Превоз во Северна Македонија

Северна Македонија има развиен, но патно ориентиран транспортен систем. Јавниот превоз е најорганизиран во Скопје и пофрагментиран на други места. Затоа надлежната институција, достапната услуга, цената и возниот ред може да се разликуваат според градот, општината, патот и превозното средство. Во Скопје, ЈСП Скопје и приватните оператори опслужуваат градски, приградски и ноќни линии. Дневните линии вообичаено сообраќаат од 05:00 до 24:00 часот. Патниците може да користат еднократни, дневни, месечни, тримесечни, полугодишни и годишни билети, вклучително и картички за повеќекратна употреба, онлајн билети, апликацијата на ЈСП и центрите за корисници. Ноќните линии вообичаено сообраќаат од 00:00 до 05:00 часот. Ноќен еднократен билет чини 50 МКД и може да се купи во автобус или да се плати преку електронски паричник или валидатор. Дневните и временските билети не важат за ноќните линии. За Северна Македонија не е утврден национален тарифен и операторски систем споредлив со формалниот скопски систем, па надвор од Скопје патниците треба да ги проверат тековните локални информации. Железницата постои, но има помала улога во личниот превоз од патниот транспорт. ЖРСМ Инфраструктура управува со изградбата, одржувањето, заштитата, регулирањето на сообраќајот и сигнализацијата на железницата, а МЖ Транспорт управува со возовите. Објавениот возен ред за 2025–2026 вклучува ажурирања за 2026 година, но градежни и оперативни промени може да влијаат на поаѓањата. Во четвртиот квартал на 2024 година железницата превезла околу 67.000 патници, наспроти околу 9.881.000 патници во градскиот и приградскиот превоз. Цените зависат од растојанието и тарифата. Јавното претпријатие за државни патишта, познато по кратенката ЈПДП, управува со планирањето, изградбата, одржувањето, заштитата, управувањето и патарините на државните патишта. „Македонијапат“ е и назив на локална патна служба. ЈПДП обезбедува информации за патиштата, како состојба во сообраќајот, патен ГИС и калкулатор за растојание. Во Северна Македонија има 10 патарини. Возачите обично може да плаќаат во МКД, евра, со банкарска картичка, MCard или MTAG, или преку електронската наплата на патарина на Отворен Балкан каде што е прифатена. За многу делници за патнички автомобили наведената патарина често е од 20 до 60 МКД; износот зависи од категоријата на возилото и делницата, а за наведен дел од категоријата IV може да изнесува до 430 МКД. Чувајте ја потврдата за патарина до крајот на патувањето. Прекршок поврзан со патарина може да доведе до глоба во противвредност од 100–300 EUR. Регистрацијата на возила ја вршат Министерството за внатрешни работи или овластена станица за технички преглед. Вообичаените услови се идентификација, доказ за сопственост или потекло, осигурување, надоместоци и проверки на емисиите, сопирачките, управувањето и други технички услови. Според достапното упатство, потврдата за технички преглед за постапката за регистрација не смее да биде постара од 30 дена. Наведениот надомест за регистрација е 200 МКД, а цивилните регистарски таблички чинат 1.200 МКД. Министерството за внатрешни работи спроведува и возачки испити и закажува термини. Наведениот надомест за прва редовна возачка дозвола е 410 МКД плус 110 МКД, односно вкупно 520 МКД; меѓународна возачка дозвола е наведена со цена од 250 МКД. Безбедноста на патниот сообраќај главно се уредува со Законот за безбедност на сообраќајот на патиштата, Законот за превоз во патниот сообраќај и Законот за возила. Министерството за внатрешни работи и полицијата, Министерството за транспорт, Државниот инспекторат за транспорт и ЈПДП имаат различни надлежности. Системите „Безбеден град“ може да евидентираат одредени сообраќајни прекршоци како доказ. Документираните категории ги опфаќаат пречекорувањето на брзината, минувањето на црвено светло, возењето со истечена регистрација и неправилното паркирање, по што следува известување до сопственикот на возилото. Глобите и постапките зависат од прекршокот и применливиот закон. Правилата за зимска опрема важат од 15 ноември до 15 март. За возила до 3.500 кг се потребни или зимски гуми со најмалку 4 мм шара или летни гуми со најмалку 4 мм шара заедно со синџири за снег. Возилата со погон на сите тркала мора да имаат зимски гуми со најмалку 6 мм шара. Возилата над 3.500 кг мора да имаат гуми со најмалку 6 мм шара на погонската оска. Гумите со клинци се забранети. Велосипедската инфраструктура главно е општинска и фрагментирана. За Северна Македонија не е утврдена национална велосипедска мрежа, систем за изнајмување или единствен стандард за пристап. Општинските велосипедски патеки, обележаните ленти, локалните улици и поединечните проекти одредуваат каде е практично да се вози велосипед. Националниот пропис за планирање и изградба во 2025 година бил во форма на нацрт, а поддршката за планирање одржлива урбана мобилност ги опфатила Кавадарци, Прилеп, Кочани, Струмица и Струга. Сообраќајните знаци и локалните правила го одредуваат првенството и дозволеното користење. Пешачењето се одвива по општински тротоари, пешачки патеки и премини. Општините обезбедуваат голем дел од инфраструктурата, а Министерството за внатрешни работи е надлежно за спроведување на правилата за безбедност во сообраќајот. Пристапот, одржувањето и пристапноста се разликуваат меѓу населените места. Пешачењето нема надомест за користење ниту национален возен ред, но важат знаците, сигнализацијата и правилата за преминување. Меѓуградско и меѓународно патување е достапно преку лиценцирани автобуски компании, приватни автомобили, железница и авионски превоз. Министерството за транспорт издава или надгледува лиценци и дозволи за домашен превоз, превоз по посебни линии и превоз на патници. Граничните премини ги опслужуваат органите за гранични премини, Министерството за внатрешни работи и Царината. Возила со странска регистрација може привремено да бидат примени кога се исполнети применливите услови. Меѓународниот аеродром Скопје и аеродромот „Св. Апостол Павле“ Охрид овозможуваат авионски превоз. Аеродромскиот шатл во Скопје на V2V Transporter сообраќа според распоред поврзан со летовите, а еднонасочен билет чини 199 МКД. На аеродромот во Охрид, документираните можности се такси-превоз поврзан со пристигнувањето на летовите, изнајмување автомобил и приватен автомобил; според достапните официјални информации за пристап, не е утврден редовен јавен шатл. Транспортот значително придонесува и за оптоварувањето на животната средина. Министерството за животна средина и просторно планирање ги проценува емисиите од транспортот со користење податоци за гориво, километража на возила, железница, воздухопловство, пловидба, теренски машини и методи како COPERT и EMEP/EEA. Според инвентарот за 2023 година, транспортот учествувал со 48% во националните емисии на азотни оксиди. Речиси половина од патничките автомобили биле со стандард Euro 3 или постар. Патничките автомобили придонеле со 40% од NOx поврзан со транспортот, лесните комерцијални возила со 26%, тешките возила со 18%, а автобусите со 16%; патничките автомобили придонеле и со 70% од јаглерод моноксидот поврзан со транспортот и со 56% од вкупните суспендирани честички. Овие бројки ја прават староста на возниот парк, патниот сообраќај и изложеноста во градовите релевантни при споредување на можностите за патување.