၊ ၽၵ်းတူၶဝ်ႈမိူင်း လႄႈ ၶေႃႈမုၼ်းတီႈယူႇ။ တီႈယူႇလူဝ်ႇမီးၶေႃႈၽူၼ်းသัญญႃႇဢၼ်သင့်တေႃႇ၊ လိၵ်ႈယိုၼ်ယၼ်သုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်၊ ၵၢၼ်ၸွပ်ႇထတ်းသုၼ်ႇၼိူဝ်တီႈလိၼ်၊ ၼမ်ႉ၊ ၾႆးၾႃႉ၊ ၵၢၼ်လၢင်ႉလၢႆးၸႂ်ႉသွၼ်ႇဢၼ်ယုမ်ႇယမ်လႆႈ လႄႈ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈ၊ လိၼ်လွႆၵႂ်ႈ လႄႈ မုၼ်းလူမ်း။ ၵၢၼ်ၶၢတ်ႇတီႈယူႇပုဂ္ဂလိၵ်ႈ ၵွၼ်းၵၼ်ၼႂ်းဝဵင်း၊ ၵူၼ်းၼမ်ၼႂ်းဝဵင်းလူင်ဝီယၼ်းတီယၼ်း၊ လႄႈ ဢမ်ႇမီးၶေႃႈမုၼ်းယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈ မီးပိူင်ၸွႆႈၵႃႈၶၢတ်ႇတီႈယူႇၼႂ်းမိူင်းတင်းမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ပိူင်ၸတ်းပၼ်တီႈယူႇၶၢတ်ႇၵူၼ်းတင်းမိူင်း။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းသိုဝ်ႉၶဝ်ႈၽၵ်း လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ၽိူမ်ႉထႅမ် တီႈၵၢတ်ႇ၊ ႁၢၼ်ႉၶၢႆ၊ ၵၢတ်ႇလူင်၊ ပၢင်ၵၢတ်ႇၶၢဝ်းယၢမ်း၊ တီႈၵူၼ်းၶၢႆလႄႇၶၢႆ လႄႈ ၽၢၼ်ႇပလႅတ်ႉၾွမ်ႇဢွၼ်ႇလၢႆး။ ပုံမှန်ၸၢႆႇငိုၼ်းပဵၼ် ငိုၼ်းၵိပ််လၢဝ်း (Lao kip)၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ငိုၼ်းสด၊ ၵၢတ်ႉ၊ ငိုၼ်းဢီႇလႅၵ်ႉထရေႃးၼိၵ်ႉ၊ ၵၢၼ်ပၼ်ဝန်ၵႃၼ်ၵိၼ်း လႄႈ လၢႆးၵၢၼ်ၸၢႆႇငိုၼ်းလႅၼ်း (LaoQR) ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၵိုင်ႇၵပ်းၵၢၼ်ယွမ်းႁပ်ႉၶွင်ၽူႈၶၢႆ။ ၵၢၼ်ထတ်းတူၺ်းပၢႆးၶဝ်ႈ၊ ဝၼ်းမူတ်းဢႃႇယု၊ ၸိုဝ်ႈၽူႈၶၢႆ၊ ၶေႃႈယိုၼ်ယၼ်ၵၢၼ်ၸၢႆႇ လႄႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၶိုၼ်းၶၢႆၶိုၼ်း ၸွႆႈလူတ်းယွမ်းၶေႃႈၶတ်းၶွင်။ မိူင်းလၢဝ်း ဢမ်ႇမီးၶေႃႈမုၼ်းယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈ မီးၶၢဝ်းယၢမ်းယွမ်းလူင်းၵၢၼ်ၸၢႆႇတူဝ်ႈၵူႈၵေႃႉ ၼႂ်းၵၢၼ်သိုဝ်ႉၶၢႆပုံမှန်။ ၵၢၼ်ၵိၼ်ၵူႈဝၼ်း မักပႃးၶဝ်ႈၼဵဝ် (khao niew)၊ ၽၵ်း၊ ၽၵ်းႁွမ်၊ ပႃၼမ်ႉၸိုၼ်း၊ ၼိူဝ်ႉ၊ ၼမ်ႉၵႂ်ႈ လႄႈ ၼမ်ႉၽၵ်းၸိူမ်။ ၵၢၼ်မီးၶၢႆ လႄႈ ၵႃႈၶၼ်ၶိုၼ်းၵိုင်ႇၵပ်းၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ရာသီ၊ ၶၼ်ႁႃငိုၼ်း လႄႈ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ၊ လႄႈ လၢႆးႁုင်ၶဝ်ႈၽၵ်းၵူႈပိုၼ်ႉတီႈ မီးလွင်ႈၶိုၼ်းၵပ်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈတီႈလိၼ် လႄႈ ၶူဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်းၼမ်လၢႆ။ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း