Media në Maqedoninë e Veriut

Maqedonia e Veriut ka sistem mediatik të konsoliduar, por të fragmentuar. AVMU rregullon mediat audiovizuale, mban regjistra, lëshon licenca dhe certifikata transmetimi, monitoron programet, zhvillon konsultime publike dhe mund të japë paralajmërime ose të nisë procedura kundërvajtëse për shkelje të përsëritura. Ministria e Transformimit Digjital harton politikat mediatike e digjitale dhe kuadrin ligjor. MRT, transmetuesi i shërbimit publik, operon MRT 1, MRT 2, MRT sat, MRT Sobraniski dhe shërbimet e Radios Maqedonase. Planifikimi i saj për vitin 2026 përfshin televizion në gjuhën maqedonase dhe shqipe, sport, dokumentarë, përmbajtje komunitare dhe programe për fëmijë, si dhe përmbajtje radiofonike në gjuhën maqedonase, shqipe, turke dhe gjuhë të tjera të pakicave. Në vitin 2024, MRT raportoi të ardhura rreth 1,365.55 milionë MKD dhe shpenzime 1,266.52 milionë MKD; mekanizmat ligjorë të financimit nuk i eliminojnë shqetësimet për pavarësinë financiare dhe editoriale. Qasja në internet është e përhapur: 90.8% e familjeve kishin qasje në internet më 2024 dhe 91.2% e personave të moshës 15–74 vjeç përdornin internetin. Televizioni dhe mediat sociale ishin burime qendrore ditore informacioni në anketën e AVMU-së të zhvilluar nga 27 dhjetori 2025 deri më 25 janar 2026. Portalet online ishin burimi i tretë kryesor, ndërsa radioja dhe shtypi kishin rëndësi më të ulët. Besimi te lajmet në mediat sociale ishte i ulët dhe një pjesë e konsiderueshme e të anketuarve nuk i besonte asnjë burimi mediatik. Ofruesit televizivë dhe radiofonikë kanë nevojë për licencë të AVMU-së, që zakonisht lëshohet për nëntë vjet. Sektori përfshinte 89 transmetues: 34 televizione dhe 55 radio, përfshirë shërbime kombëtare, rajonale e lokale, shërbimet e MRT-së, stacionet komerciale dhe radion jofitimprurëse. Licencimi përfshin kërkesa teknike, për ambiente, financiare dhe personeli; kostot e sakta varen nga procedura dhe ofruesi. AVMU mbikëqyr edhe reklamat, sponsorizimin, vendosjen e produkteve, detyrimet programore dhe mbrojtjen e të miturve. Shtypi mbetet i disponueshëm, por ka rëndësi praktike më të ulët se televizioni dhe lajmet online. AVMU mban të dhëna për botuesit e regjistruar të shtypit dhe mbikëqyr çështje si mbrojtja e të miturve, përgjegjësia editoriale, të dhënat e botuesit dhe hollësitë e botimit ose pronësisë. Botuesit online mund të regjistrohen në Regjistrin e Botuesve të Mediave Online dhe Portaleve të Internetit. Regjistri shënon emrin dhe adresën e botuesit, personin përgjegjës, URL-në, domenin, pronësinë, stafin editorial dhe të dhënat ekonomike. Regjistri i datës 11 qershor 2026 përmbante 11 regjistrime. Qasja në disa lokacione të privilegjuara mediatike mund të kërkojë person juridik, seli vendore, domen kombëtar dhe të paktën dy punonjës. Nuk është përcaktuar tarifë uniforme shtetërore për mediat; kostot e regjistrimit dhe funksionimit varen nga shërbimi dhe ofruesi. Ofruesit kabllorë, IPTV, tokësorë digjitalë dhe satelitorë ritransmetojnë programe vendore dhe të huaja. Kanë nevojë për certifikatën përkatëse të AVMU-së, duhet të sigurojnë paraprakisht të drejtat e ritransmetimit dhe mund të shpërndajnë vetëm paketa të regjistruara. Rregullat mbulojnë të miturit, pornografinë, territorin e licencimit dhe gjuhën. Kur programi nuk është në gjuhën origjinale, mund të kërkohen titra në maqedonisht ose në gjuhën e të paktën 20% të qytetarëve, pa përfshirë reklamat dhe shitjet televizive. Çmimet e abonimit varen nga paketa komerciale, ofruesi i internetit dhe marrëveshjet për të drejtat. Shërbimet video sipas kërkesës u lejojnë përdoruesve të zgjedhin programe nga katalogu në kohën që u përshtatet. Ofruesit kanë nevojë për certifikatë të AVMU-së; më 3 shkurt 2026 regjistri përmbante katër subjekte. Ofruesit u nënshtrohen rregullave për të drejtat, periudhat e disponueshmërisë, mbrojtjen e të miturve dhe veprat evropiane, përfshirë së paku 30% vepra evropiane me dukshmëri të përshtatshme. Detyrimet për qasshmëri rriten gradualisht: katalogu video sipas kërkesës duhet të përfshijë përmbajtje të qasshme të barabartë me 2% në vitin e parë dhe më pas të rritet me dy pikë përqindjeje çdo vit. Çmimet, katalogët dhe disponueshmëria ndryshojnë sipas platformës dhe territorit të licencimit; kërkimi i disponueshëm nuk identifikon ekuivalent vendor të drejtpërdrejtë të Netflix-it ose YouTube-it. AVMU nuk rregullon të gjitha veprimtaritë në mediat sociale. Rregullat e saj mund të zbatohen për platformat e ndarjes së videove dhe për ndikuesit, vlogerët, krijuesit e përmbajtjeve dhe YouTuber-at që veprojnë si ofrues të shërbimeve video sipas kërkesës. Regjistrimi kërkohet kur krijuesi ka më shumë se 10,000 ndjekës ose abonentë, merr përfitim ekonomik, ka publikuar të paktën 24 vepra audiovizuale gjatë 12 muajve të mëparshëm, i drejtohet publikut të gjerë dhe ka përgjegjësi editoriale. Rregullat përfshijnë mbrojtjen e të miturve, mbrojtjen e të dhënave personale, reklamat dhe vendosjen e produkteve, si dhe parimet profesionale. Kërkimi nuk vërteton tarifë ose afat uniform aplikimi, ndaj pajtueshmëria është përgjegjësi e vazhdueshme. Gazetarët në përgjithësi nuk kanë nevojë për licencë profesionale sipas burimeve të shqyrtuara. Qasja zakonisht bëhet përmes punës në një organizatë mediatike, kërkesave editoriale e të botimit ose akreditimit nga organizatori i ngjarjes. Agjencia shtetërore e lajmeve MIA punëson rreth 70 reporterë dhe 30 korrespondentë dhe publikon afërsisht 300 deri në 350 artikuj në ditë në maqedonisht, shqip dhe anglisht. Kodi i Gazetarëve i ZNM-së dhe Këshilli i Nderit ofrojnë vetërregullim; çdokush mund të paraqesë ankesë etike. Puna mediatike mund të përfshijë polarizim politik, lidhje pronësore e politike, kushte të dobëta pune, kërcënime, ngacmim online, padi strategjike kundër pjesëmarrjes publike dhe autocensurë. Liria e shprehjes dhe liria e medias mbrohen me Kushtetutë. Ligji për Median, Ligji për Shërbimet Mediatike Audio dhe Audiovizuale dhe ndryshimet e tyre rregullojnë sektorin. Personi i prekur nga informacion i pavërtetë, i gabuar, i rremë ose i pjesshëm mund të ketë të drejtë përgjigjeje ose korrigjimi. Ligji për Qasje të Lirë në Informata Publike lejon kërkesa gojore, me shkrim ose elektronike pa deklaruar arsye. Kërkesat zakonisht janë falas, me përjashtim të kostove materiale të mundshme; ankesat për qasje mund t'i drejtohen Agjencisë për Mbrojtjen e së Drejtës për Qasje të Lirë në Informata Publike (ASPI). Agjencia për Mbrojtjen e të Dhënave Personale (AZLP), AVMU, gjykatat dhe prokuroria publike trajtojnë të drejta dhe shkelje të ndryshme. Mbrojtja e burimeve gazetareske, privatësia, e drejta e autorit, gjuha e urrejtjes dhe mbrojtja e të miturve mund të ndikojnë në publikim. Televizionet kombëtare dhe shërbimet video sipas kërkesës duhet t'i bëjnë programet gradualisht të qasshme me mjete si titrat, gjuha e shenjave, përshkrimi audio dhe përshkrimi tekstual. Televizioni kombëtar duhej të ofronte të paktën një program të qasshëm të paktën një herë në javë gjatë vitit të parë. Ofruesit dorëzojnë planin vjetor të veprimit për qasshmërinë deri më 31 dhjetor të vitit paraardhës; informacionet ose ankesat mund të dërgohen në dostapnost@avmu.mk. Gjatë zgjedhjeve, MRT-ja dhe shërbimet televizive në nivel shtetëror që transmetojnë reklama politike me pagesë duhet të kenë të paktën një edicion të qasshëm lajmesh çdo ditë dhe një format të qasshëm lidhur me zgjedhjet çdo javë gjatë intervalit 16:00–24:00. Njerëzit mund të marrin pjesë në takimet publike të AVMU-së, dëgjimet publike, konsultimet e regjistrave dhe konsultimet për projekt-rregullore përmes contact@avmu.mk. Rrjeti për Edukim Mediatik, i themeluar në vitin 2017, ka 37 organizata, përfshirë ministri, Agjencinë e Filmit, AZLP-në, transmetues dhe organizata të shoqërisë civile, dhe pranon anëtarë të rinj. Edukimi mediatik përfshihet në arsimin fillor si lëndë ose temë e integruar në maqedonisht, shqip, turqisht, serbisht dhe boshnjakisht. Strategjia Kombëtare për Rininë 2023–2027 përfshin edukimin mediatik e digjital, dezinformimin dhe trajnimin e mësuesve; objektivi i deklaruar për trajnimet e mësuesve është 200 dhe buxheti i donatorëve 800,000 MKD, por zbatimi i plotë nuk u verifikua. MRT-ja gjithashtu shpall thirrje publike për ide programesh dhe bashkëprodhime. Këshilli i Nderit i ZNM-së trajton ankesat etike, ASPI ankesat për qasjen në informacion publik, ndërsa AVMU ofron procedura ankesash, përgjigjeje e korrigjimi dhe qasshmërie. Kodi i vitit 2023 për hapësirën online në zgjedhje dhe referendume është vullnetar dhe etik, jo ekuivalent me sanksionet shtetërore.