Граѓанско право во Северна Македонија

Северна Македонија има континенталноевропски систем на граѓанско право заснован врз Уставот и деталното законодавство. Физичките лица имаат правна способност од раѓањето, стануваат полнолетни на 18 години и стекнуваат или остваруваат деловна способност под условите утврдени со закон. Правните лица го стекнуваат својот правен статус според применливите законски правила и, кога е потребно, со регистрација во Централниот регистар, кој ги опфаќа Трговскиот регистар и Регистарот на други правни лица. Евиденцијата на личниот статус ја водат надлежните органи. Законот за облигационите односи ја уредува општата рамка за договори, исполнување, задоцнето плаќање, камата, обезбедување, застареност и граѓанска одговорност. Договорот вообичаено се склучува со согласност, иако за одредени трансакции е потребна законски пропишана форма. Повредата може да доведе до барање за исполнување, надомест на штета, раскинување или друга правна последица, зависно од договорот и околностите. Правата на сопственост се уредени со Законот за сопственост и други стварни права. Тој опфаќа сопственост, владение, сосопственост, службености, залози и хипотеки. За трансакциите со недвижности вообичаено се потребни нотарска заверка и упис во катастарот. Агенцијата за катастар на недвижности (АКН) ги обезбедува катастарот и услугите е-Кат. Купувачот треба да ја провери сопственоста, податоците за парцелата, запишаните товари и тековниот статус на регистарот. Странската сопственост може да подлежи на услови на реципроцитет или посебни ограничувања. Законот за семејството ги уредува бракот, разводот, родителските права и должности, издршката, посвојувањето и старателството. Основните судови и Центарот за социјална работа постапуваат по релевантни семејни прашања и прашања поврзани со децата во рамките на своите законски надлежности. Наследувањето е уредено со Законот за наследувањето, кој ги опфаќа законското наследување, тестаментите, нужниот дел, прифаќањето или откажувањето од наследство и одговорноста за долговите на оставината. Основен суд има месна надлежност за оставински предмети, а нотар може да постапува како судски повереник во пренесена оставинска постапка. Граѓанската одговорност може да произлезе од договор или од постапување надвор од договор. Зависно од правната основа, тужителот можеби треба да докаже причинско-последична врска и вина, додека во некои случаи важи објективна одговорност. Надоместливата штета може да опфати загуба на имот, финансиска загуба и нематеријална штета. Сообраќајни незгоди, производи, осигурување и повреди при работа може да подлежат и на посебни закони; прашањата од трудовото и кривичното право припаѓаат во соодветните правни области. Законот за парничната постапка ги уредува тужбите, доставувањето документи, доказите, рочиштата, пресудите и жалбите. Основен суд вообичаено ги решава граѓанските предмети во прв степен. Апелационите судови ги разгледуваат жалбите, а Врховниот суд е највисокиот судски степен за правните лекови предвидени со закон. Медијацијата е законски достапна преку лиценцирани медијатори чии регистри се поврзани со Министерството за правда. Физички лица со живеалиште или постојано живеалиште во Северна Македонија може да имаат право на примарна бесплатна правна помош. Секундарна правна помош може да биде достапна за лице што нема доволно средства и поднесува оправдано барање; таа може да вклучува адвокатско застапување во граѓанска постапка и одредени нотарски оставински постапки. Информации и барања се достапни преку регионалните одделенија на Министерството за правда, овластени здруженија и правни клиники. Извршувањето започнува врз основа на извршна исправа од суд, нотар или надлежен орган. Извршителот може да спроведе заплена, продажба, распределба на плаќања и други мерки според Законот за извршување. Предметот може да вклучува надоместоци, редослед меѓу доверителите, заштита на изземен имот и процесни рокови. Министерството за правда и Комората на извршители имаат релевантни надзорни и професионални функции. Судските, нотарските, катастарските, адвокатските, медијациските и извршителските трошоци зависат од вредноста, документите, постапката, надлежноста и околностите, па за конкретниот предмет треба да се проверат тековните официјални тарифи и применливите рокови.