Храна во Северна Македонија

Северна Македонија има непосредна и развиена култура на храна со домашно и комерцијално снабдување. Земјоделството опфаќа околу 1,250,821 хектари земја, меѓу нив 416,300 хектари ораници и градини, 16,423 хектари овоштарници и 22,353 хектари лозја во 2023 година. Важни производи се пченицата, јачменот, доматите, јаболката, грозјето, компирите, пиперките, зелката, кромидот и гравот. Сточарското производство вклучува говеда, овци, свињи и живина; производството на овчо и живинско месо се зголемило во 2023 година, додека производството на свинско и говедско месо се намалило во однос на претходната година. Вообичаените начини на готвење се печење, динстање, скара, киселење, сушење и ферментација. Типични јадења се тавче-гравче, печено јадење од грав; турлитава, мешано печен зеленчук; пастрмајлија, лепче со месо; сарма од лозов лист; зелник и други пити; рибја чорба; охридска пастрмка и јагула; ѓомлезе печено под вршник; баклава; и маџун, концентриран овошен сируп. Кисело млеко, кајмак и сирење се користат како млечна храна, прилози или состојки. Мезе означува избор од помали јадења што се делат со пијалак или се служат како дел од оброк. Регионалната храна ги одразува локалното земјоделство и географија. Скопје се поврзува со јадења како скопски симит, скопски куркуз, турлитава и јабучар. Североистокот и Куманово се познати по кумановски мезак и к’чан сол. Во охридско-струшкиот крај се користи езерска риба, а се поврзува со охридско макало и струшко ѓомлезе. Полог ги вклучува тетовското гравче, шарската манџа, галичкиот кашкавал и овчите производи од Маврово. Кочани, Штип и Берово се поврзуваат со ориз, штипска пастрмајлија, жолто сирење и регионални печива. Пелагонија вклучува јаболка, млечни производи, месо и зеленчукови манџи, како и прилепски ширден. Вардарскиот крај е познат по јадења на скара, сарма од лозов лист, јагнешко, вино и маџун, а Струмица и Радовиш се поврзуваат со пиперки, радовишка татлија, леб од фурна на јаглен и мастика. Храната е достапна преку пазари, продавници, пекарници, скари, ресторани, семејни винарници и рурален гастротуризам. Цените во рестораните и хотелите не се утврдени со единствен национален ценовник за храна; зависат од локацијата, сезоната, менито, објектот и услугата. Храната и безалкохолните пијалаци сочинувале 50.1% од расходите на домаќинствата во 2023 година. Нивните потрошувачки цени се зголемиле за 11.7% во 2023 и за 2.9% во 2024 година во однос на претходната година, додека цените во рестораните и хотелите се зголемиле за 9.9% во 2024 година. Во јануари 2025 година, цените на ресторанските услуги биле 5.8% повисоки на годишно ниво, а храната во угостителството се зголемила за 0.3% во однос на претходниот месец. Тековните поединечни цени проверете ги во податоците MakStat на Државниот завод за статистика и кај самиот давател. Агенцијата за храна и ветеринарство (АХВ) е централниот орган за безбедност на храната и добиточната храна, контрола на увозот, остатоци, лабораториска работа и ветеринарно јавно здравје. Прехранбените деловни субјекти смеат да ставаат храна на пазар само ако таа потекнува од хигиенски усогласени регистрирани или одобрени објекти. Деловните субјекти што ракуваат со храна од животинско потекло генерално поднесуваат барање, поминуваат инспекција на самото место и добиваат одобрение пред почетокот на работата. Имаат и обврски за хигиена, безбедно ракување, следливост и точни информации за храната. За вообичаено подготвување храна во домаќинство не е потребно одобрение од АХВ. Потрошувачите може да поднесат претставки за безбедност на храната и поплаки за контрола до АХВ. Националните насоки за исхрана на здраво население постаро од две години препорачуваат повеќе од 400 грама овошје и зеленчук дневно, интегрални житарки, млечни производи со помалку масти и сол, посно месо, риба, живина и грав, редовно пиење вода и помалку шеќер, сол, заситени и трансмасти, засладени пијалаци и високо преработена храна. Безбедното чување и подготвување остануваат неопходни без оглед дали храната е домашна или купена. Во органското производство во 2023 година учествувале 888 производители и 4,215 хектари површина под култури, меѓу кои 1,475 хектари биле во конверзија; житарките опфаќале 2,158 хектари, односно 51% од органската површина под култури. Формирана е меѓуресорска работна група за донирање храна, но моменталниот национален статус на спроведување не е целосно документиран. Истражувањето за загуби на храна ги опфатило јаболката, сливите, праските, доматите, зелката и пиперките, а стратегијата за консолидација на земјиштето за 2025–2035 година се осврнува на расцепканите парцели, отпорноста на климата, биодиверзитетот и одржливиот рурален развој.