Komunikimi në Mal të Zi

Komunikimi i përditshëm në Mal të Zi është kryesisht joformal dhe asnjë burim i besueshëm mbarëkombëtar nuk përcakton një etikë detyruese për çdo situatë. Komunikimi me autoritetet zakonisht është i sjellshëm dhe i drejtpërdrejtë. Kërkesa me shkrim, emaili, fatura ose konfirmimi mund të dëshmojë çfarë u dërgua dhe kur, veçanërisht për aplikime, ankesa dhe mosmarrëveshje. Nëse biseda nuk kuptohet, kërkoni shpjegim, përdorni komunikim me shkrim ose organizoni përkthim në një gjuhë të kuptueshme brenda procedurës përkatëse. Gjuha zyrtare është malazezishtja. Alfabetet latin dhe cirilik njihen njësoj; serbishtja, boshnjakishtja, shqipja dhe kroatishtja mund të përdoren gjithashtu zyrtarisht. Gjuha dhe alfabeti i përshtatshëm mund të varen nga institucioni dhe procedura; prandaj kontrolloni kërkesat e autoritetit pritës para dorëzimit të formularit. Termat vendorë të përdorur në komunikim përfshijnë kundërshtimin ose ankesën (prigovor), ankesën për shërbim ose produkt (reklamacija) dhe ankesën formale (žalba). Numrat telefonikë në Mal të Zi përdorin kodin e shtetit +382. Nga jashtë, thirrni +382 e pastaj numrin kombëtar; numrat kombëtarë nuk kanë më shumë se nëntë shifra. Bartja e numrit i lejon klientit ta ruajë numrin kur ndërron ofrues. Çmimet varen nga ofruesi dhe kontrata. Kuadri i shërbimit universal synon të bëjë të disponueshme në të gjitha rajonet internetin me brez të gjerë dhe qasjen zanore me çmime të përballueshme, me masa të posaçme për personat me aftësi të kufizuara dhe personat në nevojë sociale. Numri emergjent 112 është falas dhe i disponueshëm në gjithë Malin e Zi 24 orë në ditë, çdo ditë. OKC112 pranon telefonatën dhe e përcjell te ndihma mjekësore, policia, shërbimet e mbrojtjes dhe shpëtimit ose shërbimi tjetër përgjegjës. Policinë mund ta kontaktoni edhe në 122, mbrojtjen, shpëtimin dhe zjarrfikjen në 123, dhe urgjencën mjekësore në 124. Operatorët e 112 mund të komunikojnë në malazezisht, anglisht, italisht, frëngjisht, rusisht dhe shqip. Personat me aftësi të kufizuara mund të përdorin 112 me telefonatë zanore, SMS, tekst në kohë reale, video ose eCall. 112MNE mbështet telefonatat dhe SMS-të emergjente pa internet; zgjidhje të qasshme ka në aeroporte, porte dhe terminale autobusësh e hekurudhorë. Klientët e telekomunikacionit mund të marrin lidhje brenda tetë ditëve kur kushtet teknike e lejojnë. Ofruesit duhet të japin cilësinë e shërbimit dhe informacionin e disponueshmërisë të dakordësuar, fatura të hollësishme dhe konfidencialitet të komunikimeve. Klientët mund të kërkojnë kufij ose bllokim falas për disa grupe numrash e shërbime SMS. Ndryshimi i kontratës që e dëmton klientin duhet të njoftohet me shkrim ose, sipas rastit, me SMS të paktën 30 ditë përpara. Klienti mund ta ndërpresë kontratën pa tarifë brenda 30 ditëve pas këtij ndryshimi. Klienti që kundërshton faturën e telekomunikacionit duhet t'ia dërgojë kundërshtimin ofruesit brenda tetë ditëve. Ofruesi ka tetë ditë për të vendosur. Nëse e refuzon kundërshtimin ose nuk përgjigjet, klienti mund t'i paraqesë ankesë (žalba) EKIP-it brenda 15 ditëve. EKIP-i vendos brenda 30 ditëve dhe vendimi mund të kundërshtohet pranë Gjykatës Administrative brenda 30 ditëve. Gjatë mosmarrëveshjes mbetet për t'u paguar shuma e pakundërshtuar ose mesatarja e tri