Poslodavac u Crnoj Gori

Uloga poslodavca u Crnoj Gori obuhvata organizaciju rada i ispunjavanje obaveza prema zaposlenima. Privredno društvo ili drugo pravno lice uglavnom se registruje kroz Centralni registar privrednih subjekata (CRPS). Osnivanje ili izmjene mogu zahtijevati osnivački akt, statut, odobrenje odbora kada je primjenjivo, jedinstvenu prijavu za registraciju i originale ili ovjerene kopije. Uobičajene naknade za registraciju iznose 5 € Poreskoj upravi i 3 € za Službeni list. Za registraciju, izmjene i izvode može se koristiti usluga eFirma. Nakon registracije poslodavac otvara bankovni račun i prijavljuje zaposlene. Poslodavac s više od 10 zaposlenih treba akt o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta. Oglasi za posao treba da koriste rodno neutralan jezik i navedu početnu zaradu ili raspon zarade i primjenjivi kolektivni ugovor. Poslodavac vodi evidenciju o radu, prisustvu, radnom vremenu, odmoru, pitanjima u vezi s invaliditetom i radu preko agencija za privremeno ustupanje zaposlenih. Na radnom mjestu moraju biti dostupna relevantna odobrenja, prijava rada, ugovori o radu i dokazi o socijalnom osiguranju. Poslodavac zaključuje pisani ugovor o radu prije početka rada. Ugovor navodi poslodavca i zaposlenog, kvalifikaciju, posao i dužnosti, mjesto rada, trajanje i razlog ugovora na određeno, datum početka, radno vrijeme, odmor, otkazni rok, zaradu i uslove zaštite na radu. Zaposleni dobija primjerak na dan početka rada. Ako prije početka rada ne postoji pisani ugovor, radni odnos se smatra zasnovanim na neodređeno vrijeme od prvog radnog dana. Socijalno osiguranje počinje tog dana; prijava se podnosi u roku od osam dana, a odgovarajuća kopija dostavlja se u roku od pet dana. Zaposlenje na neodređeno vrijeme je uobičajeni oblik. Ugovor na određeno uglavnom ne može trajati duže od 24 mjeseca, uključujući prekide kraće od 70 dana. Zamjenski, sezonski i projektni rad priznati su izuzeci. Sezonski rad uglavnom je ograničen na osam mjeseci godišnje. Probni rad može trajati do šest mjeseci, a kod ugovora na određeno do jedne četvrtine trajanja ugovora. Za zaposlenje je obično potrebno najmanje 15 godina i opšta radna sposobnost. Kod rada preko agencije za privremeno ustupanje zaposlenih agencija je poslodavac, dok korisničko preduzeće odgovara za zaštitu na radu i posebnu zaštitu. Korisničko preduzeće obavještava sindikat ili predstavnika zaposlenih o broju i razlozima angažovanja radnika agencije najmanje svakih šest mjeseci. Puno radno vrijeme iznosi 40 sati sedmično. Nepuno radno vrijeme uglavnom iznosi najmanje 10 sati sedmično, dok uslovi zaštite na radu mogu opravdati skraćenu radnu sedmicu do 36 sati. Prekovremeni rad zahtijeva prethodnu pisanu odluku. Poslodavac obavještava Inspekciju rada u roku od tri dana i održava prosječno radno vrijeme u granicama od 48 sati sedmično tokom četiri mjeseca. Preraspodjela radnog vremena obično traje od jednog do šest mjeseci, a u dozvoljenim slučajevima može doseći 12 mjeseci. Može dostići 54 sata sedmično, odnosno 60 sati za sezonski rad samo uz kolektivni ugovor i pisanu saglasnost zaposlenog. Noćni rad traje od 22:00 do 06:00. Ugovor o radu na daljinu ili od kuće uređuje organizaciju rada, raspored, nadzor, opremu i troškove. Minimalna neto zarada iznosi 600 € do nivoa kvalifikacije V i 800 € od nivoa VI. Vlada utvrđuje ove iznose za dvogodišnje periode. Poslodavac isplaćuje zaradu najmanje jednom mjesečno na bankovni račun zaposlenog i dostavlja obračun zarade. Mjesečna evidencija obračuna se čuva. Ako zarada nije isplaćena, poslodavac ipak dostavlja obračun do kraja mjeseca; taj obračun može biti izvršna isprava. Obračun zarada, poreza i doprinosa obavlja se prema važećim uputstvima Ministarstva finansija. Godišnji odmor traje najmanje 20 radnih dana. Minimum je 30 radnih dana za skraćeno radno vrijeme i 24 radna dana u šestodnevnoj sedmici. Poslodavac priprema plan odmora do 30. aprila i donosi rješenje o odmoru najmanje 30 dana prije njegovog početka. Kada je odmor podijeljen, prvi dio traje najmanje 10 uzastopnih radnih dana, a preostali dio koristi se do 30. juna naredne godine. Neiskorišćeni odmor i zahtjevi za naknadu izmiruju se pri prestanku radnog odnosa. Zaštita u vezi s trudnoćom, materinstvom, očinstvom, roditeljstvom i njegom, kao i posebna zaštita maloljetnika i zaposlenih s invaliditetom, ograničava način organizacije rada i prestanak radnog odnosa. Zabranjeni su neposredna i posredna diskriminacija, uznemiravanje, seksualno uznemiravanje i mobing. Poslodavac štiti zaposlene koji prijavljuju nepravilnosti ili svjedoče i čuva privatnost i podatke o zaposlenima. Informacija o trudnoći se uglavnom ne može zahtijevati kao uslov za zaposlenje. Otkaz zbog trudnoće ili