Работодавач во Северна Македонија

Локалниот термин за работодавач е работодавач. Работодавачот може да постапува преку законски или со подзаконски акт назначен застапник, или преку лице со писмено овластување. Во истражувањето не е утврден посебен режим за работодавачи по региони; практичниот административен пристап е преку Агенцијата за вработување и нејзините 30 центри за вработување. Работодавачот ја организира работата преку договорот за вработување, внатрешните правила на работното место и колективните договори. Мал работодавач за соодветната организациска рамка е опишан како работодавач со најмногу 50 вработени. Правилата за работното место и дисциплината мора да бидат истакнати на видливо место и испратени до синдикатот. Регрутирањето може да се врши преку јавен оглас, бесплатно посредување од Агенцијата за вработување, директен избор од регистарот на невработени или приватна агенција за вработување што наплатува услуга. Јавниот оглас се внесува електронски во Агенцијата за вработување пред објавувањето. За оглас што го обработува Агенцијата, работодавачот може да добие од еден до пет кандидати; ако не избере никого, ги наведува причините и може да разгледа обука, преквалификација или дополнителна квалификација. За странски работници, Агенцијата го проверува статусот на лицето и може да издаде работна дозвола, потврда за краткорочна услуга или мислење за постапка за престој поврзана со работа. Договорот за вработување е писмен и работникот добива примерок на денот на потпишувањето. Вработувањето на неопределено време е стандардна форма; можно е вработување на определено време, а договор без наведен рок се смета за договор на неопределено време. Работодавачот ја обезбедува договорената работа, работните алатки, пристапот до работното место, платата, безбедните услови и доволната обука за конкретната работа. Пробниот период е изборен и може да трае до четири месеци; сезонската работа може да има пробен период до три месеци. Обуката, натамошното образование, преквалификацијата и дополнителната квалификација може да ги задоволат потребите на деловните процеси или да помогнат да се избегне престанокот на работниот однос. Работа од дома е исто така достапна како договорна форма. Работодавачот го пријавува задолжителното социјално осигурување со обрасците М1/М2 преку Агенцијата за вработување, електронски преку е-Работа или директно во надлежниот центар. Регистрацијата обично се врши најмалку еден ден пред почетокот на работата, или најмалку еден час пред почеток на итна работа. Работникот добива примерок или компјутерски извод во рок од три дена. По завршувањето на работниот однос, работодавачот ги доставува податоците за одјава до Агенцијата во рок од осум дена. Посредувањето на Агенцијата за вработување е бесплатно, додека работодавачот ги сноси трошоците за плата, данок, придонеси, документација и усогласеност. Полното работно време обично е ограничено на 40 часа неделно и најчесто е распоредено во пет дена. Работодавачите со повеќе од 25 работници користат електронска евиденција на работното време на секоја локација; работодавачите со 25 или помалку работници користат евидентен лист. Прекувремената работа е дозволена само од причини предвидени со закон или колективен договор и обично е ограничена на осум часа неделно и 190 часа годишно. Работодавачот ја евидентира одделно, ја прикажува на платната листа и однапред го известува надлежниот инспектор за труд. Работодавачот го подготвува распоредот за работа, а привремената прераспределба на работното време му се дава писмено најмалку еден ден однапред. Периодот за просечување може да трае до шест месеци. Дневниот одмор е најмалку 12 часа, а неделниот одмор е најмалку 24 часа плус дополнителни 12 часа. Ноќната работа и работата во смени повлекуваат дополнителни обврски за заштита, превоз и медицинска грижа. Платата не смее да биде под важечкиот законски или колективно договорен минимум, а за иста работа важи еднаква плата без разлика на пол. Периодот за пресметка не може да надминува еден месец, а исплатата доспева најдоцна 15 дена по тој период. Работодавачот обезбедува писмена платна листа при секоја исплата и повторно до 31 јануари следната година. Истражувањето потврдува нето-минимална плата од MKD 24.379 за 2025 година; не ја потврдува сумата за 2026 година. Годишниот одмор е најмалку 20 работни дена и може да достигне 26 дена според колективен договор или договор, со три дополнителни дена за одредени заштитени групи. Целосното право на годишен одмор се стекнува по шест месеци непрекината работа кај истиот работодавач. Најмалку две недели се користат до крајот на годината, а останатите денови до 30 јуни следната година. Платеното отсуство од лични или семејни причини може да изнесува до седум дена. Работодавачот не смее да дискриминира при пристапот до работа, изборот, унапредувањето, обуката, условите за работа, платата, работното време, отсуството или престанокот на работниот однос. Заштитата опфаќа и вознемирување, сексуално вознемирување и малтретирање на работното место. Работодавачот ги штити достоинството и приватноста и ги обработува податоците за вработените само за законски и работни цели. Посебна заштита важи за бременост, родителство, млади работници, постари работници и работници со попреченост. Безбедноста и здравјето при работа остануваат одговорност на работодавачот и кога се ангажирани овластени надворешни стручни лица. Работодавачот врши процени на