Ανεργία στη Βόρεια Μακεδονία

Η Υπηρεσία Απασχόλησης της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας, γνωστή ως ESA ή Агенција за вработување на Република Северна Македонија, και τα Κέντρα Απασχόλησής της χειρίζονται την εγγραφή ανέργων και τις υπηρεσίες απασχόλησης με βάση τη μόνιμη διαμονή. Το άτομο εγγράφεται αυτοπροσώπως με δελτίο ταυτότητας και το πρωτότυπο πτυχίο ή πιστοποιητικό. Προηγούμενη εργασία δεν απαιτείται για εγγραφή ή πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες απασχόλησης. Οι ενεργοί αναζητούντες εργασία και οι δικαιούχοι επιδόματος συνήθως παρουσιάζονται αυτοπροσώπως κάθε 30 ημέρες και προσκομίζουν αποδεικτικά ενεργής αναζήτησης· άλλοι εγγεγραμμένοι αναζητούντες συνήθως παρουσιάζονται κάθε έξι μήνες. Η παράλειψη απαιτούμενου ραντεβού μπορεί να οδηγήσει σε διαγραφή από το μητρώο. Γενικά δεν απαιτείται εγγραφή για ασφάλιση υγείας, εκτός από όσους λαμβάνουν επίδομα ανεργίας κατά την περίοδο επιδότησης. Ο λόγος λήξης της εργασίας επηρεάζει την πρόσβαση σε επίδομα ανεργίας. Η επιλεξιμότητα γενικά απαιτεί τουλάχιστον εννέα μήνες συνεχούς ασφάλισης ή δώδεκα μήνες με διακοπές κατά τους προηγούμενους δεκαοκτώ μήνες. Η αίτηση πρέπει να υποβληθεί στο Κέντρο Απασχόλησης του τόπου μόνιμης διαμονής εντός 30 ημερών από τη λήξη της εργασίας. Καθυστερημένη αίτηση αρχίζει τις πληρωμές από την ημερομηνία αίτησης και δεν παρατείνει την υπόλοιπη διάρκεια επιδόματος. Το επίδομα διαρκεί συνήθως από έναν μήνα για ασφαλιστική προϋπηρεσία εννέα έως δεκαοκτώ μηνών έως δώδεκα μήνες για πάνω από 25 έτη ασφάλισης. Ο νόμος προβλέπει επίσης ειδική περίοδο έξι μηνών για γυναίκες άνω των 60 και άνδρες άνω των 62 με πάνω από 15 έτη ασφάλισης και έως 18 μήνες πριν από σύνταξη γήρατος, υπό τις εφαρμοστέες εξαιρέσεις απασχόλησης και επιδόματος. Το ποσό είναι γενικά 50% των μέσων καθαρών αποδοχών των προηγούμενων 24 μηνών για έως δώδεκα μήνες και 40% για τυχόν υπόλοιπη περίοδο, με ανώτατο όριο 80% του εθνικού μέσου καθαρού μισθού του προηγούμενου μήνα. Κάποιος μπορεί να χάσει ή να στερηθεί το επίδομα μετά από οικειοθελή παραίτηση, συμφωνημένη λήξη εργασίας, ορισμένα παράνομα πλεονεκτήματα σχετικά με μισθό ή εργατική νομοθεσία, λήξη εργασίας βάσει νόμου εκτός αν πρόκειται για αφερέγγυο νομικό πρόσωπο, απόλυση για εργασιακή ή πειθαρχική παράβαση, άρνηση ανατεθειμένης εργασίας ή κατάρτισης, απώλεια ικανότητας εργασίας, δικαίωμα σύνταξης, σύσταση εταιρείας ή έναρξη βιοτεχνικής, επαγγελματικής ή άλλης επιχειρηματικής δραστηριότητας. Οι δικαιούχοι οφείλουν να δηλώνουν εργασία και άλλες αλλαγές καθεστώτος, να αναζητούν ενεργά εργασία, να προσέρχονται σε συνεντεύξεις ESA, να υπογράφουν και να τηρούν Ατομικό Σχέδιο Απασχόλησης και να μην εργάζονται χωρίς άδεια. Το σχέδιο συμφωνείται από την ESA και τον άνεργο, καθορίζει στόχους και δραστηριότητες, προσδιορίζει ενεργά μέτρα και πιθανούς τόπους εργασίας και ισχύει έξι μήνες πριν μπορεί να τροποποιηθεί. Αδικαιολόγητη άρνηση κατάλληλης εργασίας, ενεργού μέτρου, δημόσιων έργων ή του συμφωνημένου σχεδίου μπορεί να επηρεάσει την εγγραφή ή την πληρωμή. Εργασία, σύνταξη, βιοτεχνική, επαγγελματική ή γεωργική δραστηριότητα μπορεί επίσης να δημιουργήσει κίνδυνο για το καθεστώς, ενώ αλλοδαπός μπορεί να διαγραφεί όταν λήξει προσωπική άδεια εργασίας. Τα επιδόματα ανεργίας μπορούν να ανασταλούν ή να διακοπούν όταν ο δικαιούχος αρχίσει εργασία ή άλλη δραστηριότητα, συμμετάσχει