Монгол дахь бизнес

Монголд бизнес эрхлэхэд компани, нөхөрлөл эсвэл хоршоо түгээмэл ашиглагддаг. Компани нэг үүсгэн байгуулагчтай байж болно. Бүртгэлд холбоо, сан, гадаадын төлөөлөгчийн газар, төрийн болон өөрийн санхүүжилттэй байгууллага зэрэг хэлбэрийг мөн бүртгэдэг боловч тэдгээрийн зорилго, эрх зүйн үр дагавар харилцан адилгүй. Хуулийн этгээд гэдэг нь өөрийн нэрээр эрх эдэлж, үүрэг хүлээх байгууллага юм; улсын бүртгэл дуусахаас өмнө тухайн хуулийн этгээдийн хувиар иргэний эрх зүйн харилцаанд оролцох боломжгүй. Улсын бүртгэлийг Улсын бүртгэлийн ерөнхий газар (УБЕГ) хариуцна. Татварын байгууллага, Хөрөнгө оруулалт, худалдааны агентлаг, Жижиг, дунд үйлдвэрийн агентлаг болон холбогдох зөвшөөрөл олгогчид бизнесийн бусад үе шатыг хариуцна. E-Business 2.0 нь цахимаар компани байгуулах, өөрчлөлт бүртгүүлэх, зөвшөөрөл авах, татан буулгах үйлчилгээг дэмждэг. E-Mongolia болон нутаг дэвсгэрийн УБЕГ-ын нэгжүүд нэмэлт үйлчилгээ үзүүлдэг бөгөөд цаасаар хүсэлт гаргах боломж мөн бий. Бүртгэлийн хүсэлтэд ихэвчлэн батлагдсан нэр, үүсгэн байгуулах шийдвэр, дүрэм, үүсгэн байгуулагчийн мэдээлэл, хаяг, хөрөнгийн нотолгоо, улсын тэмдэгтийн хураамж төлсөн баримт, эцсийн өмчлөгчийн мэдээлэл орно. Цахимаар мэдүүлэхэд цахим гарын үсэг шаардаж болно. Нэрийн баталгаажуулалт 30 хоног хүчинтэй бөгөөд 60 хүртэл хоногоор сунгаж болно. Дотоодын шинэ хуулийн этгээдийн талаар шийдвэрийг ерөнхийдөө ажлын 2 өдөрт, гадаадын хөрөнгө оруулалттай хуулийн этгээдийн талаар ажлын 5 өдөрт гаргана. Цахим мэдэгдлийн дараа эх баримтыг ажлын 5 өдрийн дотор хүргүүлэх шаардлага гарч болно. Үүсгэн байгуулагч, хөрөнгө, хаяг, үйл ажиллагаа эсвэл эцсийн өмчлөгчийн өөрчлөлтийг ерөнхийдөө ажлын 15 өдрийн дотор бүртгүүлэх ёстой; татварын байгууллагын тодорхойлолт өөрчлөлт бүртгүүлэх үйл явцад хамаарч болно. Хууль хориглоогүй, эсвэл ердийн буюу тусгай зөвшөөрөл шаардаагүй үйл ажиллагааг бизнес эрхэлж болно. Үйл ажиллагаа эрхлэх эрх холбогдох зөвшөөрөл олгогдсон үед үүснэ. Хуульд заагаагүй баримт бичиг, хураамжийг байгууллага шаардаж болохгүй. 2026 оны санаачилгад мэдэгдэлд суурилсан 87 үйл ажиллагааг найман ангилалд багтаасан бөгөөд мэдэгдэл өгснөөр нэн даруй эхлэх боломжтой гэж дурдсан. Гэхдээ тухайн үйл ажиллагаа, хариуцах байгууллага, салбарын шаардлагыг тус бүр шалгах шаардлагатай. Бүртгүүлсний дараа бизнес татварын бүртгэлд орж, нягтлан бодох бүртгэл, санхүү болон татварын тайлангийн үүргээ биелүүлнэ. Татвар ногдох орлого MNT 6,000,000,000 хүртэл бол аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар 10%; үүнээс давсан хэсэгт MNT 600,000,000 дээр илүү гарсан дүнгийн 25%-ийг нэмнэ. Татвар ногдох орлого MNT 300,000,000 хүртэлх шаардлага хангасан татвар төлөгч салбарын хязгаарлалтаас хамааран 1%-ийн горимд хамрагдаж болно. Татварын журам үйлчлэх үед нэмэгдсэн өртгийн албан татвар (НӨАТ) 10% байна; зөвхөн бүртгүүлсэн