Religija u Severnoj Makedoniji

Član 19 Ustava štiti slobodu savesti i veroispovesti u Severnoj Makedoniji. Ljudi mogu da praktikuju religiju pojedinačno ili zajednički, javno ili privatno. Verska pripadnost i etnički identitet zasebne su kategorije, a versku praksu treba razlikovati i od tradicije, državne uprave i opšteg društvenog života. Vera ne ukida opšte građanske obaveze. Ograničenja su zakonita samo pod uslovima utvrđenim zakonom, uključujući javnu bezbednost, javni red, zdravlje, moral ili prava drugih. Popisom iz 2021. evidentirano je 1,836,713 stanovnika. Pravoslavno se izjasnilo 847,390 stanovnika, odnosno 46.14%, a muslimanski 590,878, odnosno 32.17%. Zasebna kategorija hrišćana obuhvatila je 242,579 osoba, odnosno 13.21%. Popis je zabeležio i 6,746 katolika, 1,313 protestanata, 889 evangeličkih metodista, 1,137 Jehovinih svedoka, 74 Jevreja, 894 budista, 1,964 agnostika i 355 ateista. Podaci iz administrativnih izvora obuhvatili su 132,260 stanovnika, odnosno 7.20%. Ove brojke opisuju izjavljenu pripadnost na popisu i ne pokazuju koliko neko aktivno praktikuje religiju. Makedonska pravoslavna crkva – Ohridska arhiepiskopija, Islamska verska zajednica, Katolička crkva, Ujedinjena metodistička crkva i Jevrejska zajednica ubrajaju se među etablirana lokalna tela. Komisija za odnose sa verskim zajednicama i grupama, poznata kao KOVZRG, nezavisno je telo državne uprave nadležno za verska pitanja i odnose države i religije. Njeni zvanični podaci razlikuju crkve, verske zajednice i verske grupe i obuhvataju pravoslavna, islamska, katolička, metodistička, jevrejska, adventistička, baptistička, evangelička, sufijska i bektašijska, Hare Krišna i Jehovinih svedoka tela, između ostalih. Zakon o pravnom položaju crkve, verske zajednice i verske grupe, objavljen u Službenom glasniku 113/2007, uređuje pravno priznavanje. Telo stiče pravni subjektivitet upisom u Jedinstveni sudski registar. Za registraciju je nadležan Osnovni sud II – Skoplje. Prijava osnivača obuhvata zapisnik sa osnivačke sednice, akt o osnivanju, akt o organizaciji i delatnosti, opis izvora učenja, odluku o imenovanju zastupnika i dokaz o državljanstvu osnivača. Prijava se može podneti najranije 30 dana nakon odluke o osnivanju. Organ može u roku od 15 dana da zatraži dokumente koji nedostaju, a za potpun upis propisan je maksimalni rok od 8 dana. Novi naziv ili amblem mora se razlikovati od već registrovanih. KOVZRG zasebno vodi državnu evidenciju registrovanih tela. Bogosluženja i aktivnosti zajednice mogu se održavati u crkvi, hramu, džamiji, molitvenom domu, sinagogi, na groblju ili drugom odgovarajućem prostoru, a na dozvoljenim mestima i na javnim površinama. Registrovane zajednice organizuju bogosluženje, molitvu, verske obrede, obrazovanje i dobrotvorne ili socijalne aktivnosti. Pristup se obično ostvaruje preko lokalne zajednice; nije utvrđen centralni nacionalni postupak za članstvo. Zajednice se uglavnom finansiraju sopstvenim sredstvima, privatnom filantropijom, donacijama i drugim prihodima. U Severnoj Makedoniji ne postoji jedinstven nacionalni cenovnik za bogosluženja ili obrede, pa iznos priloga ili naknadu za uslugu treba proveriti kod konkretne zajednice. Zakon o praznicima propisuje neradne dane iz verskih razloga za pripadnike relevantne veroispovesti, a ne za celo stanovništvo. Primeri su pravoslavni Badnji dan i Božić, Vaskrs i Duhovden, koji se naziva i Pedesetnica; muslimanski Ramazanski bajram i Kurban-bajram; kao i Jom Kipur u kalendaru jevrejske zajednice. Ministarstvo ekonomije i rada objavljuje godišnja obaveštenja. Islamski datumi se pomeraju svake godine, pa za konkretnu godinu treba proveriti aktuelni raspored i posledice po radno mesto. Registrovane zajednice mogu da osnivaju verske obrazovne ustanove za obuku sveštenstva i verskih službenika, ali ne za osnovno obrazovanje. Nadležni verski organ moraju da obaveste najmanje 90 dana pre osnivanja takve ustanove i dostave njenu namenu, organizaciju i nastavni plan. Ustavni sud je 2010. poništio članove 27–29 relevantnog zakona, pa konfesionalna verska nastava nije ostala opšta mogućnost u državnim školama prema tom okviru. Oblast Etike u religijama Zavoda za obrazovanje razlikuje se od konfesionalne nastave; važeći oblik školskog predmeta treba proveriti prema propisima o obrazovanju koji su na snazi. KOVZRG je dokumentovani državni kanal za verski dijalog. Višekonfesionalna i višenacionalna struktura Severne Makedonije čini saradnju među zajednicama važnom za javni život. Godine 2025. u zemlji je održana treća Svetska konferencija o verskom dijalogu i saradnji. Dokumentovana saradnja obuhvata rad sa Makedonskom pravoslavnom crkvom – Ohridskom arhiepiskopijom, Islamskom verskom zajednicom, Katoličkom crkvom i Evangeličkom crkvom, uključujući zajedničke humanitarne akcije i aktivnosti za sprečavanje nasilja i ekstremizma. Zajednice uređuju obrede povezane sa rođenjem ili inicijacijom, brakom, smrću i žalovanjem. Verski obred ne zamenjuje građansku registraciju ni građanski brak, a nisu utvrđena jedinstvena nacionalna pravila o uslovima, troškovima i terminima zajednica. Uslove verske zajednice proverite kod nje, a pravne korake kod matičara ili opštine. Strani verski službenici moraju da prođu postupak KOVZRG-a za boravak i versku delatnost. Dokumentacija obuhvata dokaz o plaćenoj administrativnoj taksi, pasoš, volonterski ugovor, ugovor o zakupu, dokaz o teološkom obrazovanju i program delatnosti; prijava se može podneti lično ili elektronskom poštom u PDF-u. Tačnu taksu, rok obrade i dozvoljeni boravak treba potvrditi pre putovanja ili početka rada.