Монгол Улсад суралцах нь

Монгол Улсын дээд боловсролын тогтолцоонд их сургууль, дээд сургууль, коллеж орно. 2025–2026 оны хичээлийн жилд нийт 68 байгууллага байсны 46 нь их сургууль, 22 нь коллеж; үүнээс 18 төрийн, 47 хувийн, 3 нийтийн эсвэл шашны байгууллага байв. 2022–2023 оны байршлын тооцоогоор байгууллагын 92.8% Улаанбаатарт, 7.2% хөдөө орон нутагт байжээ. Элсэлтийн шалгалт, хүлээн зөвшөөрөгдсөн зэрэг зэрэг улсын журам Монгол Улсын хэмжээнд үйлчилнэ. Их сургууль дэд бакалавр, бакалавр, магистр, докторын хөтөлбөр санал болгож болно. Дээд сургууль дэд бакалавр, бакалавр, магистрын хөтөлбөр санал болгож болно. Коллеж дэд бакалавр, бакалавр, магистрын хөтөлбөртэй байж болох бол технологийн коллеж дэд бакалавр, бакалаврын хөтөлбөр санал болгож болно. Хөтөлбөр академик, хэрэглээний, мэргэжлийн чиглэлтэй байж, ерөнхий суурь, мэргэжлийн суурь, мэргэшүүлэх хичээлийг хослуулдаг. Боловсрол, урлаг, соёл, биологи, байгаль орчны судлал, мэдээлэл, харилцаа холбооны технологи, өгөгдлийн ухаан, кибер аюулгүй байдал, хиймэл оюун ухаан, инженерчлэл, үйлдвэрлэл, архитектур, барилга, хөдөө аж ахуй, ой, мал эмнэлэг, эрүүл мэнд зэрэг салбар орно. Дэд бакалавр, бакалаврын хөтөлбөрт элсэхийн тулд ерөнхийдөө бүрэн дунд боловсролтой, байгууллагын шаардлага хангасан байх хэрэгтэй. Үндэсний босгыг тухайн хөтөлбөр, жилийн хувьд Боловсролын яам тогтооно. Боловсролын үнэлгээний төв Элсэлтийн ерөнхий шалгалт (ЭЕШ) зохион байгуулж, Монгол хэл бичгийн шалгалт заавал өгнө. Өргөдөл гаргагч ерөнхийдөө дор хаяж хоёр хичээлээр шалгалт өгдөг ч байгууллага хөтөлбөрт тохирсон эсээ, авьяас, ур чадварын шалгалт, ярилцлага нэмж болно. Хоёр дахь дээд боловсрол эзэмшигч, холбогдох дипломтой эсвэл техникийн боловсрол төгссөн, Боловсролын үнэлгээний төвийн хүлээн зөвшөөрсөн олон улсын шалгалт өгсөн, гадаадын зарим шилжин суралцагч зэрэг хүн ЭЕШ-ын оноогүй элсэх боломжтой байж болно. Магистрын болон докторын элсэлтийг байгууллага дотооддоо зохицуулна. Сургалтын төлбөрийг байгууллагатай байгуулсан оюутны гэрээгээр тогтоож, байгууллага, хөтөлбөрөөр ялгаатай. Үндэсний нотолгоонд нэг улсын хэмжээний төлбөрийн тариф тогтоогоогүй. Байгууллага дотуур байр санал болгож болох ч амьжиргааны зардал сургалтын төлбөрөөс тусдаа. Боловсролын зээлийн сан тэтгэлэг, боловсролын зээл, буцалтгүй тусламж хариуцна. Тэтгэлэг сургалтын төлбөр, судалгаа, амьжиргааны зардлыг дэмжиж болно; боловсролын зээл нь ихэвчлэн эргэн төлөх нөхцөлтэй хөнгөлөлттэй санхүүжилт; төлбөрийн хөнгөлөлт сурлагын амжилт эсвэл төлбөрийн чадвараас хамаарч болно. Одоогийн санхүүжилтийн журамд Засгийн газрын 215/2025 дугаар тогтоол, 94/2026 дугаар нэмэлт орно. Хөтөлбөрөөс хамааран дотоод, гадаадын бакалавр, магистр, доктор, дотоодын дэд бакалаврын сургалт хамрагдаж болно. Нийтлэг нөхцөлд Монгол Улсын иргэн байх, итгэмжлэгдсэн