Strehimi në Maqedoninë e Veriut

Regjistrimi i popullsisë i vitit 2021 shënoi 839,174 banesa në Maqedoninë e Veriut: 531,987 ishin të banuara dhe 307,187 të pabanuara. Këto janë shifra kombëtare, ndaj disponueshmëria dhe kushtet e strehimit mund të ndryshojnë ndjeshëm nga një komunë në tjetrën. Qiraja private është mënyra kryesore e strehimit për shumë familje. Qiraja zakonisht negociohet mes qiradhënësit dhe qiramarrësit. Rekomandohet fuqimisht një kontratë me shkrim. Ajo duhet të identifikojë banesën dhe vendndodhjen, sipërfaqen, pajisjet, palët dhe numrat e tyre të identifikimit ose tatimorë, përdoruesit shtesë, llojin e qirasë, shumën e qirasë, afatet e pagesës, kostot shtesë individuale dhe të përbashkëta, përdorimin e lejuar, mënyrën e inspektimit, kohëzgjatjen e kontratës, rregullat e ndërprerjes dhe kushtet e dorëzimit. Qiradhënësi është përgjegjës për dorëzimin dhe mirëmbajtjen e duhur dhe mund të ketë detyrime që lidhen me fondin rezervë të ndërtesës, defektet dhe të drejtat e palëve të treta. Kontrata e qirasë duhet të dorëzohet në Autoritetin e të Ardhurave Publike dhe të regjistrohet në regjistrin komunal të qirave brenda 30 ditëve. Qiramarrësit në përgjithësi duhet të kujdesen për banesën, të parandalojnë dëmtimin dhe përdorimin shqetësues, të marrin pëlqimin për ndryshime strukturore dhe të mos japin me nënqira ose të shtojnë përdorues pa leje. Përdoruesit e paregjistruar që qëndrojnë më shumë se 30 ditë, ose mospërdorimi i banesës për më shumë se tre muaj, mund të krijojnë rrezik ndërprerjeje të kontratës. Për shkelje, një paralajmërim me shkrim zakonisht jep të paktën 15 ditë për korrigjimin e problemit. Nëse kontrata nuk përcakton periudhë tjetër pagese, vonesa e qirasë mund të bëhet arsye për veprim 30 ditë pas marrjes së kërkesës për pagesë. Përveç kur kontrata parashikon ndryshe, qiramarrësi mund ta ndërpresë kontratën pa afat me njoftim 90-ditor, ndërsa qiradhënësit zakonisht i duhen të paktën 90 ditë njoftim për një kontratë pa afat. Kontratat me afat të caktuar zakonisht nuk mund të ndërpriten më herët pa bazë të njohur ligjore ose kontraktore. Qiramarrësi e kthen banesën në gjendjen fillestare, pa llogaritur konsumimin normal. Strehimi social ose jofitimprurës mund të ofrohet nga shteti, një komunë, Qyteti i Shkupit ose një organizatë jofitimprurëse. Qasja varet nga thirrjet publike dhe banesat e disponueshme, jo nga një e drejtë e përgjithshme automatike. Thirrjet zakonisht u japin përparësi familjeve me të ardhura të ulëta, çifteve të reja, prindërve të vetëm, personave mbi 60 vjeç pa pronë, personave me aftësi të kufizuara, familjeve rome në gjendje të cenueshme shoqërore, personave të prekur nga fatkeqësi natyrore dhe jetimëve ose personave pa përkujdesje prindërore. Aplikimi tipik kërkon dëshmi vendbanimi në komunën përkatëse, mungesë prone në pronësi të aplikantit ose familjes dhe mungesë të një statusi tjetër shtetëror strehimi. Dokumentet mund të përfshijnë dëshmi të të ardhurave, vërtetim pronësie nga Agjencia e Kadastrës së Pasurive të Paluajtshme, dokumente shtetësie dhe identifikimi, të dhëna të gjendjes civile dhe dëshmi për aftësinë e kufizuar ose rrethanat familjare. Aplikimet mund të bëhen përmes Ministrisë së Transportit dhe Lidhjeve ose një Qendre ndërkomunale për Punë Sociale. Përzgjedhja zakonisht përdor pikë dhe listë renditjeje, ndërsa numri i