porodiljskog, očinskog ili roditeljskog odsustva uglavnom je zabranjen. Obuka i stručno usavršavanje moraju se organizovati bez diskriminacije. Poslodavac priprema akt o procjeni rizika za svako radno mjesto i sprečava, uklanja ili kontroliše utvrđene rizike. Obezbjeđuje obuku kada zaposleni počinje rad, mijenja radno mjesto, vraća se nakon više od godinu dana ili se uvodi nova tehnologija, oprema ili postupak. Za ličnu zaštitnu opremu i opremu za rad potrebna je dokumentacija. Zaposleni izloženi povećanim rizicima idu na preventivne ljekarske preglede. Poslodavac održava osiguranje za povrede na radu, profesionalnu bolest i bolest povezanu s radom i pisano imenuje stručno lice za bezbjednost; funkciju može obavljati ovlašćena spoljna organizacija. Zaposleni, njihovi predstavnici i sindikati učestvuju u konsultacijama o bezbjednosti. Zaposleni može odbiti rad ako poslodavac nije objasnio rizike ili organizovao obavezni pregled. Sindikat i udruženje poslodavaca mogu se slobodno osnovati i učlaniti bez prethodnog odobrenja. Članstvo ne smije staviti zaposlenog u nepovoljniji položaj. Poslodavac sindikatu obezbjeđuje prostorije i potrebna tehnička i administrativna sredstva. Najmanje jednom godišnje obavještava sindikat ili predstavnika zaposlenih o planovima razvoja, poslovanju, broju zaposlenih, zaradama i doprinosima, prekovremenom radu, nezgodama i kretanjima zaposlenosti. Prije kolektivnog otpuštanja, restrukturiranja, značajnih promjena i izmjena sistematizacije radnih mjesta poslodavac se s njima konsultuje. Informacije o sastanku dostavljaju se najmanje 15 dana unaprijed. Ministarstvo rada, zapošljavanja i socijalnog dijaloga vodi registre sindikata, kolektivnih ugovora i reprezentativnosti. Važeći registar pomaže da se utvrdi da li se primjenjuje granski ili ugovor kod poslodavca. Pravni redosljed je zakon, zatim kolektivni ugovor, pa ugovor o radu; manje povoljan ugovorni uslov je ništav. Ako se ne primjenjuje ugovor kod poslodavca, primjenjuje se granski ugovor, a ako granski ne uređuje pitanje, Opšti kolektivni ugovor. Zaposleni prvo podnosi zahtjev za rješavanje radnog spora poslodavcu. Poslodavac daje pisani odgovor ili odluku u roku od 15 dana. Inspekcija rada prima pritužbe, uključujući putem inspekcije@mrzs.gov.me. Agencija za mirno rješavanje radnih sporova pruža medijaciju ili arbitražu za individualne i kolektivne sporove; ovi postupci su uglavnom dobrovoljni i povjerljivi. Za određene zaštićene zahtjeve zakon propisuje prethodno korišćenje postupka prije obraćanja sudu. Štrajk je dobrovoljan, a poslodavac i štrajkački odbor nastoje postići dogovor ili zatražiti pomoć Agencije uz zaštitu imovine, zdravlja i bezbjednosti. Sporazum o prestanku radnog odnosa mora biti u pisanom obliku ovjerenom kod notara, suda ili opštine. Otkazni rok zaposlenog uglavnom je 30 dana. Odluka poslodavca navodi razlog, obrazloženje i uputstvo o pravnom lijeku. Pravila o kolektivnom otpuštanju primjenjuju se kada je u roku od 90 dana otpušteno najmanje 20 zaposlenih. Poslodavac dostavlja pisane informacije i sprovodi konsultacije najmanje 30 dana. Alternative mogu obuhvatiti premještaj, prelazak kod drugog poslodavca uz saglasnost, obuku ili prekvalifikaciju. Otpremnina iznosi najmanje trećinu prosječne mjesečne neto zarade za svaku godinu radnog staža. Kod manjeg broja otpuštanja zaposleni i sindikat dobijaju informacije najmanje pet dana prije odluke. Ako se zakonskom promjenom ili transakcijom prenese poslodavac, pravni sljedbenik preuzima ugovore o radu, prava i obaveze. Zaposleni dobijaju obavještenje najmanje 15 dana prije promjene, a sindikat najmanje 30 dana unaprijed. Sljedbenik dostavlja ugovor u roku od pet dana. Sam prenos nije razlog za otkaz, prethodni kolektivni ugovor nastavlja da važi najmanje godinu dana, a prethodni i novi poslodavac solidarno odgovaraju za ranije obaveze. Restrukturiranje i izmjene sistematizacije zahtijevaju konsultacije. Crna Gora ima nacionalno primjenjiva pravila o zaposlenju, a ne poseban regionalni organ za poslodavce. Opštinske razlike uglavnom se odnose na mjesto postupka ili lokalni kontakt Inspekcije rada ili MUP-a. Poslodavac koji zapošljava stranog državljanina provjerava dozvolu za privremeni boravak i rad ili potvrdu o prijavi rada, jer su odobrena djelatnost i poslodavac određeni. Ugovor o radu i prijava socijalnog osiguranja slijede u roku od osam dana nakon dozvole. Zahtjev za produženje dozvole podnosi se najmanje 30 dana prije isteka. Sezonska dozvola uglavnom omogućava rad do šest mjeseci tokom jedne godine, u skladu s kvotom Vlade po djelatnosti i zanimanju za tu godinu. Registracija u CRPS-u uređuje pravni status organizacije; ne zamjenjuje obaveze u vezi sa zaposlenjem, inspekcijom rada ili stranim radnicima.