Transporti në Maqedoninë e Veriut

Maqedonia e Veriut ka një sistem transporti të zhvilluar, por të mbështetur kryesisht te rrugët. Transporti publik është më i strukturuar në Shkup dhe më i fragmentuar gjetkë. Prandaj, institucioni përgjegjës, shërbimi i disponueshëm, çmimi dhe orari mund të ndryshojnë sipas qytetit, komunës, rrugës dhe mjetit të transportit. Në Shkup, JSP Skopje dhe operatorët privatë shërbejnë linjat urbane, periferike dhe të natës. Shërbimet ditore zakonisht qarkullojnë nga ora 05:00 deri në 24:00. Pasagjerët mund të përdorin bileta njëudhëtimi, ditore, mujore, tremujore, gjashtëmujore dhe vjetore, përfshirë karta plastike të ripërdorshme, bileta online, aplikacionin JSP dhe qendrat e klientëve. Linjat e natës zakonisht qarkullojnë nga ora 00:00 deri në 05:00. Bileta njëudhëtimi për natën kushton 50 MKD dhe mund të blihet në autobus ose të paguhet përmes portofolit elektronik ose validuesit. Biletat ditore dhe ato të bazuara në kohë nuk vlejnë për linjat e natës. Nuk evidentohet sistem tarifor dhe operatorësh në mbarë Maqedoninë e Veriut, i barasvlershëm me sistemin formal të Shkupit, ndaj pasagjerët duhet të kontrollojnë informacionin aktual lokal jashtë Shkupit. Udhëtimi me tren ekziston, por luan rol më të vogël në udhëtimet personale sesa transporti rrugor. ŽRSM Infrastruktura menaxhon ndërtimin, mirëmbajtjen dhe mbrojtjen e hekurudhave, rregullimin e trafikut dhe sinjalizimin, ndërsa MŽ Transport operon trenat. Orari i publikuar për vitet 2025–2026 përfshin përditësime për vitin 2026, por ndërtimet dhe ndryshimet operacionale mund të ndikojnë te nisjet. Në tremujorin e katërt të vitit 2024, hekurudha regjistroi rreth 67,000 pasagjerë, krahasuar me rreth 9,881,000 pasagjerë të transportit urban dhe periferik. Tarifat varen nga distanca dhe tarifa përkatëse. Ndërmarrja Publike për Rrugët Shtetërore, e shkurtuar zakonisht PESR, menaxhon planifikimin, ndërtimin, mirëmbajtjen, mbrojtjen dhe administrimin e rrugëve shtetërore, si dhe tarifat e rrugës. Makedonijapat është gjithashtu emër lokal i shërbimit rrugor. PESR jep informacion për rrugët, si kushtet e trafikut, GIS-in rrugor dhe llogaritësin e distancës. Maqedonia e Veriut ka 10 pika pagese të tarifave rrugore. Drejtuesit zakonisht mund të paguajnë në MKD, euro, me kartë bankare, me MCard ose MTAG, ose përmes mbledhjes elektronike të tarifës Open Balkan kur pranohet. Për shumë segmente të makinave të pasagjerëve, tarifat e listuara shpesh janë nga 20 deri në 60 MKD; shuma varet nga kategoria e mjetit dhe segmenti, dhe për një segment të listuar të kategorisë IV mund të arrijë deri në 430 MKD. Ruajeni dëftesën e tarifës deri në fund të udhëtimit. Shkelja e detyrimit për pagesën e tarifës mund të sjellë gjobë sa 100–300 EUR. Regjistrimin e automjeteve e kryen Ministria e Punëve të Brendshme ose një stacion i autorizuar i kontrollit teknik. Kërkesat tipike përfshijnë dokument identifikimi, dëshmi pronësie ose origjine, sigurim, tarifa dhe kontrolle të emetimeve, frenave, drejtimit dhe gjendjeve të tjera teknike. Certifikata e kontrollit teknik e përdorur për procesin e regjistrimit të përshkruar në udhëzimin e disponueshëm duhet të jetë lëshuar jo më shumë se 30 ditë më parë. Tarifa e listuar e regjistrimit është 200 MKD, ndërsa targat civile kushtojnë 1,200 MKD. Ministria e Punëve të Brendshme kryen gjithashtu provimet e drejtimit dhe administron caktimin e tyre. Tarifa e listuar për lejen e parë të zakonshme të drejtimit është 410 MKD plus 110 MKD, ose 520 MKD gjithsej; leja ndërkombëtare e drejtimit është e listuar me çmim 250 MKD. Siguria rrugore rregullohet kryesisht nga Ligji për Sigurinë në Trafikun Rrugor, Ligji për Transportin Rrugor dhe Ligji për Automjetet. Ministria e Punëve të Brendshme dhe policia, Ministria e Transportit, Inspektorati Shtetëror i Transportit dhe PESR kanë përgjegjësi të