σε δημόσια έργα για πάνω από 30 ημέρες, εκτελέσει εθελοντική στρατιωτική υπηρεσία, τεθεί σε προσωρινή κράτηση ή φυλακή έως έξι μήνες ή μείνει στο εξωτερικό έως δώδεκα μήνες αφού ειδοποιήσει την ESA. Αίτηση επανέναρξης πληρωμής πρέπει γενικά να υποβληθεί εντός τριών ημερών. Επίδομα μπορεί επίσης να ανασταλεί κατόπιν αιτήματος για απουσία στο εξωτερικό άνω των 30 και έως 90 ημερών για οικογενειακή επανένωση ή θεραπεία ή φροντίδα στενού συγγενή, με την ίδια προθεσμία τριών ημερών για επανέναρξη. Η ESA παρέχει δωρεάν διαμεσολάβηση απασχόλησης στη Βόρεια Μακεδονία και στο εξωτερικό, επαγγελματικό προσανατολισμό με εξετάσεις, συνεντεύξεις και πληροφορίες αγοράς εργασίας, Λέσχες Εργασίας με σχεδιασμό αναζήτησης και εργαστήρια και πρόσβαση σε προγράμματα απασχόλησης. Τα προγράμματα μπορεί να περιλαμβάνουν αυτοαπασχόληση, επιδοτήσεις απασχόλησης, προετοιμασία για εργασία, κατάρτιση με γνωστό εργοδότη, κατάρτιση για επαγγέλματα με ζήτηση, προχωρημένη κατάρτιση πληροφορικής, πρακτική άσκηση, εκπαίδευση για ίδρυση επιχείρησης, δημόσια έργα και αυτοαπασχόληση με δανειοδότηση. Η πρόσβαση εξαρτάται από τις προϋποθέσεις επιλεξιμότητας και τη δημόσια πρόσκληση κάθε προγράμματος. Η Εγγύηση για τη Νεολαία αφορά άτομα έως 29 ετών που δεν εργάζονται ούτε συμμετέχουν σε εκπαίδευση ή κατάρτιση, γνωστά ως NEET· μετά την εγγραφή ως ενεργοί αναζητούντες, πρέπει να τους προσφερθεί κατάλληλη εργασία, εκπαίδευση ή ενεργό μέτρο εντός τεσσάρων μηνών βάσει του εθνικού σχεδίου εφαρμογής. Νοικοκυριά χωρίς επαρκές εισόδημα μπορούν να αιτηθούν εγγυημένη ελάχιστη ενίσχυση ή GMA στο τοπικό Κέντρο Κοινωνικής Εργασίας του τόπου κατοικίας τους. Το Κέντρο αξιολογεί το μέσο εισόδημα του νοικοκυριού κατά τους προηγούμενους τρεις μήνες, τη διαθέσιμη περιουσία και τα περιουσιακά δικαιώματα και τη σύνθεση του νοικοκυριού. Ο υπολογισμός αρχίζει από βάση 4.000 MKD και χρησιμοποιεί συντελεστές ισοδυναμίας για επιπλέον μέλη, έως πέντε μέλη, με προσαρμογές τιμών καταναλωτή. Τα άνεργα μέλη του νοικοκυριού γενικά πρέπει να εγγραφούν στην ESA εντός 30 ημερών και να τηρούν το Ατομικό Σχέδιο Απασχόλησής τους, με εξαιρέσεις όπως τακτική φοίτηση, ανικανότητα προς εργασία, εγκυμοσύνη κατά τον μήνα πριν από τον τοκετό, φροντίδα παιδιού έως εννέα μηνών, ηλικία 60 ετών και άνω, εργασία, γεωργική ή βιοτεχνική και επαγγελματική δραστηριότητα. Δύο διαδοχικές αδικαιολόγητες αρνήσεις Ατομικού Σχεδίου Απασχόλησης, ενεργού μέτρου ή διαμεσολάβησης μπορούν να τερματίσουν την GMA, ενώ αδικαιολόγητη άρνηση δημόσιων έργων μπορεί να αποκλείσει το άτομο για δώδεκα μήνες. Βραχυχρόνια και εποχική εργασία μπορεί να οργανωθεί μέσω e-Employment. Ο εργοδότης την καταχωρίζει πριν αρχίσει, ιδίως σε γεωργία, δασοκομία και αλιεία, καταλύματα και εστίαση και οικιακές δραστηριότητες. Εγγεγραμμένος άνεργος γενικά διατηρεί κεκτημένο δικαίωμα ασφάλισης ανεργίας και καθεστώς μητρώου, αν και οι πληρωμές μπορεί να ανασταλούν βάσει των κανόνων επιδόματος. Η αμοιβή αυτής της εργασίας γενικά δεν καταργεί άλλα νόμιμα δικαιώματα. Το ποσοστό ανεργίας της Βόρειας Μακεδονίας ήταν 12,4% στην Έρευνα Εργατικού Δυναμικού του 2024, ενώ το τέταρτο τρίμηνο καταγράφηκαν 94.795 άνεργοι και ποσοστό 11,9%. Το μητρώο ESA κατέγραψε 90.278 άτομα στις 31 Δεκεμβρίου 2025· οι αριθμοί μητρώου και οι εκτιμήσεις Έρευνας Εργατικού Δυναμικού αφορούν διαφορετικούς πληθυσμούς και δεν πρέπει να θεωρούνται ίδιοι.