banesave është i kufizuar. Për blerje, trashëgimi ose dhuratë, kontrolloni Agjencinë e Kadastrës së Pasurive të Paluajtshme, të njohur zakonisht si AREC, dhe merrni imoten list. Imoten list është regjistri publik që tregon pronësinë e regjistruar. Përputhni identitetin e pronës dhe parcelës, të drejtat dhe barrët e regjistruara, statusin e ndërtimit dhe përdorimit, si dhe të dhënat e regjistrimit. Një ndërtesë e paregjistruar ose e paligjshme sjell rrezik shtesë. Konfirmimi komunal i përdorur për regjistrimin e vendbanimit nuk e legalizon vetvetiu ndërtesën dhe nuk provon pronësinë. Shtetasit e huaj duhet t'i vlerësojnë veçmas të drejtat e qëndrimit dhe rregullat për blerjen e pronës; leja e qëndrimit nuk krijon automatikisht të drejtë për të blerë çdo lloj prone. Regjistrimi i adresës është i ndarë nga sigurimi i banesës. Ministria e Punëve të Brendshme, ose MVR, administron regjistrin e vendbanimit të përhershëm të quajtur живеалиште. Aplikimi mund të kërkojë dëshmi si pronësia, kontratë qiraje me shkrim dhe të noterizuar, kontratë huapërdorjeje të noterizuar, marrëveshje për mbështetje gjatë gjithë jetës, vërtetim komunal për ndërtim banimi të paligjshëm ose vendim për tatimin e pronës me dëshmi pagese. Regjistrimi i vendbanimit të përhershëm nuk duhet ngatërruar me престојувалиште, që lidhet me qëndrimin e përkohshëm. Të huajt që qëndrojnë në akomodim me pagesë duhet të raportohen brenda 12 orëve; për mikpritësit e tjerë zakonisht vlen afat prej 48 orësh, ndërsa një mikpritës privat mund të duhet gjithashtu të paraqitet në stacionin përgjegjës të policisë brenda 48 orësh për një konfirmim të certifikuar. Mund të jetë i disponueshëm raportimi online. Pronarët e apartamenteve vendosin nëse hapësirat e përbashkëta administrohen nga një управител i licencuar, domethënë një administrator godine, apo nga një заедница на сопственици, domethënë komunitet pronarësh. Marrëveshjet e tyre mbulojnë hapësirat e përbashkëta, rregullat e ndërtesës, mirëmbajtjen rutinë dhe investuese, sigurimin dhe fondin rezervë. Komisioni Rregullator i Strehimit licencon administratorët e ndërtesave. Pronarët normalisht paguajnë kontribute mujore për administrimin dhe fondin rezervë, ndërsa qiramarrësit zbatojnë detyrimet e kontratës së qirasë dhe të përdorimit të ndërtesës. Energjia elektrike furnizohet përmes EVN Home dhe sistemit EVN. Mund të kërkohet ndryshimi i përdoruesit pas blerjes, marrjes me qira, shitjes ose trashëgimisë, dhe EVN përcakton një periudhë ligjore prej 60 ditësh për regjistrimin ose ndryshimin përkatës. Faturat e energjisë elektrike mund të përfshijnë konsumin, tarifat e rrjetit ose qasjes, tarifën e ndriçimit publik, TVSH-në dhe kamatëvonesën e mundshme. Uji, ujërat e zeza, ngrohja dhe mbledhja e mbeturinave varen nga komuna, ndërtesa dhe matësi ose marrëveshja e shërbimit, ndaj duhet kontrolluar ofruesi përgjegjës dhe baza e faturimit për banesën konkrete. Largimi mund të kërkojë disa veprime të ndara: përfundimin e kontratës së qirasë ose përmbushjen e saj, kthimin e banesës, transferimin ose mbylljen e llogarive të shërbimeve, përditësimin e adresës dhe njoftimin e komunës ose ofruesit përkatës. Nënqiraja përfundon kur mbaron qiraja kryesore. Nëse kontestohet posedimi ose banesa mbetet e zënë pa bazë ligjore, dëbimi zakonisht kërkon procedurë gjyqësore; gjykata mund ta trajtojë çështjen si urgjente.