ပၵ်းပိူင်ၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ

ပၵ်းပိူင်ၵူၼ်းမိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢဝ်လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃးတီႈငဝ်ႈငႃႇလၢႆလွင်ႈ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉပႃး ပၵ်းပိူင် Union၊ Act ၶၢဝ်းပၢၼ်ၶိုၼ်ႈၸဝ်ႈဢၼ်ယင်းၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇ၊ ပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈထုင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ (Myanmar Customary Law)၊ ပၵ်းပိူင်ၸၢတ်ႈသႃသၼႃလႄႈပုဂ္ဂလိၵ်ႈ၊ လႄႈၶေႃႈတႅပ်းတတ်းလုမ်းတြႃးဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Pyatton။ Dhammathat မၢႆထိုင်လိၵ်ႈပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈထုင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ယင်းမီးၽွၼ်းၵမ်ႈၼမ်တေႃႇၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၽႄၵၼ်၊ ၸႅၵ်ႇမႅင်ႇ၊ လွင်ႈႁပ်ႉမႅင်ႇပၢၼ်လင်၊ မၢင်ပၢၼ်လႄႈၵၢၼ်ႁပ်ႉလုၵ်ႈ။ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢၼ်မီးဢႃႇၼႃႇၼႂ်းၵၢၼ်ပၵ်းပိူင်၊ ၶေႃႈပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇဢၼ် Law Translation Commission ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မီးၽွၼ်းပၵ်းပိူင်တူဝ်ၵၼ် မိူဝ်ႈၶေႃႈၸီႉသင်ႇၶွင် Commission ပၼ်ဝႆႉဝႃႈၸိူင်ႉၼၼ်။ ပၵ်းပိူင်ၸုမ်းၼႆႉၵုမ်းၵမ် တၢင်းၸၢင်ႈမီးသုၼ်ႇပၵ်းပိူင်၊ ၵၢၼ်တူၺ်းထိုင်ၽူႈတႂ်ႈၵၢၼ်တူၺ်းထိုင်၊ လွင်ႈလူင်းမၢႆၵိူတ်ႇ၊ သัญญာ၊ ၵၢၼ်ၶၢႆၶူဝ်းၶွင်၊ တီႈလိၼ်၊ ၵပ်းသိုပ်ႇၼႃႈႁိူၼ်း၊ လွင်ႈႁပ်ႉမႅင်ႇ၊ တၢင်းႁပ်ႉၽိတ်းပၵ်းပိူင်ၵူၼ်း၊ လွင်ႈၶၢဝ်းလုမ်းတြႃး လႄႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶေႃႈတႅပ်းတတ်း။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵမ်ႈၼမ်ဢႃႇယုဢမ်ႇပူၼ်ႉ 18 ပီ ၸွမ်း Child Rights Law 2019။ Majority Act၊ Guardians and Wards Act လႄႈ Registration of Kittima Adoptions Act ၸၢင်ႈမီးၽွၼ်းတေႃႇၸၢတ်ႈပၢၼ်၊ ၵၢၼ်တူၺ်းထိုင် ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ႁပ်ႉလုၵ်ႈ။ လွင်ႈၽူႈတူၺ်းထိုင်လႄႈၽူႈယူႇတႂ်ႈၵၢၼ်တူၺ်းထိုင် ၸတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇၸူး District Court ဢၼ်မီးဢႃႇၼႃႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ သုၼ်ႇၶဝ်ႈထိုင်လႄႈလၵ်းထၢၼ်ဢၼ်လူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈၵိုၵ်းၸွမ်းဢႃႇယု၊ ၵၢၼ်တူၺ်းထိုင်၊ လိၵ်ႈၵိူတ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ်လိၵ်ႈယืนยันတူဝ်၊ ၸုမ်းၵူၼ်းလႄႈၸၢတ်ႈပၢၼ်။ သัญญာၸၢင်ႈႁဵတ်းပဵၼ်လိၵ်ႈ၊ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢမ်ႇၼၼ်တင်းလၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈ၊ ၸွမ်းလူၺ်ႈလွင်ႈၶၢႆဢၼ်ႁဵတ်းလႄႈပၵ်းပိူင်ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း။ Contract Act 1872 ပၼ်ၶွပ်ႇၵူႈလွင်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ Sale of Goods Act 1930၊ Specific Relief Act လႄႈ Power of Attorney Act ၸႂ်ႉၵပ်းၵၢၼ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ၵၢၼ်ၽိတ်းသัญญာၸၢင်ႈၵိူတ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်ၸၢႆႇၵႃႈသၢႆႈတႅၼ်း၊ specific relief၊ ၵၢၼ်ပယ်ႉပႅတ်ႈသัญญာ ဢမ်ႇၼၼ်လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်ၸွမ်းပၵ်းပိူင်တၢင်ႇလွင်ႈ။ Arbitration ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းသัญญာၽၢၵ်ႇၽႄၸွမ်း Arbitration Law 2016။ မၼ်းလူဝ်ႇသัญญာ Arbitration ပဵၼ်လိၵ်ႈ၊ ၵုမ်းၵမ်ၵၢၼ်ၶဝ်ႈၵႄႈၶွင်လုမ်းတြႃးၼႂ်းငဝ်းလၢႆးဢၼ်ပၵ်းပိူင်မၵ်းမၢႆ၊ လႄႈၸွႆႈႁႂ်ႈယွမ်းႁပ်ႉလႄႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶေႃႈတႅပ်းတတ်းၼႂ်းမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း။ သုၼ်ႇၵပ်းၵၢႆႇတီႈလိၼ်လူဝ်ႇၵူတ်ႇထတ်းလီလီ။ Article 37 ၶွင် Constitution မၵ်းမၢႆဝႃႈ လိၼ်လႄႈသၽႃႇဝသၽႃႇဝၼိူဝ်လိၼ် ပဵၼ်ၶွင် Union ၼႂ်းတၢင်းသုတ်း။ ၵူၼ်းမိူင်းၸၢင်ႈမီးသုၼ်ႇပိူင်ႈၶွင်ပုဂ္ဂလိၵ်ႈလႄႈသုၼ်ႇႁပ်ႉမႅင်ႇ ၵူၺ်းၸွမ်းပၵ်းပိူင်၊ လႄႈ Farmland Law 2012 ၵမ်ႈၼမ်ပၼ်သုၼ်ႇၸႂ်ႉတီႈလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသုၼ်ႇပိုင်ႈၶွင်တီႈလိၼ်တင်းသဵင်ႈ။ Transfer of Property Act 1882၊ Farmland Law၊ ပၵ်းပိူင် Vacant, Fallow and Virgin Lands လႄႈ Registration of Deeds Law 2018 ၸၢင်ႈမီးၽွၼ်းတေႃႇၵၢၼ်ၸႂ်ႉၶူဝ်းၶွင်တီႈလိၼ်။ လူဝ်ႇလူင်းမၢႆမိူဝ်ႈပဵၼ်ၵၢၼ်ပၼ်ၶူဝ်းၶွင်တီႈလိၼ်လၢႆ၊ ၵၢၼ်ၶၢႆ 100,000 Kyat ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ၊ mortgage၊ ၵၢၼ်ပၼ်ၸႂ်ႉတီႈလိၼ်ၵႂႃႇပူၼ်ႉၼိုင်ႈပီ ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ပၼ်ၸႂ်ႉဢၼ်မီးၵႃႈငိုၼ်းပီ၊ လႄႈလိၵ်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်း။ ၵၢၼ်ယိုၼ်ႈလိၵ်ႈၸၢင်ႈလူဝ်ႇလိၵ်ႈၼႂ်းၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၶေႃႈပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈဢၼ်ၼိုတ်ႈယืนยัน၊ ၽႅၼ်ႇတီႈဢၼ်မၵ်းမၢႆယืนยันဝႆႉ လႄႈပိုၼ်းၵၢၼ်ယိပ်းၶွင်။ ၶၢဝ်းယိုၼ်ႈပၵ်းပိူင်ၵူႈလွင်ႈဢမ်ႇပူၼ်ႉ 120 ဝၼ်း တႄႇဝၼ်းလူင်းၸိုဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းသုတ်း။ ၵၢၼ်လူင်းမၢႆလႄႈၵူတ်ႇထတ်းၸတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇတီႈ Department of Agricultural Land Management and Statistics (DALMS) လႄႈလုမ်း Registration of Deeds ၼႂ်းၶွပ်ႇၶွင်ၽူႈလူင်းမၢႆဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ။ ၵၢၼ်ၵဵဝ်ႇတေႃႇၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း လူဝ်ႇၵူတ်ႇထတ်းၽၢၵ်ႇၽႄၸွမ်း Transfer of Immovable Property Restrictions Law 