Пазар на труд во Северна Македонија

Државниот завод за статистика (ДЗС) објавил стапка на активност од 52,3%, стапка на вработеност од 45,8% и стапка на невработеност од 12,4% во 2024 година. Неактивното население броело 722.527 лица. Вработени биле 399.164 мажи и 295.342 жени; стапката на вработеност за лицата на возраст од 15 до 64 години била 57,8%. Кај лицата од 15 до 29 години, вработеноста изнесувала 35,5%, а невработеноста 23,4%. Стапката на вработеност била 53,6% кај мажите и 38,3% кај жените. Побарувачката се гледа преку слободните работни места, како и преку статистиката за вработеност. Работодавачите пријавиле 9.562 слободни места во четвртиот квартал на 2024 година, со стапка на слободни места од 1,93%. Највисоките стапки биле во сместувањето и угостителските услуги со 3,47%, образованието со 3,22%, административните и помошните услужни дејности со 3,00%, трговијата со 2,76%, градежништвото со 2,14% и преработувачката индустрија со 1,98%. Професионалци имале 2.149 слободни места, потоа услужни и продажни работници со 2.074, работници во елементарни занимања со 1.638, занаетчии со 1.028, техничари со 1.016, и оператори на машини и составувачи со 851. Бројките укажуваат на повторлива побарувачка во услугите, производството, градежништвото, образованието и информатичките или техничките работи, додека јавната управа имала многу пониска стапка на слободни работни места од 0,13%. Слободните работни места се концентрирани во Скопје, каде што имало 4.862 места и стапка од 1,88%. Пелагонија имала највисока регионална стапка од 2,72%, по неа биле Југоисточниот регион со 2,20%, Вардарскиот со 2,01%, Полошкиот со 1,97%, Источниот со 1,73%, Североисточниот со 1,49% и Југозападниот со 1,27%. Затоа, изгледите за соодветно занимање може да се разликуваат според регионот, а несовпаѓањето меѓу регионите може да го отежни регрутирањето дури и кога работници има на друго место. Барателите на работа може да се регистрираат во Агенцијата за вработување на Република Северна Македонија (АВРСМ), да ги користат центрите за вработување и да бараат слободни места преку е-Работа. Други можности се системите за огласи на работодавачите, приватните агенции за регрутирање, директните пријави и професионалните мрежи. АВРСМ користи и анкети за побарувачката на вештини и класификации на занимања како НКЗ и ISCO. Нејзините активни програми на пазарот на трудот (АППТ) може да вклучуваат обука, чиракување или практична работа, поддршка за плати, грантови или заеми за самовработување и вработување во јавни или социјални услуги. Подобноста, квотите, документите и роковите зависат од годишниот Оперативен план, а регистрацијата не гарантира вработување. Просечната месечна нето-плата во јануари 2025 година била 43.050 MKD. Годишниот индекс на плати бил 108,9, а реалниот индекс на плати 103,8. Овој просек ги опфаќа вработените со договор за работа, но ги исклучува самостојно вработените лица и индивидуалните земјоделци; затоа не ги опишува сите облици на работа или разликите меѓу секторите. Неформалното вработување и натаму е значајно, особено во земјоделството, угостителството и работата со слаба заштита. Формалната регистрација поддржува евиденција за социјално осигурување и остварливи права, додека непријавената работа може да значи изгубени придонеси, послаба заштита и инспекциски санкции. Анкетата за работната сила (АРС) користи поими на Меѓународната организација на трудот. Таа може да смета лице за вработено по најмалку еден час платена работа или работа за добивка, при привремено отсуство од работно место или кога лицето врши неплатена семејна работа. Затоа, показателите за пазарот на трудот не секогаш го опишуваат истиот правен статус како регистриран договор за вработување. Притисокот од населението на работоспособна возраст, стареењето, иселувањето, дијаспората и дознаките и приливот на странски работници и натаму ја менуваат понудата на труд. Достапни се официјални табели за надворешна миграција, но тековниот обем на работна миграција треба да се провери според конкретен датум. Податоците за платите се објавуваат месечно, податоците за работната сила квартално или годишно, а податоците за слободните работни места квартално. Условите за регистрација во АВРСМ, пријавувањето на работодавачот и евиденцијата за социјално осигурување треба да се проверат според применливите правила за пријавување и труд; деталните правила за договори, минимална плата, одмор, безбедност, спорови и надоместоци припаѓаат на работното право, а не на прегледот на пазарот на трудот.