ризик, подготвува изјава за безбедност, обезбедува безбедна опрема, организира проверки, обезбедува лична заштитна опрема и медицински прегледи од областа на трудовата медицина, а организира и обука, противпожарна заштита, евакуација и прва помош. Работодавачот ги плаќа овие трошоци и ги информира вработените, вклучувајќи привремени, млади, постари и делумно работоспособни вработени, за ризиците и мерките. При непосредна сериозна опасност, работата се прекинува и вработените се евакуираат; не мора да продолжат да работат додека опасноста постои. Несреќа на работа, смрт, колективна несреќа, неспособност за работа што трае повеќе од три работни дена или непосредна сериозна опасност писмено се пријавува во инспекторатот за труд во рок од 48 часа. Работодавачот води евиденција за обуките, проверките, изложеноста, медицинските прегледи, професионалните болести, несреќите и смртните случаи. Во истражувањето не е документирана единствена, посебно воспоставена институција на работнички совет во Северна Македонија. Синдикатите, претставниците на работниците и претставниците за безбедност и здравје при работа вршат сродни функции. Работниците избираат претставници за безбедност и здравје при работа: најмалку еден кога има повеќе од 10 работници, двајца за 101 до 500 работници и тројца кога има над 501 работник, со дополнителен претставник за секоја опасна работна зона без оглед на вкупниот број работници. Работодавачот обезбедува време и ресурси без намалување на платата и не го става претставникот во неповолна положба. Трговските друштва, јавните претпријатија и другите правни лица со повеќе од 50 работници, како и установите со повеќе од 20 работници, обезбедуваат информации и консултации за економската состојба, вработувањето, организациските промени и промените на договорите. Колективните договори може да важат на ниво на работодавач, гранка или сектор. Националниот економско-социјален совет ги обединува владата, синдикатите и здруженијата на работодавачи за социјален дијалог, прашања за платите и колективните договори и мирно решавање спорови. Работникот обично започнува индивидуален спор од работен однос со писмено барање до работодавачот. Постапките за одговор и правен лек користат рокови од осум дена, а судската заштита обично се бара во рок од 15 дена. Индивидуалните или колективните спорови може да се решаваат и со договор, посредување, помирување или арбитража според применливиот колективен договор. Работодавач, работник или синдикат може да се обрати до Државниот инспекторат за труд. Инспекторот може да утврди повреда, да издаде предупредување или налог за исправка и да наметне административни последици; жалба против инспекциска мерка обично може да се поднесе во рок од 15 дена. Законскиот штрајк не е повреда на договорот и не смее да биде причина за ставање во неповолна положба, а работодавачот може да побара од суд да забрани незаконски штрајк. За престанок на работниот однос е потребна причина заснована на закон, колективен договор или внатрешен акт на работодавачот, а работодавачот треба да ја докаже таа причина. За недоволна успешност, работодавачот обично прво обезбедува соодветни услови и упатства, па дава писмено предупредување. Дисциплинските правила ги дефинираат повредите на работните должности. Редовниот отказен рок е еден месец, или два месеца кога се исполнува законскиот праг од повеќе од 150 работници или применливиот услов од пет проценти; за сезонска работа може да важат седум работни дена. Оспорувањето на престанокот следи рок од осум дена, а одлуката на работодавачот треба да се донесе во рок од осум дена. При промена на работодавачот, правата, обврските и одговорноста се пренесуваат на новиот работодавач, со одјава и пријава истиот ден кога е потребно. Технолошки, економски, организациски и слични причини може да доведат до организациски промени. Пред престанок на работниот однос поради деловни причини, работодавачот може да понуди преместување кај друг работодавач, преквалификација или дополнителна квалификација или нов договор. Колективното отпуштање опфаќа најмалку 20 престаноци во рок од 90 дена. Работодавачот се консултира со претставниците на работниците најмалку еден месец пред почетокот на постапката, ги разгледува алтернативите и мерките за намалување и писмено ја известува Агенцијата за вработување најмалку 30 дена пред одлуката за престанок; рокот може да се продолжи до 60 дена. Агенцијата може да обезбеди поддршка за посредување и обука. Министерството за економија и труд, Државниот инспекторат за труд и Агенцијата за вработување надгледуваат или администрираат различни делови од системот. Работодавачот овозможува инспекции и ги чува достапни договорите, евиденцијата за работното време, документите за регистрација, платните листи и доказите за безбедност и здравје при работа. Во зависност од повредата, последиците вклучуваат предупредување, налог за исправка, административна или прекршочна постапка и, во сериозни случаи, прекин на работата. Главната правна основа е Законот за работните односи, дополнет со законите за безбедност и здравје при работа, вработување и осигурување во случај на невработеност, евиденција на трудот, минимална плата и мирно решавање работни спорови. Истражувањето се заснова на консолидираниот текст од 2023 година и наведените измени од 2025 година, вклучително и Службен весник бр. 39/25, 74/25 и 124/25; за конкретна одлука треба да се користи најновата верзија во Службен весник.