1987; ၵၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ်ယူႇသဝ်း တူဝ်မၼ်းဢမ်ႇပၼ်လၵ်းထၢၼ်ဝႃႈမီးသုၼ်ႇပိုင်ႈၶွင်တီႈလိၼ်တူဝ်ႈၵူႈ။ ၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၽႄၵၼ်၊ ၸႅၵ်ႇမႅင်ႇ၊ လွင်ႈႁပ်ႉမႅင်ႇပၢၼ်လင် လႄႈႁပ်ႉလုၵ်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႉပၵ်းပိူင်ၼႃႈႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ်တင်းၵူႈၸုမ်း။ Dhammathat လႄႈပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈထုင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ယင်းၵဵဝ်ႇၶွင်ၸွမ်း Christian Marriage Act၊ Special Marriage Act၊ Myanmar Divorce Act၊ Guardians and Wards Act လႄႈပၵ်းပိူင်ၵဵဝ်ႇၵၢၼ်ႁပ်ႉလုၵ်ႈ Kittima။ သဵၼ်ႈတၢင်းပၵ်းပိူင်ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈၵိုၵ်းၸွမ်းသႃသၼႃ ဢမ်ႇၼၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ်ပုဂ္ဂလိၵ်ႈ၊ လၵ်းထၢၼ်ၵၢၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၵၢၼ်တူၺ်းထိုင်၊ ၶူဝ်းၶွင် လႄႈၸုမ်းၵူၼ်း။ လွင်ႈႁပ်ႉမႅင်ႇၵေႃႈၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈၵိုၵ်းၸွမ်း Partition Act၊ ပၵ်းပိူင်ႁပ်ႉမႅင်ႇ Hindu၊ ပၵ်းပိူင် Christian ဢမ်ႇၼၼ် Muslim လႄႈၾိင်ႈထုင်း။ ၵၢၼ်လူင်းမၢႆၶေႃႈၸီႉသင်ႇလွင်ႈႁပ်ႉမႅင်ႇ ဢမ်ႇၼၼ်လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်း ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ၵၢၼ်လိူၵ်ႈလႆႈၸွမ်း Registration of Deeds Law၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးမီးၶူဝ်းၶွင်တူၵ်းသေၵူၼ်းၸၢႆးၵေႃႈယင်းၸၢင်ႈလူဝ်ႇလၵ်းထၢၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ်ၸွမ်းပၵ်းပိူင် ဢမ်ႇၼၼ်ဢႃႇၼႃႇၸတ်းၵၢၼ်ၶူဝ်းၶွင်တၢင်ႇလွင်ႈ။ တၢင်းႁပ်ႉၽိတ်းၵူၼ်းမိူင်းၵမ်ႈၼမ်ၵူတ်ႇထတ်းၸွမ်းငဝ်ႈငႃႇပၵ်းပိူင်ၶွင်ၶေႃႈႁွင်ႉ။ ၵၢၼ်ၽိတ်းသัญญာၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးၵႃႈသၢႆႈတႅၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်တၢင်ႇပိူင် ၸွမ်း Contract Act လႄႈ Specific Relief Act။ ၼႂ်းၸုမ်းပၵ်းပိူင်ၽၢႆႇတၢင်းၵၢၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင် ဢမ်ႇထူပ်းႁၼ် tort statute တူဝ်ႈၵူႈဢၼ်ၵုမ်းၵမ်တင်းမူတ်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လွင်ႈႁပ်ႉၽိတ်းဢၼ်ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇသัญญာလႄႈလၵ်းပၵ်းပိူင်လုမ်းတြႃးၵူၼ်းမိူင်း လူဝ်ႇၵူတ်ႇထတ်းၸွမ်းၶၢဝ်းၵူႈလွင်ႈ။ လွင်ႈတၢႆ၊ မၢတ်ႇၸဵပ်းလႄႈၶူဝ်းၶွင်လူႉသုမ်းၶွင်ၽူႈထုၵ်ႇယၢပ်ႇယွၼ်ႉရူတ်ႉၵေႃႈၸၢင်ႈမီးၵွင်ႈၵၢၼ် Third-Party Liability Insurance Rules 2003။ လၵ်းထၢၼ်လႄႈၶၢဝ်းမၵ်းမၢႆတၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်းဝႃႈတေသိုပ်ႇၶေႃႈႁွင်ႉလႆႈႁိုဝ်။ ၵၢၼ်ၽိတ်းပၵ်းပိူင်ဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈၽိတ်း၊ လွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄၽူႈၵိၼ်ၸႂ်ႉ လႄႈပၵ်းပိူင်ႁႅင်းၵၢၼ် ၸၢင်ႈမီးမႃးၸွမ်းလွင်ႈင争ပၵ်းပိူင်ၵူၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈမၼ်းၸႂ်ႉၶွပ်ႇပၵ်းပိူင်တၢင်ႇၸုမ်း။ ၵၢၼ်ၶၢဝ်းလုမ်းတြႃးၵူၼ်းမိူင်းၵမ်ႈၼမ်ၸႂ်ႉ Code of Civil Procedure 1908၊ Evidence Act၊ Limitation Act 1908၊ Court Fees Act လႄႈ Process Fees Act။ Township Courts ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်လုမ်းတြႃးၸၼ်ႉတႄႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ District Courts ဢမ်ႇၼၼ် Self-Administered Area Courts၊ Region ဢမ်ႇၼၼ် State High Courts လႄႈ Union Supreme Court ပၼ်ၸၼ်ႉသုင်၊ ၵၢၼ်တၢင်ႇယွၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ်ၸွမ်းပၵ်းပိူင်ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း။ တႄႇဝၼ်း 1 August 2022 ၵၢၼ်ၸွႆႈၵႄႈၵၢင်တီႈလုမ်းတြႃး ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃးၼႂ်း High Courts၊ Self-Administered Area Courts၊ District Courts လႄႈ Township Courts။ Legal Aid Law 2016 မၵ်းမၢႆၵၢၼ်တင်ႈ Union၊ Region၊ State လႄႈ Township Legal Aid Boards။ ၵႃႈလုမ်းတြႃး၊ ၵႃႈလိၵ်ႈၸႅင်ႈ၊ ၽူႈတၢင်တူဝ်၊ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇလႄႈၵၢၼ်သူင်ႇလိၵ်ႈ ၽႅၼ်ႇၸွမ်းၶေႃႈႁွင်ႉလႄႈတီႈလုမ်း၊ ဢမ်ႇမီးၶၢဝ်းယၢဝ်းတူဝ်ႈမိူင်းတူဝ်လဵဝ်။ ၵၢၼ်သူင်ႇလိၵ်ႈ၊ လၵ်းထၢၼ်၊ ၽူႈတၢင်တူဝ်၊ ငဝ်းလၢႆးၸတ်းၵၢၼ် လႄႈငဝ်းလၢႆးလွတ်ႈၽေး ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈယိူင်ႈယၢၼ်။ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းဢမ်ႇယืนยันဝႃႈတေၵဵပ်းငိုၼ်းလႆႈ။ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵမ်ႈၼမ်ၵႂႃႇၸွမ်းလုမ်းတြႃးဢၼ်ဢွၵ်ႇ decree ဢမ်ႇၼၼ်လုမ်းဢၼ်ႁပ်ႉၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၶေႃႈၸီႉသင်ႇ၊ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸၢင်ႈပႃးၵၢၼ်ပၼ်ငိုၼ်း၊ သူင်ႇမွပ်ႈၶူဝ်းၶွင်ယိပ်းလႆႈ ဢမ်ႇၼၼ်တီႈလိၼ်၊ ၸႂ်ႉႁဵတ်းၸွမ်းသัญญာတၢင်းတေႃႇ၊ တၢင်းၸီႉႁႂ်ႈႁဵတ်း ဢမ်ႇၼၼ် attachment လႄႈၶၢႆ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ၵုမ်းၶင်ၵူၼ်းၵူႈပၵ်းပိူင်။ လိၵ်ႈယืนยันၵၢၼ်ၶၢႆၶွင်လုမ်းတြႃးၸၢင်ႈလူဝ်ႇလူင်းမၢႆတီႈ Registration of Deeds Office။ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်း Arbitration လူဝ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႄႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၸွမ်း Arbitration Law။ ၽွၼ်းတၢင်းပၢႆးၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈၵိုၵ်းၸွမ်းၶေႃႈတႅပ်းတတ်းသုတ်းလႄႈၵၢၼ်တၢင်ႇယွၼ်း၊ ၵၢၼ်သူင်ႇလိၵ်ႈ၊ တီႈယူႇလႄႈၵၢၼ်ႁႃႁၼ်ၶူဝ်းၶွင်၊ လုမ်းတြႃးဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း လႄႈၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း။