гэдгээр ерөнхий татварын чөлөөлөлт үүсэхгүй. Гадаадын хөрөнгө оруулалттай бизнес нь гадаадын хөрөнгө оруулалттай хязгаарлагдмал хариуцлагатай компани, төлөөлөгчийн газар эсвэл байнгын төлөөлөгчийн газар хэлбэрээр ажиллаж болно. Гадаад хэл дээрх баримт бичгийг ерөнхийдөө монгол хэл рүү орчуулж, апостиль эсвэл дипломат баталгаажуулалт хийлгэнэ. Энд дурдсан хөрөнгө оруулалтын зааварт гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгжийн нийт хөрөнгө дор хаяж USD 100,000, гадаадын эзэмшлийн хувь дор хаяж 25% байхыг шаарддаг. Уул уурхай, банк санхүү, хэвлэл мэдээлэл эсвэл харилцаа холбооны салбарт гадаадын төрийн өмчит хөрөнгө оруулагч 33%-иас доошгүй хувь эзэмшвэл зөвшөөрөл шаардагдаж болно. Өмч, оюуны өмч, ашгийг буцаан шилжүүлэх талаарх хөрөнгө оруулалтын хуулийн хамгаалалт Монголын хуульд захирагдана. Жижиг, дунд үйлдвэрийн тухай хуулиар жижиг, дунд үйлдвэр (ЖДҮ) гэдэг нь Монголд байнга байрладаг, дотоодын өмчлөлтэй, ашиг олох зорилготой, улсын бүртгэлтэй, 200-аас ихгүй ажилтантай, жилийн борлуулалт нь MNT 2,500,000,000-аас ихгүй бизнес юм. Гадаадын хуулийн этгээд энэ тодорхойлолтод хамаарахгүй. Жижиг, дунд үйлдвэрийн агентлаг хөнгөлөлттэй зээл, санхүүгийн дэмжлэг, сургалт, зөвлөгөө, инновац болон кластерт дэмжлэг үзүүлж болно. ЖДҮ-ийн гэрчилгээг burtgel.sme.gov.mn эсвэл E-Mongolia-гаар авах хүсэлт гаргаж болох бөгөөд барьцаа хүрэлцээгүй шаардлага хангасан бизнест Зээлийн батлан даалтын сан тусалж болно. Хувиараа хөдөлмөр эрхлэгч, малчин, өрхийн үйл ажиллагаа нь компани байгуулахын оронд хэрэглэж болох бодит хувилбар юм. Монголын Хөдөлмөрийн тухай хууль хувиараа хөдөлмөр эрхлэлт болон албан, албан бус эдийн засгийн үйл ажиллагааг хүлээн зөвшөөрдөг боловч энд дурдсан бүртгэлийн материалд хувиараа бизнес эрхлэгчийн тусгай эрх зүйн хэлбэрийг тогтоогоогүй. Иймээс татвар, зөвшөөрөл, дэмжлэг авах нөхцөлийг үйл ажиллагааны төрлөөр шалгах хэрэгтэй. Албан бус үйл ажиллагаа нь бүртгэл, татвар эсвэл зөвшөөрлийн дүрмээс автоматаар чөлөөлөхгүй. Татан буулгахдаа шийдвэр гаргаж, ажлын 15 өдрийн дотор УБЕГ-т мэдэгдэнэ. Татан буулгах комисст олон нийтэд мэдэгдэх, татварын хасалтын баримт, өр төлбөрийн талаарх шүүхийн лавлагаа, дуусгавар болгох тайлан, улсын тэмдэгтийн хураамж төлсөн баримт, сонины зар зэргийг бүрдүүлэхэд ерөнхийдөө дор хаяж 2, ихдээ 6 сар олгоно. УБЕГ татан буулгалтыг ерөнхийдөө ажлын 3 өдөрт бүртгэнэ. Наймаас доошгүй улирал аудитлагдсан санхүүгийн тайлан өгөөгүй бүртгэлтэй этгээд хасах ажиллагаанд орж болзошгүй; эсэргүүцэл, дампуурал, тайлан эсвэл өрийн асуудлаас шалтгаалан хасалтад саад гараагүй бол зургаан сарын олон нийтийн мэдэгдлийн хугацаа үйлчилж болно. 2025 оны эхний хагаст Монголд 270,800 бүртгэлтэй хуулийн этгээд, үүний дотор ойролцоогоор 210,000 компани байсан; эхний улиралд 41.2% нь идэвхтэй байсан бөгөөд бүртгэлийн ойролцоогоор 70% нь Улаанбаатарт төвлөрчээ.