ndryshme. Sistemet Safe City mund të regjistrojnë shkelje të caktuara të trafikut si prova. Kategoritë e dokumentuara përfshijnë shpejtësinë tej normës, kalimin me semafor të kuq, drejtimin me regjistrim të skaduar dhe parkimin e parregullt, pasuar nga njoftimi i pronarit të automjetit. Gjobat dhe procedurat varen nga shkelja dhe ligji i zbatueshëm. Rregullat për pajisjet dimërore zbatohen nga 15 nëntori deri më 15 mars. Mjetet deri në 3,500 kg duhet të kenë goma dimërore me thellësi të profilit të paktën 4 mm, ose goma verore me profil të paktën 4 mm bashkë me zinxhirë dëbore. Mjetet me tërheqje në të katër rrotat duhet të kenë goma dimërore me profil të paktën 6 mm. Mjetet mbi 3,500 kg duhet të kenë goma me profil të paktën 6 mm në boshtin lëvizës. Gomat me gozhda janë të ndaluara. Infrastruktura e çiklizmit është kryesisht komunale dhe e fragmentuar. Nuk evidentohet rrjet kombëtar biçikletash, sistem qiraje ose standard i vetëm qasjeje në Maqedoninë e Veriut. Shtigjet komunale për biçikleta, korsitë e shënuara, rrugët lokale dhe projektet individuale përcaktojnë se ku është praktik çiklizmi. Një rregullore kombëtare për planifikimin dhe ndërtimin ishte në formë projekt-rregulloreje në vitin 2025, ndërsa mbështetja për planifikimin e lëvizshmërisë së qëndrueshme urbane mbulonte Kavadarcin, Prilepin, Koçanin, Strumicën dhe Strugën. Shenjat rrugore dhe rregullat lokale të trafikut përcaktojnë përparësinë dhe përdorimin e lejuar. Ecja mbështetet te trotuaret, shtigjet për këmbësorë dhe vendkalimet komunale. Komunat sigurojnë një pjesë të madhe të infrastrukturës, ndërsa Ministria e Punëve të Brendshme është përgjegjëse për zbatimin e rregullave të sigurisë në trafik. Qasja, mirëmbajtja dhe përshtatshmëria ndryshojnë nga një vendbanim në tjetrin. Ecja nuk ka tarifë përdorimi ose orar kombëtar shërbimi, por zbatohen gjithsesi shenjat, sinjalet dhe rregullat e kalimit. Udhëtimet në distanca të gjata mund të bëhen me kompani të licencuara autobusësh ndërqytetës dhe ndërkombëtarë, makinë private, tren ose avion. Ministria e Transportit lëshon ose mbikëqyr licencat dhe lejet e linjave për transportin vendas, linjat speciale dhe transportin e pasagjerëve. Pikat kufitare përfshijnë autoritetet e kalimit kufitar, Ministrinë e Punëve të Brendshme dhe Doganat. Automjetet me regjistrim të huaj mund të lejohen përkohësisht kur plotësohen kushtet e zbatueshme. Aeroporti Ndërkombëtar i Shkupit dhe Aeroporti Shën Pali Apostull i Ohrit shërbejnë për udhëtimet ajrore. Autobusi i aeroportit të Shkupit nga V2V Transporter ndjek një orar të lidhur me fluturimet dhe ka tarifë njëdrejtimëshe të listuar prej 199 MKD. Në aeroportin e Ohrit, opsionet e dokumentuara janë taksitë që lidhen me mbërritjet e fluturimeve, marrja me qira e makinës dhe makinat private; sipas informacionit zyrtar të disponueshëm për qasjen, nuk është përcaktuar autobus i rregullt publik. Transporti gjithashtu kontribuon ndjeshëm në presionin mbi mjedisin. Ministria e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor vlerëson emetimet nga transporti duke përdorur statistikat e karburantit, kilometrat e përshkuar nga automjetet, hekurudhën, aviacionin, lundrimin, makineritë jashtë rrugëve dhe metoda si COPERT dhe EMEP/EEA. Në inventarin e vitit 2023, transporti përbënte 48% të emetimeve kombëtare të oksideve të azotit. Pothuajse gjysma e makinave të pasagjerëve ishin Euro 3 ose më të vjetra. Makinat e pasagjerëve kontribuuan me 40% të NOx-it të lidhur me transportin, automjetet e lehta komerciale me 26%, mjetet e rënda me 18% dhe autobusët me 16%; makinat e pasagjerëve kontribuuan gjithashtu me 70% të monoksidit të karbonit të lidhur me transportin dhe 56% të grimcave totale të pezulluara. Këto shifra e bëjnë moshën e parkut të automjeteve, trafikun rrugor dhe ekspozimin urban faktorë të rëndësishëm kur krahasohen mënyrat e udhëtimit.