Životno okruženje u Severnoj Makedoniji

Opštine i javna komunalna preduzeća obavljaju mnoge praktične usluge, uključujući ulično osvetljenje, odvodnjavanje, kanalizaciju, odnošenje otpada, vodosnabdevanje i održavanje puteva i javnih prostora. Grad Skoplje i njegove opštine organizuju usluge u glavnom gradu, dok Ministarstvo životne sredine i prostornog planiranja, Uprava za životnu sredinu, Ministarstvo lokalne samouprave, Državni zavod za statistiku i Regulatorna komisija za energetiku, vodne usluge i usluge upravljanja komunalnim otpadom obavljaju državnu upravu, pružaju informacije ili vrše regulaciju. Obuhvat usluga, prekidi, tarife, uslovi priključenja i kanali za pritužbe mogu se razlikovati prema opštini, naselju i pružaocu. Kvalitet vazduha se obično procenjuje merenjem PM10 i PM2.5 čestica. Ponavljano zagađenje pogađa Skopski basen i druge gradske ili industrijske koridore, pri čemu epizodama doprinose kućno grejanje, industrija, saobraćaj, gradnja i prašina sa puteva, kao i temperaturne inverzije. Zvanični portal za kvalitet vazduha pruža podatke sa mernih stanica i upozorenja. Tokom epizode zagađenja treba se osloniti na aktuelna merenja ili očitavanja kvaliteta vazduha pri planiranju boravka napolju, provetravanja i zaštite osetljivih osoba. Jedna merna stanica ne utvrđuje izloženost u celoj zemlji. Procenom za period 2018–2020. povezano je oko 3.800 prevremenih smrti godišnje sa zagađenjem vazduha, što je jednako 17,7% ukupne smrtnosti; reč je o nacionalnoj proceni, a ne ličnoj proceni rizika. Buka u životnoj sredini uglavnom potiče od saobraćaja i proizvodnih mašina. Zakon o buci u životnoj sredini Severne Makedonije utvrđuje okvir za granične vrednosti, pokazatelje, praćenje, planiranje, zaštitne mere, informisanje i inspekcijski nadzor. Lokalna pokrivenost i kanali za odgovor i dalje su neujednačeni. Koristan zapis pritužbe navodi izvor, adresu, vreme, trajanje, dokaze i dostupne podatke o merenju, a zatim se šalje nadležnoj opštini ili inspekcijskom organu. Stanje voda zavisi od rečnog sliva, naselja, pružaoca vodnih usluga i infrastrukture. Severna Makedonija ima četiri rečna sliva — Vardar, Crni Drim, Strumicu i Južnu Moravu — i tri prirodna jezera: Ohridsko, Prespansko i Dojransko. Državni sistemi prate reke i jezera, dok zdravstveni organi, opštine i pružaoci vodnih usluga učestvuju u nadzoru vode za piće i vode za kupanje. Kontinuitet vodosnabdevanja, kanalizacija, prečišćavanje otpadnih voda i kvalitet razlikuju se lokalno. Konkretno upozorenje pružaoca usluga ili nadležnog organa ima prednost nad opštim pretpostavkama; stanje na nacionalnom nivou ne opravdava da se flaširana voda smatra univerzalnom zamenom. Opštinske zelene površine obuhvataju parkove, drvorede, rečne obale, igrališta, zasenčena mesta i otvorene prostore na obodu grada. Njihova dostupnost, održavanje, hlad i doprinos ublažavanju vrućine zavise od lokalnih programa i uslova. Urbanistički planovi, opštinski programi i procene životne sredine ili strateške procene mogu promeniti korišćenje zemljišta, javni prostor i infrastrukturu. Informacije o životnoj sredini i javni postupci uglavnom su dostupni. Uobičajeni postupak objavljuje materijal, određuje period za uvid, prima pisane primedbe ili organizuje raspravu, a završava se odlukom i obrazloženjem. Učešće automatski ne daje pravo veta, a rokovi, aktivna legitimacija i mogućnost žalbe zavise od postupka. Usluge u vezi sa otpadom takođe se razlikuju lokalno. Severna Makedonija je 2023. proizvela 878.303 tone komunalnog otpada, odnosno 503 kilograma po osobi. Od prikupljene količine, 621.686 tona, odnosno 85,4%, bio je mešani komunalni otpad, a 99,8% prikupljenog otpada odloženo je na deponije. Skopski region učestvovao je sa 169.515 tona, odnosno 27,3% prikupljene količine. Raspored odvoza, naknade, mogućnosti razdvajanja, prijavljivanje nelegalnog odlaganja i pristup reciklaži treba proveriti kod opštine ili javnog komunalnog preduzeća. Regionalne reforme planiranja deponija i upravljanja otpadom menjaju sistem, ali se ne može pretpostaviti da usluga reciklaže postoji širom zemlje. Poplave i bujične poplave, šumski požari, klizišta, vrućina, suša, zemljotresi, kvarovi na vodi ili infrastrukturi i zimsko zagađenje vazduha mogu ugroziti svakodnevnu bezbednost. Prema izveštajima Svetske banke, poplave su bile najčešća i najskuplja prirodna opasnost u Severnoj Makedoniji od 1990. do 2023. godine; bujične poplave 2016. izazvale su 22 smrtna slučaja i štetu od oko 100 miliona USD. Centar za upravljanje krizama koordinira informacije o kriznim situacijama, a Direkcija za zaštitu i spasavanje podržava zaštitu i spasavanje. Besplatan broj za hitne slučajeve 112 dostupan je neprekidno. Lokalna upozorenja, bezbedno grejanje, zaštita od ugljen-monoksida i dima, informacije o evakuaciji i osnovni komplet za vanredne situacije treba da odgovaraju konkretnoj opasnosti i mestu. Na životnu sredinu i prostor utiču državne mere, usklađivanje sa Evropskom unijom, projekti IPA, EBRD i Svetske banke i opštinski programi; predlog, odobren plan, finansiran projekat, završena gradnja, usluga u radu i izmereni rezultat različite su faze i ne treba ih tretirati kao isto.