Долг во Северна Македонија

Долг може да произлезе од банкарски заем, кредитна картичка, дозволено пречекорување, потрошувачки кредит, заем од финансиско друштво, трговски кредит, гаранција за друг должник или неплатени обврски. Локалните изрази вклучуваат долг (dolg), задолжување (zadolzuvanje), кредит (kredit), доцнење, извршување и стечај. Долговите на домаќинствата, деловните субјекти и јавниот сектор подлежат на различни правила и не треба да се третираат како еден систем. Пред позајмување споредете ја годишната стапка на вкупни трошоци, вкупниот износ за отплата, видот на каматата, правилата за промена на каматната стапка, валутната клаузула, рокот, таксите, обезбедувањето и одговорноста на гарантот. Проверете го идентитетот и лиценцата на давателот. Народната банка на Република Северна Македонија, или НБРСМ, ги надгледува банките и штедилниците. Министерството за финансии ги надгледува финансиските друштва, додека Државниот пазарен инспекторат ги надгледува нефинансиските трговци што нудат потрошувачки кредити. Финансиските друштва може да наплатат трошоци што не влегуваат во годишната стапка на вкупни трошоци, вклучувајќи такси, до 60% од одобрениот главен долг; трошоците за извршување и законската затезна камата се исклучени од тој лимит. Финансиско друштво не смее во истото друштво да рефинансира долг само за да го отплати постојниот долг. Давателите мора да користат систем за кредитен ризик и процена на способноста за отплата и да објават тарифа. Во 2026 година Министерството за финансии наредило отстранување на погрешни реклами за нулта камата и реклами што кријат дополнителни трошоци. Кредитниот регистар на НБРСМ добива задолжителни извештаи од банките и штедилниците за кредитната изложеност и кредитниот ризик, вклучувајќи информации за должници и гаранти. Физичко лице може да побара пристап и исправка на личните кредитни податоци согласно правилата на НБРСМ. Банкарските заеми на домаќинствата пораснале за 8.8% на годишно ниво во четвртиот квартал од 2024 година, додека спорните или оспорени побарувања изнесувале 2.6%; промената на методологијата во 2024 година ја ограничува непосредната споредба со претходните трендови. Долгите рокови, променливите каматни стапки и валутната изложеност може да го зголемат товарот за отплата. По пропуштено плаќање, веднаш контактирајте го доверителот, побарајте проверен извод и писмено побарајте измена или репрограмирање на отплатата. Изводот треба да го прикажува салдото, ратите, затезната камата, таксите, обезбедувањето и одговорноста на гарантот. Постапката за претставка до доверителот зависи од тоа дали доверителот е банка, штедилница, финансиско друштво или трговец. За Северна Македонија не е утврдена сигурна универзална јавна советодавна служба за долгот на домаќинствата, а долгот не се брише автоматски затоа што должникот не може да плати. За извршување генерално е потребна извршна судска одлука или спогодба, извршна управна парична одлука, извршна нотарска исправа, нотарски платен налог или друг законски извршен наслов. Извршител назначен за подрачјето на соодветниот основен суд може да дејствува низ целата Северна Македонија. Извршувањето може да опфати банкарска сметка, плата, пензија или друг имот. Вообичаено може да се одземе најмногу една третина од побарувањата од плата и пензија, но може да важат исклучоци за заштитен приход и пониски лимити. Трошоците за извршување се наплатуваат. Странка, учесник или трето лице може да поднесе приговор до надлежниот основен суд во рок од три дена од дознавањето за извршното дејствие, но најдоцна три месеци по дејствието или пропустот. По измена од 2023 година, неплатената камата престанува да се пресметува кога ќе го достигне износот на главниот долг. Примарна правна помош е достапна преку Министерството за правда, неговите подрачни одделенија, овластените здруженија и правните клиники за физички лица со живеалиште или престој во Северна Македонија. Секундарната правна помош може да обезбеди адвокат за конкретен предмет кога барателот нема доволно средства и поднесува оправдано барање; важат прагови за приход и имот. Правната помош може да биде релевантна при оспорување на пресметка на доверител, извршно дејствие, заштитен приход или обврска на гарант. Формалниот стечај главно се однесува на компании и други правни лица преку ликвидација или реорганизација. Министерството за економија и труд, Законот за стечај, Централниот регистар, стечајните управници и електронските аукции се дел од системот. Северна Македонија нема општ личен стечај или постапка за директно отпишување долг на обични физички лица. Планирана реформа за лична несолвентност не е исто што и достапно правно средство. Постапката за деловна несолвентност не може едноставно да се пренесе на поединечен должник. Тековното истражување наведува дека деловната ликвидација трае приближно 30 месеци, реорганизацијата приближно 20 месеци, а трошоците за стечајната маса се околу 10%, додека вонсудските спогодби се ретки. Забрзаната постапка е ограничена на мали побарувања до MKD 1 милион. Јавниот долг е посебна категорија на ниво на владата. Во првиот квартал на 2026 година, долгот на општата влада бил EUR 9,473.1 милиони, или 52.6% од бруто домашниот производ, додека вкупниот јавен долг, вклучувајќи јавни претпријатија и општини, бил EUR 10,747.4 милиони, или 59.7% од бруто домашниот производ. Надворешниот долг бил EUR 6,040.9 милиони, а домашниот EUR 4,706.4 милиони. Долгот на општата влада бил 63.4% во странска валута и 59.8% во евра. Законскиот лимит за среднорочниот и долгорочниот вкупен јавен долг е 60% од бруто домашниот производ. Стратегијата за долг проектира 61.5% во 2026 година, 61.8% во 2027 година и 60.9% во 2028 година, со враќање под 60% до 2030 година; нето задолжувањето за 2027 година е ограничено на EUR 900 милиони, а гарантираниот јавен долг на 15% од бруто домашниот производ. Овие бројки се однесуваат на државата и јавните тела, а не на лична обврска на поединец.