ယင်းပဵၼ်လွင်ႈလူဝ်ႇလူင်၊ မီးရူတ်ႉလိုၼ်း၊ ရူတ်ႉမိၼ်းနီႇပတ်ႉ၊ တုတ်ႉတုတ်ႉ၊ ရူတ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႄႈ ရူတ်ႉၶိူင်ႈ ၸႂ်ႉတေႃႉသူင်ႇၵၢၼ်ၵႂႃႇမႃးၼမ်ၼမ်။ ရူတ်ႉၾႆးလဵၵ်း လၢဝ်း-ၶႄႇ (Lao-China Railway) ၵပ်းဝဵင်းဝီယၼ်းတီယၼ်း တင်း လၢဝ်းတွၼ်ႈႁွင်ႇ၊ လႄႈ ရူတ်ႉၶိူင်ႈမိၼ်ၼႂ်းမိူင်း ၸၢင်ႈမီးၽွၼ်းလီတႃႇၸႂ်ႉၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵႆ ဢမ်ႇၼၼ် တီႈလွႆ။ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵႂႃႇ၊ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ လႄႈ ၵၢၼ်ယုမ်ႇယမ်လႆႈ ၶိုၼ်းၵိုင်ႇၵပ်းၽူႈပၼ်ဝန်၊ ယွၼ်းရူတ်ႉ၊ သၢႆတၢင်း၊ ရာသီ လႄႈ ပၢႆးမၢႆတီႈၵႂႃႇ။ ၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်း ပဵၼ်ၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်လူၺ်ႈ ဝန်ကြီးဌာနပၢႆးယူႇလီ (Ministry of Health) ပဵၼ်ပိူင်လူင် လႄႈ ပႃးႁူင်းယႃပၢႆးယူႇလီ၊ ႁူင်းယႃၵပ်းၵူၼ်းၵႂႃႇတေႃႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶိူင်ႈယႃ လႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီၽူႈၶျၢႆႇ မီးၵၢၼ်မၢႆၼွမ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵႆ ၼ้อยလိူဝ်ဝဵင်းလူင်။ ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၸႂ်ႉ ၵၢၼ်ၵပ်းၵၼ်ၼႃႈတေႃႇၼႃႈ၊ ၾူၼ်းမိုဝ်းထိုဝ်၊ ပလႅတ်ႉၾွမ်ႇပၢႆးၶေႃႈၵႂၢမ်း၊ ပၢႆးသူင်ႇလိၵ်ႈ လႄႈ ၽူႈမီးဢမ်းၼၢတ်ႈၵူၼ်းမိူင်း။ ၵႂၢမ်းလၢဝ်း ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၸႂ်ႉတႃႇၵၢၼ်ပၢႆးၸတ်းၵၢၼ်၊ ၵႂၢမ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း၊ ၵႂၢမ်းထႆး၊ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်း လႄႈ ၵႂၢမ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ မီးၵၢၼ်ၸႂ်ႉၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၶၢမ်ႈလႅၼ်၊ ၵၢၼ်ၶၢႆ၊ ၵၢၼ်ၵူၼ်းဢႅဝ်ႇ လႄႈ ၵၢၼ်ၵျွင်းၵျၢၼ်းၵူႈပိူင်။ ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈ လႄႈ ၵၢၼ်သူင်ႇၶူဝ်း ၶိုၼ်းၵိုင်ႇၵပ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ လႄႈ ၵၢၼ်မီးလိၵ်ႈယိုၼ်ယၼ်တူဝ်၊ ၵူၼ်းၸွႆႈၵႂၢမ်း၊ လၵ်းထၢၼ်ဢၼ်ၸွပ်ႇထတ်းလႆႈ လႄႈ ၽၢႆႇၵပ်းသိုပ်ႇဢၼ်သင့်တေႃႇ ၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်းဝႃႈ ၶေႃႈမုၼ်းတေထိုင်ၽူႈလူဝ်ႇႁပ်ႉႁိုဝ်ဢမ်ႇထိုင်။ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ပႃးၶၢဝ်ႇၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ ပႃႇတီႇ၊ Lao Television၊ Lao National Radio၊ ၶၢဝ်ႇဢွၼ်ႇလၢႆး၊ ၵၢၼ်လူတူၺ်းၶၢဝ်ႇတေႃႇၼႃႈ၊ Facebook၊ YouTube၊ TikTok လႄႈ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇထႆး။ ၸုမ်းသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် လူဝ်ႇလႆႈႁပ်ႉဢၼုယၢတ်ႈ၊ လႄႈ ၵၢၼ်ဝိၵ်ႇဝိၵ်ႇၵၢၼ်ၵပ်းၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵၢၼ်သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇဢွၼ်ႇလၢႆး ဢမ်ႇၼၼ် ၶေႃႈမုၼ်းတချို့ မီးၶေႃႈၵႅတ်ႇၶႄတင်းပၢႆးၵူတ်းမၢႆ လႄႈ တင်းပၢႆးၸႂ်ႉတိုဝ်း။ ၵၢၼ်ၼၼ်းယဝ်ႉ ၶွပ်ႈၶူဝ်းၵၢၼ်လဵၼ်ႈၵီးလႃႇ၊ ၵၢၼ်တေႃႇၵၢၼ်ၸၢင်ႈ၊ ပွႆး၊ ၵၢတ်ႇ၊ တီႈၶၢင်ႈၼမ်ႉ၊ ၼမ်ႉတူၵ်း၊ တီႈမၢႆတွင်းသမိုင်း၊ ၵၢၼ်ၵႂႃႇတီႈၼွၵ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ဢႅဝ်ႇ။ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၵူၼ်းဢႅဝ်ႇ လႄႈ ၾိင်ႈထုင်း၊ ၸုမ်းၵီးလႃႇ လႄႈ ၽူႈပၼ်ဝန်ပုဂ္ဂလိၵ်ႈ ၸတ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်းယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵႃႈၶဝ်ႈ၊ ၽူႈၼမ်းတၢင်း၊ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉ၊ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ၊ ရာသီ လႄႈ ပိူင်ၵူတ်းမၢႆၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ မီးၽွၼ်းတေႃႇၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ လႄႈ လွင်ႈလွတ်ႈၽေး။ မႃး လႄႈ မႄဝ်း ဢႃႇယုသၢမ်လိူၼ်ၶိုၼ်ႈၼိူဝ် လူဝ်ႇလႆႈလူင်းသဵၼ်ႈမၢႆ၊ လႄႈ ၵၢၼ်ႁပ်ႉယႃၵႅတ်ႇၶႄ၊ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ၊ ၵၢၼ်ၼမ်းၶဝ်ႈ၊ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈၸဝ်ႈၶွင် လႄႈ ၵၢၼ်ပွႆႇဝၢင်း မီးၶေႃႈလူဝ်ႇတၢင်ႇၵၼ်။ ဝန်ပၢႆးယူႇလီသတ်း လႄႈ ဝန်ၸွႆႈၵူႈၽေး ၵႂၢင်ႈၶိုၼ်ႈၼႂ်းဝဵင်းဝီယၼ်းတီယၼ်း လိူဝ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈတၢင်ႇၸိူဝ်း၊ လႄႈ ဢမ်ႇမီးၶေႃႈမုၼ်းယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈ မီးပိူင်ၸတ်းၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄသတ်းလဵင်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ႁူင်းႁပ်ႉသတ်းၵူၼ်းပၼ်တင်းမိူင်းဢၼ်လဵဝ်။