Невработеност во Северна Македонија

Агенцијата за вработување на Република Северна Македонија, позната како АВРСМ или Агенција за вработување на Република Северна Македонија, и нејзините центри за вработување ја водат регистрацијата на невработени и услугите за вработување според постојаното живеалиште. Лицето се регистрира лично со лична карта и оригинална диплома или уверение. Претходното вработување не е услов за регистрација или пристап до основните услуги за вработување. Активните баратели на работа и примателите на надомест обично се пријавуваат лично на секои 30 дена и приложуваат доказ за активно барање работа; другите регистрирани баратели обично се пријавуваат на секои шест месеци. Пропуштањето на задолжениот термин може да доведе до бришење од регистарот. Регистрацијата обично не е потребна за здравствено осигурување, освен за лицата што примаат надомест за невработеност во текот на периодот на исплата. Причината за престанокот на работниот однос влијае врз пристапот до надомест за невработеност. Подобноста обично бара најмалку девет непрекинати месеци осигурување или дванаесет месеци со прекини во претходните 18 месеци. Барањето мора да се поднесе во центарот за вработување според местото на постојано живеалиште во рок од 30 дена по престанокот на работниот однос. Доцното барање го започнува исплаќањето од датумот на поднесување и не го продолжува преостанатиот период на надомест. Надоместот обично трае од еден месец за осигурување од девет до 18 месеци, до дванаесет месеци за повеќе од 25 години осигурување. Законот предвидува и посебен шестмесечен период за жени над 60 години и мажи над 62 години со повеќе од 15 години осигурување и најмногу 18 месеци до старосна пензија, во зависност од применливите исклучоци за вработување и надомест. Износот обично е 50% од просечната нето-плата во претходните 24 месеци до дванаесет месеци, и 40% за преостанатиот период, со ограничување од 80% од националната просечна нето-плата за претходниот месец. Лицето може да го изгуби правото на надомест или да му биде одбиено поради доброволно давање отказ, спогодбен престанок на работниот однос, определени незаконски предности поврзани со плата или работни права, законски престанок на работниот однос освен во случај на несолвентно правно лице, отказ поради работна или дисциплинска повреда, одбивање доделена работа или обука, губење на работоспособноста, право на пензија, основање фирма или започнување занаетчиска, професионална или друга деловна активност. Примателите на надомест мора да пријавуваат работа и други промени на статусот, активно да бараат работа, да доаѓаат на разговори со АВРСМ, да потпишат и да следат индивидуален план за вработување и да не вршат неовластена работа. Планот го договараат АВРСМ и невработеното лице; тој ги утврдува целите и активностите, ги наведува активните мерки и можните работни места и важи шест месеци пред да може да се измени. Неоправданото одбивање соодветна работа, активна мерка, јавни работи или договорениот план може да влијае врз регистрацијата или исплатата. Работата, пензионирањето, занаетчиската, професионалната или земјоделската дејност исто така може да создаде ризик за статусот, а странски државјанин може да биде избришан од регистарот кога ќе му истече личната работна дозвола. Надоместот за невработеност може да биде суспендиран или прекинат кога примателот започнува работа или друга активност, се приклучува на јавни работи подолго од 30 дена, врши доброволна воена служба, е во притвор или затвор до шест месеци, или престојува во странство до дванаесет месеци откако ја известил АВРСМ. Барањето за продолжување на исплатата обично мора да се поднесе во рок од три дена. Исплатата може да биде суспендирана и по барање за отсуство во странство подолго од 30, а најмногу до 90 дена, за семејно обединување или лекување или грижа за близок роднина; важи истиот рок од три дена за барање продолжување. АВРСМ бесплатно нуди посредување за работа во Северна Македонија и во странство, професионално насочување преку тестови, интервјуа и информации за пазарот на трудот, клубови за работа со планирање барање работа и работилници, како и пристап до програми за вработување. Програмите може да опфаќаат самовработување, субвенции за вработување, подготовка за вработување, обука кај познат работодавач, обука за дефицитарни занимања, напредна информатичка обука, стажирање, обука за започнување бизнис, јавни работи и самовработување финансирано со заем. Пристапот зависи од условите за подобност и јавниот повик за конкретната програма. Гаранцијата за млади се однесува на лица до 29 години што не се вработени и не се во образование или обука, познати како NEET; по регистрацијата како активни баратели на работа, според националниот план за спроведување во рок од четири месеци треба да им се понудат соодветна работа, образование или активна мерка. Домаќинствата без доволни приходи може да поднесат барање за гарантирана минимална помош (ГМП) во локалниот Центар за социјална работа според местото на живеење. Центарот ги проценува просечните приходи на домаќинството во претходните три месеци, расположливиот имот и имотните права и составот на домаќинството. Пресметката почнува од основица од MKD 4.000 и користи коефициенти на еквивалентност за дополнителни членови на домаќинството, најмногу до пет члена, со усогласување според потрошувачките цени. Невработените членови на домаќинството обично мора да се регистрираат во АВРСМ во рок од 30 дена и да го следат својот индивидуален план за вработување, со исклучоци како редовно школување, неспособност за работа, бременост во месецот пред породувањето, грижа за дете до девет месеци, возраст од 60 или повеќе години, вработување, земјоделство или занаетчиска и професионална дејност. Две последователни неоправдани одбивања на индивидуален план за вработување, активна мерка или посредување може да ја прекинат ГМП, а неоправдано одбивање јавни работи може да доведе до исклучување во период од дванаесет месеци. Краткорочната и сезонската работа може да се организира преку е-Вработување. Работодавачот ја регистрира пред почетокот на работата, особено во земјоделството, шумарството и рибарството, сместувањето и угостителските услуги и домашните активности. Регистриран невработен обично го задржува стекнатото право на осигурување во случај на невработеност и статусот во регистарот, иако исплатата може да биде суспендирана според правилата за надомест. Исплатата за оваа работа обично не ги укинува другите законски права. Стапката на невработеност во Северна Македонија била 12,4% во Анкетата за работната сила за 2024 година, а во четвртиот квартал биле евидентирани 94.795 невработени лица и стапка од 11,9%. Регистарот на АВРСМ евидентирал 90.278 лица на 31 декември 2025 година; бројките од регистарот и процените од Анкетата за работната сила опфаќаат различни популации и не треба да се сметаат за идентични.