လာအိုနိုင်ငံ၏ သမိုင်း

ရှေးဟောင်းသုတေသနအထောက်အထားများအရ ယနေ့လာအိုနိုင်ငံ၏ နယ်မြေတွင် စာရေးမှတ်တမ်းများ မပေါ်ပေါက်မီကတည်းက လူများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျောက်အိုးလွင်ပြင်သည် ထိုအစောပိုင်းကာလများမှ လူသိများသော အကြွင်းအကျန်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ မူလရည်ရွယ်ချက်နှင့် ဖန်တီးခဲ့သော လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် ဆက်စပ်အထောက်အထားများဖြင့် ယနေ့တိုင် လေ့လာနေဆဲဖြစ်သည်။ “ဆင်တစ်သန်း” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော လန်ဆန်ဘုရင်နိုင်ငံကို ဖာငုမ်က ၁၃၅၃ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမကြီးတွင် အရေးပါသော နိုင်ငံရေးအင်အားတစ်ခုဖြစ်လာပြီး ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ လာအိုနန်းတွင်းဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် ဒေသတွင်းကွန်ရက်များ ပေါ်ပေါက်လာရေးကို အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်သူများသည် လွမ်ပရာဘန်နှင့် ဗီယင်ကျန်းအပါအဝင် မြို့တော်များကို အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် လန်ဆန်သည် လာအိုဘုရင်နိုင်ငံငယ်များအဖြစ် ကွဲထွက်သွားပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်း ယှဉ်ပြိုင်ကာ ဆိုင်ယမ်၊ မြန်မာနှင့် ဗီယက်နမ်တို့၏ ဖိအားကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ပြင်သစ်က လာအိုကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် မဲခေါင်မြစ်အရှေ့ဘက်ရှိ နယ်မြေများအပေါ် ပြင်သစ်၏ အာဏာကို ဆိုင်ယမ်က လက်ခံခဲ့ပြီး လာအိုသည် ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနား၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြင်သစ်အုပ်ချုပ်မှုက နယ်နိမိတ်များ၊ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများနှင့် စီးပွားရေးချိတ်ဆက်မှုများကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သော်လည်း နယ်မြေအများအပြားတွင် ဒေသခံအုပ်ချုပ်သူများနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ သြဇာ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ကိုလိုနီကာလသည် ခေတ်သစ်လာအိုအမျိုးသားရေးလက္ခဏာ ပေါ်ပေါက်လာမှုကိုလည်း ပုံဖော်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်က ပြင်သစ်အာဏာကို ကာလတိုတစ်ခုအတွက် ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ စစ်ပြီးနောက် လာအိုအမျိုးသားရေးဝါဒီများက လာအိုအစ္စရာလှုပ်ရှားမှုကို ဖွဲ့စည်းပြီး ပြင်သစ်အုပ်ချုပ်မှု ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ် ပထမအင်ဒိုချိုင်းနားစစ်ပွဲဆိုင်ရာ ကျယ်ပြန့်သော သဘောတူညီမှုဖြင့် အတည်ပြုမီ လာအိုသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် တိုးမြှင့်ရရှိခဲ့သည်။ နောက်ဆယ်စုနှစ်များတွင် ပြည်တွင်းစစ်နှင့် နိုင်ငံခြားအင်အားများ၏ ကျယ်ပြန့်သော ပါဝင်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မြောက်ဗီယက်နမ်နှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်သော ကွန်မြူနစ်လှုပ်ရှားမှု ပသက်လာအိုသည် တော်ဝင်လာအိုအစိုးရကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲသည် စစ်ရေးစစ်ဆင်မှုများ၊ ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းများနှင့် ကျယ်ပြန့်သော လေကြောင်းဗုံးကြဲမှုများမှတစ်ဆင့် လာအိုကို ထိခိုက်စေခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ဟိုချီမင်းလမ်းကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်ဒေသများတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုကာလမှ မပေါက်ကွဲသေးသော လက်နက်ပစ္စည်းများသည် နိုင်ငံ၏ နေရာအချို့တွင် ယနေ့တိုင် အန္တရာယ်ဖြစ်စေပြီး စိုက်ပျိုးရေး၊ အခြေခံအဆောက်အအုံနှင့် ကျေးလက်ဘဝကို ဆက်လက်ထိခိုက်စေသည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ပသက်လာအို အာဏာရခဲ့ပြီး ဘုရင်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းကာ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ လာအိုပြည်သူ့တော်လှန်ရေးပါတီသည် အဓိကနိုင်ငံရေးအင်အား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လာအိုသမိုင်းကို ရှေးဟောင်းသုတေသနအကြွင်းအကျန်များ၊ လာအိုနှင့် ဒေသတွင်းရာဇဝင်များ၊ ကိုလိုနီမှတ်တမ်းများ၊ နှုတ်ပြောသမိုင်းများနှင့် စစ်ကာလမှတ်တမ်းများကို အခြေခံ၍ အနက်ဖွင့်ကြသည်။ ဤရင်းမြစ်များသည် ဖြစ်ရပ်များကို အမြင်တစ်မျိုးတည်းဖြင့် အမြဲဖော်ပြကြခြင်း မဟုတ်ပါ။