တူဝ်လဵင်ႉတီႈမိူင်းလၢဝ်း

မႃလႄႈမႅဝ်းဢႃႇယု 3 လိူၼ်ၶိုၼ်ႈလူဝ်ႇလူင်းမၢႆတႂ်ႈ Decision 1974/MAF။ District Agriculture and Forestry Office (DAFO) ပၼ်လိၵ်ႈလူင်းမၢႆ/မၢႆတူဝ်တူၼ်။ ၸၢင်ႈလူဝ်ႇလိၵ်ႈမၼ်ႈတီႈမႃးတူဝ်တူၼ်တီႈၽူႈၸတ်းဝၢၼ်ႈ သို့ Village Livestock and Veterinary Unit။ ၸဝ်ႈတူဝ်ႁပ်ႉၽိတ်းလွင်ႈၶဝ်ႈပွင်ႈၶၵ်ႉ၊ သိမ်းလိၵ်ႈ၊ ပၼ်ၵႃႈၸႂ်ႉ/ၶွၼ်။ လွင်ႈၸႂ်ႉပိူင်တႄႉလႄႈၶဝ်ႈထိုင်ပႅၵ်ႇၵၼ်တေႃႇၸႄႈဝဵင်း၊ ဢမ်ႇမီး national pet register ၸိုင်ႈပိုၼ်ပၢႆး။ Ministry of Agriculture and Environment (MAE) ပဵၼ် Ministry ၸိုင်ႈယၢမ်းလဵဝ်၊ ပိူင်ၵဝ်ႇၸၢင်ႈႁွင်ႉ Ministry of Agriculture and Forestry (MAF)။ Department of Livestock and Fisheries (DLF) ပၼ်ပိူင်ၵၢၼ်တူဝ်လဵင်ႉ/ယႃတူဝ်။ ၽူႈၸတ်းၸႄႈတွၼ်ႈ/ဝဵင်းၸၼ်ထရႃႇ Livestock and Fisheries၊ လုမ်းၸႄႈဝဵင်း၊ ၸုမ်းယႃတူဝ်ပိုၼ်ႉတီႈ၊ village veterinary units၊ ၽူႈၸတ်းဝၢၼ်ႈ၊ Veterinary Checkpoints ႁဵတ်းၵၢၼ်ပိုၼ်ႉတီႈ/ၶွပ်ႇၶဝ်ႈမိူင်းပႅၵ်ႇၵၼ်။ ၸဝ်ႈတူဝ်လူဝ်ႇလၢတ်ႈလွင်ႈၶၢႆႉၸဝ်ႈတူဝ်ၽၢၼ်ႇ Village Livestock and Veterinary Unit လႄႈႁပ်ႉၶေႃႈယိုၼ်ယၼ်ၽူႈၸတ်းဝၢၼ်ႈ။ ၶၢႆႉဝၢၼ်ႈ/ၸႄႈဝဵင်းလူဝ်ႇမၢႆတီႈပိုၼ်ႉတီႈပႃႈၼႃႈ၊ ၶေႃႈမုၼ်းသူင်ႇထိုင် Livestock and Fisheries Center ဢၼ်ၵွင်ႉၼႂ်း 15 ဝၼ်း။ ၶၵ်ႉၵၢၼ်ၸိုင်ႈမီးယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈလွင်ႈႁဵတ်းတႄႉၸၢင်ႈၽႄၵၼ်။ ယႃ rabies မီးၼႂ်းၶေႃႈမၵ်းၽၢႆႇၸၢမ်းမိုဝ်းၸိုင်ႈ။ ၸဝ်ႈတူဝ်ပၼ်ၵႃႈယႃ၊ ၽူႈၸတ်း Agriculture and Forestry ပိုၼ်ႉတီႈမၵ်းၵႃႈၸႂ်ႉ။ လိၵ်ႈယိုၼ်ယၼ်ယႃ (Form C004) လူဝ်ႇမီးตรา DAFO။ Livestock and Fisheries Center တၢင်းၵၢၼ်ပဵၼ်တီႈယွၼ်းၶေႃႈၼႄပၢႆးတူဝ်။ Clinic ပုဂ္ဂလိၵ်ႈ၊ ၸႅတ်ႈႁၼ်၊ ၵၢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၶၢတ်ႈဢေႇၼွၵ်ႈဝဵင်းၸၼ်ထရႃႇ၊ ဢမ်ႇမီး price list တင်းမိူင်းဢၼ်ယိုၼ်ယၼ်။ DLF ၵုမ်းၵၢၼ်လူင်းမၢႆ/ၸႅတ်ႈယႃတူဝ်။ တူဝ်ပ่วย သို့ သံသัยမီးယေႃႈ ထုၵ်ႇၽႄဝႆႉ၊ ယူတ်းၸွမ်းၶေႃႈသင်ႇၽူႈယႃ၊ လၢတ်ႈဝႆးတီႈ Veterinary Officer ၸမ်သုတ်း။ ပ่วยႁႅင်းဢမ်ႇၸႅင်ႈ သို့တၢႆ ဢဝ်လၢတ်ႈ Village Livestock and Veterinary Unit သို့ၽူႈၸတ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်း 48 ၸူဝ်ႈမူင်း။ ပိုၼ်ႉတီႈ epidemic ၸၢင်ႈမီးၶေႃႈႁႄႉၶၢႆႉ/ပို့သူင်ႇ၊ quarantine၊ ၽႄဝႆႉ၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸၢင်ႈသင်ႇႁႂ်ႈၶႃႈတူဝ်မိူဝ်ႈၵုမ်းၵမ်ယေႃႈလူဝ်ႇ။ ၸဝ်ႈတူဝ်ပၼ်ၵႃႈတူၺ်းထိုင်၊ ယႃ၊ quarantine။ Rabies ပဵၼ်ၽေးတူဝ်/ၵူၼ်းပၢႆးယူႇလီ၊ ပိူင်လူင်ၼႂ်းမႃ; ယႃၵူၼ်းမိူဝ်ႈၶူတ်းမႃယူႇတႂ်ႈ Ministry of Health။ ၶၢႆႉၼွၵ်ႈမိူင်း သို့ ၶဝ်ႈမိူင်းလူဝ်ႇၽႅၼ်သီးသၢႆ။ လႆႈ DLF import license ၵွၼ်ႇသူင်ႇ၊ Veterinary Checkpoint သို့ၸုမ်းၶွပ်ႇၶဝ်ႈမိူင်းၸႅတ်ႈတူဝ်လႄႈၽိုၼ်။ ၽိုၼ် form dog/cat trade portal ပိုၼ်ၼႄၶေႃႈလူဝ်ႇ: တူဝ်ဢႃႇယုဢေႇသုတ်း 12 သတႃႇ၊ microchip/မၢႆတူဝ်တူၼ်၊ ယႃကာကွယ်ပိုၼ်ႉထၢၼ်ဢေႇသုတ်း 14 ဝၼ်းၵွၼ်ႇဢွၵ်ႇ၊ rabies vaccine ဢေႇသုတ်း 1 လိူၼ်ၵွၼ်ႇဢွၵ်ႇ၊ သွေး rabies titre ဢေႇသုတ်း 0.5 IU/ml မိူဝ်ႈလူဝ်ႇ။ ၵဵပ်းသွေးဝၼ်းဢေႇသုတ်း 30 လင်ယႃ လႄႈၼႂ်း 6 လိူၼ်ၵွၼ်ႇဢွၵ်ႇ။ ယႃပၢၵ်ႇ/ၼႂ်းၵႆႈပိူင်လူင်မၢႆ 2-7 ဝၼ်းၵွၼ်ႇဢွၵ်ႇ၊ ၸႅတ်ႈပၢႆးတူဝ်ၼႂ်း 7 ဝၼ်း၊ လိၵ်ႈယႃတူဝ်ၸႂ်ႉ 7 ဝၼ်း။ ၸႅတ်ႈၶေႃႈမၵ်းၸွမ်း Decree 644/GOL ပီ 2024 လႄႈ MAE/DLF ၵွၼ်ႇၶၢႆႉ၊ ယွၼ်ႉ form ပိုၼ်ပၢႆးဝႆႉပီ 2016။ ပိူင် import ပိုၼ်ၼႄႁၢမ်ႈ/ႁႄႉ Pit Bull လႄႈမႃ Molosser/တိုက်ခိုက်ၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ တူဝ်ၶၢမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ Bengal/Savannah hybrid generation 4 သို့ၵဝ်ႇလိူဝ်မီးၶေႃႈႁႄႉ။ သင်ဢမ်ႇမီး rabies လၵ်းထၢၼ်၊ တူဝ်ၸၢင်ႈလႆႈယႃမိူဝ်ႈထိုင်လႄႈၵုမ်းႁိူၼ်းဢေႇသုတ်း 21 ဝၼ်း။ ၵၢၼ် import/export/transit ၶၢႆၵႃႉမီး permit/ၽိုၼ်/ၸႅတ်ႈတၢင်ႇ၊ ၶေႃႈယွၼ်းၵၢၼ်ၵႃႉပိူင်လူင်လူဝ်ႇ 15 ဝၼ်းၵွၼ်ႇ၊ လၢတ်ႈၶွပ်ႇၶဝ်ႈမိူင်း 1 ဝၼ်းၵွၼ်ႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၶၢဝ်းၵူၼ်းၸဝ်ႈတူဝ်ဢမ်ႇပိုၼ်ၼႄတင်းမူတ်း။ ႁပ်ႉလဵင်ႉ၊ foster၊ rescue ပဵၼ်လၢႆးတၢင်ႇတႃႇသိုဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၶဝ်ႈထိုင်ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ပုဂ္ဂလိၵ်ႈ၊ NGO၊ သို့ဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။ Vimaan Suan တီႈဝဵင်းၸၼ်ထရႃႇၸတ်းၵူႈၵေႃႉၸွမ်း case လႄႈယွၼ်းငိုၼ်းၸွႆႈ ဢမ်ႇမီး adoption fee မၵ်းတႃႈ။ Animal Recovery Centre ဢမ်ႇၸႂ်ႈတီႈႁပ်ႉတူဝ်ၸိုင်ႈ၊ ႁပ်ႉ rescue ဢၼ်ၽူႈယႃတူဝ်ယိုၼ်ယၼ်ၵူၺ်း။ လၢဝ်းဢမ်ႇမီးၶွတ်ႇတႃႇ public shelter တင်းမိူင်း သို့ၶၵ်ႉ surrender မၵ်းၵူႈၵေႃႉ။ ၸဝ်ႈဢၼ်လဵင်ႉတေႃႇဢမ်ႇလႆႈလူဝ်ႇႁႃလၢႆးႁပ်ႉတူဝ်ၽၢၼ်ႇ rescue၊ vet ပုဂ္ဂလိၵ်ႈ သို့ၸုမ်းပိုၼ်ႉတီႈ။ လွင်ႈတူဝ်တၢႆၼႂ်း epidemic ၸွမ်းၶေႃႈသင်ႇ vet/လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ယႃႇပႅတ်ႈၽဝ်တူဝ်ၼႂ်းတီႈၵူၼ်းၸႂ်ႉ။ တူဝ်တော/ၶေႃႈ CITES ယူႇၼႂ်းပိူင်သၽႃႇဝတၢင်ႇ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပိူင်တူဝ်လဵင်ႉ။