Осигурување во Северна Македонија

Осигурување на македонски се нарекува осигурување. Осигуреното лице е осигуреник, осигурителот е осигурител, полисата е осигурителна полиса, премијата е премија, а барањето или загубата е штета. Осигурувањето може да биде законско, кога правата и придонесите произлегуваат од законодавството, или приватно, кога полисата ги утврдува покритието, ограничувањата, исклучоците, франшизата, премијата и постапката за штета. Законското социјално осигурување опфаќа пензиско и инвалидско осигурување, задолжително здравствено осигурување и осигурување во случај на невработеност. Од 1 јули 2026 година, наведените стапки на придонеси во применливиот систем се 19.9% за пензиско и инвалидско осигурување, 7.5% за здравствено осигурување, 0.5% за дополнителниот придонес за повреда при работа и професионално заболување и 0.1% за осигурување во случај на невработеност. Законодавството за придонеси ги утврдува обврзникот, основицата, пресметката, роковите за плаќање и контролата. Точната обврска за плаќање зависи од вработувањето, самовработувањето или друга законска основа. Фондот за здравствено осигурување (ФЗО) обезбедува задолжително здравствено осигурување врз законска основа. Членовите на семејството може да бидат вклучени кога не се осигурени по друга основа. Работодавачот го пријавува почетокот на работниот однос, вообичаено со релевантна пријава како ЗО1 и М1, а осигуреното лице ја користи здравствената легитимација и придружните документи при контакт со локалната канцеларија на ФЗО. Кога престанува основата за осигурување, одјавата мора да се изврши најдоцна во рок од осум дена. Партиципациите и ослободувањата се уредуваат со законодавството за здравствено осигурување. Ако се пропушти рокот за првостепена одлука, директорот на ФЗО мора да одлучи во рок од пет дена по ескалацијата. Деталите за медицинското лекување се дел од системот на здравствени услуги, а не од овој преглед на осигурувањето. Агенцијата за вработување (АВРСМ) ги администрира надоместоците од осигурувањето во случај на невработеност. Вообичаено, подобноста бара најмалку девет непрекинати месеци осигурување или дванаесет прекинати месеци во претходните осумнаесет месеци. Исплатата трае од еден до дванаесет месеци, зависно од пензискиот стаж. Надоместокот изнесува 50% од просечната нето-плата во претходните 24 месеци, до најмногу 80% од националната просечна плата. Корисниците мора да се пријавуваат во центар за вработување и да известуваат на секои 30 дена. Првиот пензиски столб се заснова на генерациска солидарност преку ПИОМ. Возрасниот праг за старосна пензија вообичаено е 64 години за мажи и 62 за жени, заедно со најмалку 15 години пензиски стаж. Системот ги опфаќа и правата при инвалидност, повреда при работа и права на преживеани членови на семејството, според посебните услови. Вториот и третиот столб се целосно капитално финансирани пензиски осигурувања што ги администрираат лиценцирани пензиски друштва и депозитарни банки под надзор на МАПАС. Вториот столб е задолжителен за подобните осигуреници, а третиот е доброволен. Преносите и повлекувањата се вршат според правилата на МАПАС; овие фондови не се исто што и обичното приватно животно осигурување. Агенцијата за супервизија на осигурувањето (АСО) врши надзор над приватното осигурување. Само осигурители, агенти, агенции, брокери, актуари и реосигурители овластени од АСО може да ги даваат соодветните услуги. Достапните производи опфаќаат задолжително осигурување од автомобилска одговорност спрема трети лица (АО), каско, осигурување на имот и згради, покуќнина, товар, одговорност, земјоделство, живот, незгода, приватно здравствено осигурување, патничко осигурување и покритие за финансиски загуби. Приватното здравствено осигурување може да додаде надомест, покривање партиципација или пристап до услуги со повисок стандард или надвор од мрежата, но опфатот зависи од полисата. АО е задолжително за возилата, а тарифата на премиите е регулирана. Националното биро за осигурување (НБО) издава или овластува зелени карти и ги координира прекуграничните прашања за автомобилска одговорност. Електронска Зелена карта во PDF-формат се прифаќа во зоната на Зелениот картон, вклучително и во Северна Македонија, од 1 јануари 2025 година. Гарантниот фонд на НБО постапува во утврдени случаи, како неосигурени или непознати возила, неосигурен превоз на патници, одредени побарувања поврзани со пропаднат осигурител и избрани прекугранични гаранции. По сообраќајна незгода, оштетеното лице вообичаено прво бара надомест од осигурителот на одговорната страна. Судската постапка следи по потребната вонсудска постапка, а може да биде достапна и медијација. При склучување приватно осигурување проверете ги осигурителот или посредникот во регистрите на АСО. Заедно прочитајте ги полисата и посебните услови, вклучувајќи ја осигурената сума, ограничувањата, исклучоците, франшизата, премијата, периодот на важност, обновувањето и правилата за откажување. Покритието започнува и продолжува според договорот и применливите услови за премијата. Не постои единствена универзална тарифа за приватно осигурување; премиите зависат од производот и ризикот, додека АО се наплатува според регулирана тарифа. Веднаш известете го осигурителот по настан опфатен со осигурувањето и зачувајте ги полисата, фактурите, медицинските или полициските записи, доказите за сопственост и другите релевантни докази за штетата. Најпрво писмено поднесете приговор до осигурителот. Осигурителот мора да одговори најдоцна во рок од 30 дена. Ако нема одговор или одговорот е незадоволителен, приговор може да се поднесе до АСО со пропишаниот образец и документи. АСО врши надзор над законитоста и постапката, но не одлучува за спорна граѓанска одговорност или износот на штетата. АСО не постапува по анонимни приговори или прашања што веќе се пред суд; граѓанските спорови за основот или висината на надоместот се решаваат пред судовите. Промена на осигурителното покритие вообичаено бара анекс, обновување или раскинување според договорот. За промена на приватен осигурител е потребна нова полиса, бидејќи покритието не се пренесува автоматски. Промените на статусот во законското осигурување се обработуваат преку соодветната постапка кај работодавачот, УЈП, ФЗО, ПИОМ или АВРСМ. Преносите на пензиски средства се вршат според правилата на МАПАС. Возилото мора непрекинато да има АО пред законски да се користи на јавни патишта.