faturave të fundit të pakundërshtuara; pezullimi i shërbimit për shkak të shumës së kundërshtuar ndalet. Telefonatat dhe mesazhet keqdashëse ose të padëshiruara duhen raportuar te ofruesi me shkrim ose elektronikisht, bashkë me përmbajtjen, datën dhe orën. Ofruesi e regjistron dhe konfirmon raportimin dhe mund të lëshojë paralajmërim ose të bllokojë burimin. Keqpërdorimi i shërbimeve emergjente mund të sjellë masa sipas kontratës së telekomunikacionit. Posta e Malit të Zi (Pošta Crne Gore) ofron shërbime postare standarde, të regjistruara, të pakove, ekspres dhe ndërkombëtare. Dërguesi mund ta gjurmojë dërgesën me numrin e pranimit (prijemni broj), pra numrin e faturës ose të gjurmimit. Post Express DANAS-DANAS zakonisht dorëzon brenda rreth një dite brenda qytetit; dërgesat 0,1–30 kilogramë kushtojnë afërsisht 4–12 EUR pa TVSH. DANAS-SJUTRA ofron dorëzim deri në orën 10:00 ose 18:00, në varësi të shërbimit të zgjedhur. Ankesa postare për mosdorëzim, vonesë ose zbatim kontrate zakonisht duhet paraqitur brenda gjashtë muajve. Dëmi ose mungesa e përmbajtjes duhet raportuar në dorëzim ose jo më vonë se ditën pasuese. Pošta Crne Gore duhet t'i përgjigjet ankesës vendore brenda 10 ditëve dhe asaj ndërkombëtare brenda 60 ditëve. Nëse përgjigjja refuzohet ose mungon, dërguesi mund t'i paraqesë kundërshtim (prigovor) EKIP-it brenda 15 ditëve dhe më pas ta kundërshtojë vendimin në Gjykatën Administrative brenda 30 ditëve. eUprava është portali kombëtar i shërbimeve publike i Malit të Zi. Ai u mundëson përdoruesve të kërkojnë institucione dhe situata jetësore, të lexojnë informacion dhe të qasen te shërbimet elektronike. Qasja mund të jetë anonime, me regjistrim përmes emailit ose me certifikatë digjitale. Portali mbështet alfabetin latin, cirilik dhe anglishten. eParticipacija ofron kanal për pjesëmarrje në konsultimet publike. Rregullat e qeverisjes elektronike të Malit të Zi i njohin dokumentet elektronike në procedurat administrative dhe gjyqësore dhe u kërkojnë institucioneve publike të përdorin teknologjinë e informacionit dhe komunikimit për pranimin, shkëmbimin, përpunimin, dorëzimin, publikimin dhe komunikimin e informacionit. Institucionet publike mund të kontaktohen përmes eUprava-s, faqes ose emailit të institucionit, postës ose paraqitjes personalisht. Kërkesa për qasje në informacionin publik (Zahtjev) nuk kërkon arsyetim. Mund të paraqitet përmes eUprava-s, me postë, email ose faks, apo gojarisht që të regjistrohet. Tregoni informacionin e kërkuar, mënyrën e preferuar të qasjes dhe të dhënat e identitetit e adresës që kërkohen, pastaj verifikoni se cili institucion ka përgjegjësi vendore. Ombudsmani, zyrtarisht Mbrojtësi i të Drejtave dhe Lirive të Njeriut (Zaštitnik ljudskih prava i sloboda), pranon ankesa për organet shtetërore dhe vendore, shërbimet publike dhe bartësit e autoritetit publik. Ankesa mund të bëhet me formular të shkruar, parashtresë të qartë (podnesak) ose deklaratë gojore të hedhur në procesverbal; mund të përdoret nënshkrim elektronik. Procedura është falas dhe konfidenciale, por Ombudsmani nuk zëvendëson procedurën e specializuar të ankesës për telekomunikacion ose postë. Rruga e duhur varet nëse problemi lidhet me autoritet publik, ofrues shërbimi, dërgesë postare, reagim emergjent apo qasje për person me aftësi të kufizuara.