байгууллага, хөтөлбөрт сурах, Дээд боловсролын мэдээллийн системд бүртгэлтэй байх, сурлагын амжилт хангалттай байх орно. Санхүүжилт эргэн төлөх эсвэл ажиллах үүрэг үүсгэж болно. Жишээлбэл, 2025 оны Ниппон сангийн хөтөлбөр 1,000 бүрэн тэтгэлэг зорьж, эхний 100 тэтгэлгийг дотоодын дөрвөн их сургуульд хуваарилан, төгссөний дараа хөдөө орон нутагт гурван жил ажиллах нөхцөл тавьсан. Сургалтыг танхимаар, танхимын бус хэлбэрээр эсвэл хослуулан явуулж болно. Хичээлийн жилд хоёроос дөрвөн улирал байх бөгөөд хэвийн хугацаа сургалтын хөтөлбөрөөр тогтоно. Оюутан кредитийн ачаалал, хичээл, багш сонгож болно. Ижил түвшний байгууллага харилцан хичээл, кредит дүйцүүлж болно. Хөтөлбөр давхар мэргэжил, зайны болон цахим сургалт, судалгаа, дадлага зөвшөөрч болно. Бакалавр, магистрыг нэгтгэсэн хөтөлбөр дор хаяж 150 кредит; магистр, докторыг нэгтгэсэн хөтөлбөр дор хаяж 90 кредиттэй байна. Үнэлгээ суралцахуйн үр дүн, бие даан суралцахад чиглэнэ. Байгууллага зөвшөөрвөл судалгаа, уралдааны үр дүнг кредитэд тооцож болно. Төгсөлтийн шалгалтыг комисс авч, магистрын хамгаалалтыг байгууллагын дүрмээр, докторын шалгалтыг төв журмын дагуух зөвлөл хариуцна. Дипломд эзэмшсэн кредит, хичээл, дүн эсвэл голч дүн, төгсөлтийн шалгалтын үр дүнг тэмдэглэнэ. Чанарын баталгааг дотоод хяналт, хөндлөнгийн үнэлгээ, итгэмжлэл хослуулна. Шинэ сургалтын хөтөлбөр урьдчилсан итгэмжлэлд орно. Итгэмжлэл ерөнхийдөө таван жил, гурван удаа амжилттай сунгасны дараа арван жил үргэлжилж болно; анагаахын хөтөлбөр заавал итгэмжлэгдсэн байна. Итгэмжлэл, эрэмбэ нь дэмжлэг, зээл, тэтгэлэгт хамрагдахад нөлөөлж болно. Байгууллага анги, лаборатори, номын сан, цайны газар, спорт заал, талбай, дадлага, судалгаа, инновацын байгууламж, заримдаа дотуур байртай байж болно. Оюутан ихэвчлэн байгууллагын дүрмийн хүрээнд хөтөлбөрийн бүрэлдэхүүн, багш, хичээлээ сонгох, кредит төлөвлөх, судалгаа хийх, хэвлүүлэх боломжтой. Сургалтын хөтөлбөрөө дүүргэж, дотоод журам мөрдөн, гэрээнд заасан төлбөр төлөх ёстой. Үндсэн зэрэг, боловсролд дипломын боловсрол буюу дэд бакалавр, бакалавр, магистр, доктор орно. Төгсөгч албан ёсны диплом, хавсралт авна. Шууд дараагийн замд ажил эрхлэх, дараагийн зэрэгт дэвших, судалгаа хийх орно. Төгссөнөөр ажилд автоматаар орохгүй. Санхүүжүүлсэн хөтөлбөрөөс хамааран Монгол Улсад, хөдөө орон нутагт гурав–таван жил, эсвэл гадаадад сураад буцсаны дараа таван жил ажиллах үүрэг хүлээж болно. Боловсролын яам бодлого, зөвшөөрөл, босго, үндэсний мэдээллийг; Боловсролын үнэлгээний төв ЭЕШ, Монгол хэл бичгийн шалгалтыг; Боловсролын магадлан итгэмжлэх үндэсний зөвлөл итгэмжлэлийг; Дээд боловсролын зөвлөл зөвлөмжийн засаглалыг; Боловсролын зээлийн сан зээл, тэтгэлэг, буцалтгүй тусламжийг хариуцна. Байгууллагын хэрэгжилтийг ректор эсвэл захирал, Удирдах зөвлөл, Эрдмийн зөвлөл хариуцна.