Државниот завод за статистика (ДЗС) ја одржува Националната класификација на занимањата (НКЗ), усогласена со ISCO-08. Документираната структура од 2015 година содржи 10 главни групи, 40 подгрупи, 124 мали групи, 433 единечни групи и 4,145 шифри на занимања; архивата на ДЗС наведува и издание од 2026 година. Главните групи ги опфаќаат вооружените сили, раководителите, стручњаците, техничарите и сродните стручни лица, административната поддршка, услужните и продажните занимања, квалификуваното земјоделство, шумарството и рибарството, занаетчиството и сродните занимања, ракувачите со постројки и машини и монтажерите, како и едноставните занимања. Центарот за развој на стручното образование (ЦРСО) во своите насоки ги поврзува квалификациите со можните занимања, училишта и региони. Формалното средно стручно образование се нуди во училиштата и регионалните центри за стручно образование и обука. Други патишта се програми за делумна квалификација или образование на возрасни, преквалификација, дополнителна обука, валидирање на неформалното учење, дуално образование, практикантство, стажирање и обука кај познат работодавач. Насоките наведуваат нивоа на квалификации 2, 3, 4 и 5, додека Националната рамка на квалификации има осум нивоа и поднивоа. Формалното високо образование има студиски програми од прв, втор и трет циклус, а напредувањето зависи од програмата и нејзините правила за упис. За повеќето занимања не е потребна универзална национална лиценца. Регулираната професија е уредена со посебен секторски закон и може да бара пропишана квалификација, приправнички стаж или практикантство, стручен испит, упис во регистар и важечка лиценца. На пример, доктор по медицина треба да има соодветно образование, приправнички стаж, стручен испит, упис во регистарот на Лекарската комора и коморска лиценца, која вообичаено важи седум години. Во правосудните регистри се опфатени и улоги како судски преведувачи, вештаци и лиценцирани медијатори. За вршење занаетчиска дејност може да биде потребен упис во Занаетчискиот регистар и Занаетчиска дозвола; за некои занаети е потребно соодветно стручно образование или обука, а за други важат официјални исклучоци. Странските средношколски и високообразовни квалификации обично се поднесуваат на признавање преку електронските услуги на МОН. Признавањето за регулирана професија го врши надлежниот секторски орган или комора според Законот за признавање на професионалните квалификации. Странскиот професионалец мора да ги исполнува и применливите услови за странски работници и престој. Условите за работа се разликуваат според професијата и секторот. Работата може да вклучува канцеларија, терен, смени, контакт со клиенти, грижа за лица, физички задачи, производство или опасни услови. Законот за работните односи, Законот за безбедност и здравје при работа и правилата за трудова инспекција поддржуваат законски договори, надомест, одмор и отсуство, недискриминација и безбедни работни места. Работниците мора да ја вршат својата улога, да ги почитуваат правилата за безбедност, професионалната етика, доверливоста и ограничувањата на лиценцата. Работодавачите мора да ги проценат ризиците и, кога е релевантно, да обезбедат соодветни безбедносни мерки, обука и лична заштитна опрема. Кариерниот развој често води од стекнување искуство кон поголема одговорност, специјализација или надзор. Регулираните кариери може да вклучуваат специјализација, супспецијализација, континуиран професионален развој и обновување на лиценцата. Не постојат единствена национална кариерна скала, ценовник или временска рамка за секоја професија. Времетраењето на програмата, школарината, уписот, испитите, преводите, регистрите и коморските надоместоци зависат од избраниот пат, додека конкурсите, правилата на давателот и секторските рокови за обновување го одредуваат распоредот. Пописот од 2021 година забележал 608,520 активни лица според занимање. Најголемите евидентирани групи биле стручњаците со 133,037 лица, техничарите и сродните стручни лица со 98,485, услужните и продажните работници со 91,633, лицата во едноставни занимања со 84,966 и занаетчиите и сродните работници со 74,194. Техничката и индустриската работа, градежништвото, транспортот и логистиката, ИТ и електротехничката работа, здравството, угостителството, текстилот, земјоделството и шумарството, занаетите и јавните или правно регулираните улоги се практични области во кои условите за влез и професионалните обврски значително се разликуваат.
Професии во Северна Македонија
Професиите во Северна Македонија опфаќаат различни видови работа, нивните задачи, потребните вештини, патиштата за влез, условите за работа и можниот кариерен развој. Професијата, квалификацијата и работниот однос се различни поими: професијата ја опишува работата, квалификацијата го потврдува учењето или компетентноста, а вработувањето го уредува работниот однос со компанија или институција. Северна Македонија има формален систем за занимања и квалификации, но лиценцирање се бара само за одредени регулирани професии.
VivAVia can make mistakes. Check important information.