Потрошувач е физичко лице што постапува надвор од деловна или професионална цел. Купување со мешана приватна и деловна намена вообичаено се оценува според неговата преовладувачка цел. Во Северна Македонија, правилата за потрошувачите користат термини како потрошувач, трговец, потрошувачки приговор, сообразност, трговска гаранција, повлекување и претставка. Потрошувачките права вообичаено не може да се откажат со договор, а снабдувачите треба да им посветат посебно внимание на ранливите потрошувачи. Трговецот мора да даде јасни, точни и навремени информации за производот или услугата, цената, идентитетот, обврските за плаќање и гаранциите. Официјалните информации за потрошувачите треба да бидат достапни на македонски јазик со кирилица и на јазик што го зборуваат најмалку 20% од населението. Информациите за производот опфаќаат и квалитет, количество, целосност, функција, безбедност, декларации и упатства. По измената од 2025 година, малите, средните и големите трговци на мало мора на своите веб-страници јасно, бесплатно и без најава да ги објавуваат тековните продажни цени и цени по единица мерка за секоја продажна локација. Приговорот вообичаено може да се поднесе усно или писмено, по пошта, факс, е-пошта или онлајн. Трговецот мора да го прифати, да издаде потврда и да го евидентира во регистарот на приговори. Приговорот до трговецот е бесплатен. Трговецот треба веднаш или на траен медиум да го потврди приемот и да одговори во рок од 15 дена. Ако потрошувачот прифати конкретно решение, трговецот вообичаено има до 30 дена од приговорот да го спроведе, со можност за едно продолжување од осум дена. Официјалните информации наведуваат и рок од 15 дена за одредени замени. Несообразните стоки, зависно од случајот, може да доведат до поправка, замена, намалување на цената, повлекување од договорот или враќање на парите. Државниот пазарен инспекторат (ДПИ) постапува по приговори за дистрибуција, неисправни или небезбедни производи, декларации, гаранции и одредени практики на трговците. Договорите на далечина и надвор од деловните простории вообичаено овозможуваат повлекување во рок од 14 дена. Пред склучувањето на договорот, трговецот треба да ги даде потребните информации, меѓу кои идентитетот на трговецот, главните карактеристики и цената, обврските за плаќање и информациите за повлекување. Онлајн пазарите треба да наведат дали договорната страна е трговец или физичко лице. Скриена согласност за платена услуга, измамнички или агресивни практики и неправични договорни услови може да се оспорат преку соодветната постапка за приговор или надзор. Заштитата на потрошувачите во финансискиот сектор е поделена според услугата. Приговорите за банки и штедилници може да се достават до Народната банка на Република Северна Македонија (НБРСМ). Финансиските друштва за потрошувачки кредити се под надлежност на Министерството за финансии, а кредит што го нуди трговец кој не е регистриран како финансиско друштво може да биде во надлежност на ДПИ. За осигурување, потрошувачот прво треба писмено да му се пожали на осигурителот. Ако одговорот не е задоволителен или не пристигне во рок од 30 дена, потрошувачот може писмено, по е-пошта, онлајн, лично или телефонски да се обрати до Агенцијата за супервизија на осигурувањето (АСО). АСО врши надзор над осигурителите, но не го заменува судот при одлучување за секое барање за надомест. За електронските комуникации надлежен орган е Агенцијата за електронски комуникации (АЕК). Корисникот може да ја искористи постапката за спор кај операторот и електронската услуга за приговори на komuniciraj.mk; потребна е регистрација. Недостигот на информации за цена или идентитет, скриената платена согласност и изоставените информации за повлекување кај дигиталните услуги прво треба да му се пријават на трговецот, а може да се пријават и на ДПИ. Давателите на туристички услуги треба да обезбедат договор, фискална сметка, план на патувањето, потврда и ваучер. Услугата треба да одговара на договорот и програмата, а организаторот останува одговорен за услугите што ги обезбедува друг давател. Зголемувањето на цената вообичаено е ограничено на 10% кога договорот го дозволува тоа. Зголемување над 10% може да овозможи повлекување без казна, а зголемување на цената не е дозволено во последните 20 дена пред поаѓањето. Регулаторната комисија за енергетика и водни услуги (РКЕ) постапува по прашања на потрошувачите поврзани со квалитетот на услугата, снабдувањето, промена на снабдувачот и сметките за потрошувачка за јавни или универзални услуги. Приговори може да се достават онлајн, телефонски или по е-пошта. По обраќање до давателот на услугата, Народниот правобранител може да биде релевантен за проблеми со вода, електрична енергија, телефонски или комунални сметки и исклучување. Приговори за храна може да се пријават во Агенцијата за храна и ветеринарство (АХВ), вклучително и преку нејзиниот оддел за потрошувачи и бесплатниот телефонски број 0800 3 2222. Можно е анонимно пријавување, но за писмен одговор се потребни податоци за контакт. Приговорите за лекови и медицински помагала, вклучително и неправилности пријавени преку онлајн каналите за фармаковигиланца или материовигиланца, се во надлежност на МАЛМЕД. Играчките, козметиката, производите за општа употреба и приговорите за здравјето на пациентите или безбедноста може да бидат во надлежност на Државниот санитарен и здравствен инспекторат. ОПМ обезбедува совети, едукација и поддршка за колективните интереси на потрошувачите, но нема овластувања за државен надзор и спроведување. Алтернативното решавање спорови, вклучително медијација, арбитража, кодекси на однесување и други доброволни постапки, може да понуди друг пат. Медијаторот не може да наметне одлука; потпишаната спогодба е обврзувачка. Потрошувачот не мора да прифати медијација и може непосредно да поведе судска постапка. Во Северна Македонија нема општ национален народен правобранител овластен да досуди надомест во секој потрошувачки спор. Општинските совети за потрошувачи и здруженијата на потрошувачи може да понудат локална помош, додека националните органи се главниот формален канал; за опфатот на целата држава не е утврден посебен систем за поединечен град. Деловна измама, небезбедна стока, лажни цени или проблеми со гаранција може да се пријават во ДПИ. За фишинг, измама со картички или плаќања и сајбер-криминал, веднаш контактирајте ја банката и пријавете го случајот во МВР, вклучително и Одделението за економски и компјутерски криминал, надлежниот СВР или на cybercrime@moi.gov.mk. Зачувајте ја нарачката или договорот, фактурата, снимките од екранот, пораките, потврдата за плаќање, серискиот број и потврдата за приговорот. Правилата за купување, граѓанското право и банкарството може да бидат релевантни за правата при купување, ескалација на спор или финансиска заштита на потрошувачите, но не ги заменуваат овде опишаните постапки за заштита на потрошувачите.
Заштита на потрошувачите во Северна Македонија
Заштитата на потрошувачите во Северна Македонија им дава права на физичките лица кога купуваат стоки или услуги за цели што не се поврзани со нивна деловна дејност од компанија или друг професионален снабдувач. Таа опфаќа купувања, договори, дигитални услуги, финансиски производи, патувања, енергија, храна, лекови, медицински помагала, приговори и измами. Вообичаено, првиот чекор е приговор до снабдувачот; зависно од предметот, потрошувачите потоа може да се обратат до Државниот пазарен инспекторат, секторски регулатор, Народниот правобранител, ОПМ или суд. Снабдувачите мора да даваат јасни, точни и навремени информации за производите, услугите, цените, идентитетот, плаќањето и гаранциите.
VivAVia can make mistakes. Check important information.