ၵၢၼ်ၽึกၽီမိုဝ်းႁႂ်ႈသုင်ၶိုၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ

မိူင်းမၢၼ်ႈဢမ်ႇမီးပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်းပိူင်လဵဝ် ဢၼ်ၵုမ်းၵၢၼ်ၽึกၽီမိုဝ်းလႄႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းသိုပ်ႇၵူႈပိူင်။ Ministry of Education၊ Department of Non-formal Education and Lifelong Education၊ Department of Technical and Vocational Education and Training၊ Ministry of Labour လႄႈ Department of Labour၊ National Skills Standards Authority၊ ministry တၢင်ႇဢၼ်၊ ၽူႈၸၢင်ႈ၊ ၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ပုဂ်ႂႈ၊ university၊ NGO၊ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ၵျွင်းလႄႈ ၸုမ်းၵူၼ်း ၸတ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸွႆႈသဵၼ်ႈတၢင်းႁဵၼ်းပႅၵ်ႇၵၼ်။ National Education Law ယွမ်းႁပ်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်ပိူင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၸွမ်းသင်ႇသွၼ်ၼွၵ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းပိူင်၊ လႄႈ ပၼ် equivalent education programmes ဢၼ်ၸၢင်ႈၵွင်ႉ qualification ဢမ်ႇပဵၼ်ပိူင်တင်းပိူင်ၵၢၼ်။ ministry ဢမ်ႇၼၼ် ၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ဢၼ်မီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵမ်ႈၼမ်မၵ်း curriculum၊ ၶၢဝ်းလႄႈ certificate။ ၵၢၼ် Job Ready Skill ဢၼ် Ministry of Education ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မီးတႃႇၵူၼ်းမီးပၢႆးႁဵၼ်း primary၊ middle-school ဢမ်ႇၼၼ် high-school။ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းဢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇယူႇ 3၊ 6 ဢမ်ႇၼၼ် 9 လိူၼ်; ၵေႃႇသုတ်းၵၢၼ် 9 လိူၼ် ၸၢင်ႈလႆႈ diploma လႄႈ ၸၢင်ႈသိုပ်ႇႁဵၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမီးၶေႃႈယိုၼ်ယၼ်တႃႇတၢင်းႁဵၼ်းၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် တီႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်။ Department of Non-formal Education and Lifelong Education ၵေႃႈၸတ်းၵၢၼ် second-chance learning။ ၼႂ်းပီႁဵၼ်း 2025–2026၊ ၵၢၼ် middle-school ဢမ်ႇပဵၼ်ပိူင် မီး 29 townships လႄႈ 2,615 ၽူႈႁဵၼ်း၊ ၸၢင်ႈၶၢႆႉၶိုၼ်းႁူင်းႁဵၼ်းပိူင် ဢမ်ႇၼၼ် TVET။ ၶူင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၸွႆႈၶိုၼ်းၶဝ်ႈပၢႆးႁဵၼ်းလႄႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းပိုၼ်ႉထၢၼ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပိူင်ၽึกၽီမိုဝ်းၵၢၼ်ၶူမ်ႇထူၼ်ႈ။ Department of Labour ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတီႈဝၢင်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းၽီမိုဝ်းၸွမ်းၶၢဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် လိူၼ်။ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလတ်းမႃး မီးၵၢၼ်ၾႆးၾႃႉ၊ တပ်းၶိူင်ႈလႅတ်ႇၸၼ်ႉသုင်၊ ၶိူင်ႈယဵပ်ႇၽႃႈပိုၼ်ႉထၢၼ်၊ တပ်းလႄႈမႄး air-conditioning၊ မႄးၵႃး၊ ယဵပ်ႇၽႃႈလႄႈ IT။ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၸၢင်ႈႁဵၼ်းမႄးၽီမိုဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် refresher တင်းၽူႈၸၢင်ႈ။ ၶေႃႈႁပ်ႉ၊ ပၢႆးႁဵၼ်းဢွၼ်၊ ဢายุ၊ တီႈယူႇ၊ ၶေႃႈၵၢၼ်၊ လွင်ႈထတ်း၊ ၶၢဝ်းလႄႈ ၵႃႈၶၢႆႇၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၵၢၼ်လႄႈၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတႅတ်ႈတႅတ်ႈ။ ဢမ်ႇမီးသဵၼ်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းတူဝ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶေႃႈယွၼ်းၶဝ်ႈႁဵၼ်းပိူင်လဵဝ်။ National Skills Standards Authority (NSSA) ႁဵတ်းပိူင်ၽီမိုဝ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸွႆႈၵၢၼ်ထတ်းတင်း assessment centre ဢၼ်မီး accreditation။ ၸၼ်ႉၽီမိုဝ်းၵၢၼ် 4 ၸၼ်ႉၵႂႃႇတင်ႈတႄႇ semi-skilled၊ skilled၊ advanced skilled၊ supervisor။ National Certificate of Occupational Competency ပဵၼ် certificate ၽီမိုဝ်းၵၢၼ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ diploma ဢမ်ႇၼၼ် degree ၽၢႆႇပၢႆးႁဵၼ်း။ Recognition of prior learning (RPL) ထတ်းၽီမိုဝ်းဢၼ်လႆႈမႃးတင်းၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် တၢင်းၵၢၼ်တၢင်ႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈယင်းၽัฒၼႃၵၢၼ်ထတ်းလႄႈ certificate RPL ၼႂ်း 2026၊ ၵွပ်ႈၼၼ် လူဝ်ႇထတ်းၵၢၼ်၊ assessment centre လႄႈ certificate တီႈၼၼ်ႉ။ Myanmar National Qualifications Framework (MNQF) သပ်းလႅင်း 8 ၸၼ်ႉ၊ ယိူင်းႁႂ်ႈၶေႃႈမုၼ်းၸႅင်ႈ၊ ယွမ်းႁပ်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်းပိူင်၊ ဢမ်ႇပဵၼ်ပိူင်လႄႈႁဵတ်းႁင်းၵူၼ်း၊ ၸွႆႈ credit transfer လႄႈ ၵွင်ႉ certificate/diploma တင်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းသိုပ်ႇ။ ၵၢၼ်သုတ်းၵမ်းၼိုင်ႈ ဢမ်ႇလႆႈ MNQF-equivalent ႁင်းၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵုင်ႇမိူၼ် diploma/degree။ Community Learning Centres ၼႂ်းပိုၼ်းၸွႆႈလိၵ်ႈ၊ ႁဵၼ်းဝၢႆးလိၵ်ႈ၊ ၶေႃႈမုၼ်းၸုမ်းၵူၼ်း၊ ပၢႆးယူႇလႄႈၽုၵ်ႇ၊ ၽီမိုဝ်းၸုမ်း၊ လႄႈ ၽီမိုဝ်းႁႃငိုၼ်း။ ၵၢၼ်ၵုမ်းလႄႈ ၶဝ်ႈထိုင်ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်းတူဝ်ႈမိူင်း၊ ယႃႇဢဝ် network ၵဝ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်တူဝ်ႈမိူင်းယၢမ်းလဵဝ်။ ၵၢၼ်ၽึกပိူင်ထုင်း၊ ႁဵၼ်းၼႂ်းႁူင်းၵၢၼ်၊ ႁဵၼ်းႁင်းၵူၼ်း၊ လႄႈ course NGO၊ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ၵျွင်း/ၸုမ်းၵူၼ်း ၵေႃႈပဵၼ်တၢင်းလိူၵ်ႈတႄႉ။ ၵၢၼ် digital လႄႈ ၽสม မီး Thabyay eLearning Programme၊ ၸႂ်ႉၾူၼ်း/ၶိူင်ႈ tablet လႄႈ ၽူႈႁူမ်ႈၵူၼ်းမိူင်း၊ ၽူႈပုဂ်ႂႈ၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း။ ၵၢၼ် digital မၢင်ၶေႃႈၼႄ English ဢမ်ႇၼၼ် ႁၢင်ႈႁႅၼ်း exam၊ ဢမ်ႇမီးသၢၼ်ၵမ်ႉဝႃႈ programme ၼၼ်ႉယွမ်းႁပ်ႉၸွမ်း MNQF လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ၶဝ်ႈထိုင်တႄႉပႅၵ်ႇၵၼ်ႁႅင်းၸွမ်း State၊ Region လႄႈ Township ယွၼ်ႉၶိူင်ႈသၢင်ႈ၊ ပၢင်တိုၵ်း၊ ၽေး၊ ၵႃႈၶၢႆႉတီႈ၊ ၽူႈပၼ်ၵၢၼ် လႄႈ လိုအပ်ၵၢၼ်ပိုၼ်ႉတီႈ။ ၸုမ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ၊ ၵႆ၊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈ ငိုၼ်းဢေႇ ၸၢင်ႈပိုင်ႈၵၢၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်ပိူင်၊ ၸုမ်းၵူၼ်း၊ NGO၊ ၾူၼ်း/တၢင်းလိူၵ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႉ online။ တူဝ်ယၢင်ႇ ILO 2025 ၼႂ်း Southern Shan လႄႈ Mandalay မီးၵၢၼ်ယဵပ်ႇၽႃႈ/ၽႃႈပၢႆးတႃႇၽူႈယိင်းလႄႈ လိၵ်ႈၶွမ်ႇပျူတာပိုၼ်ႉထၢၼ် ၼႂ်းၵၢၼ်မႄးဝၢႆးၽႂ်ႇလိၼ်; ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇပိုၼ်ႉတီႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶေႃႈမၢႆၶဝ်ႈႁူမ်ႈတူဝ်ႈမိူင်း။ ဢမ်ႇမီးပိူင်မိူင်းမၢၼ်ႈတူဝ်ႈမိူင်း ၵဵဝ်ႇၵႃႈၽึก၊ subsidy၊ လိူၵ်ႈလိုဝ်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်း၊ ၽူႈၸၢင်ႈပၼ်ၵႃႈၶၢဝ်း course၊ voucher ဢမ်ႇၼၼ် scholarship။ ထတ်းၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းတႃႇ tuition၊ ၶူဝ်း၊ ၵႃႈၶၢႆႉတီႈ၊ ႁိူၼ်းၼွၼ်း၊ assessment လႄႈ certificate။ Certificate ၽူႈပၼ်ၵၢၼ် completion၊ certificate/diploma TVET၊ National Certificate of Occupational Competency လႄႈ qualification ဢၼ်မီး MNQF reference ပဵၼ် credential ပႅၵ်ႇၵၼ်။ ဢွၼ်တႄႇၸၢႆႇ၊ ထတ်းၽူႈပၼ်ၵၢၼ်၊ ပိူင်ၽီမိုဝ်းၵၢၼ်၊ accreditation/assessment centre၊ လၢႆး exam၊ ၽူႈဢွၵ်ႇ certificate၊ ၽူႈၸၢင်ႈယွမ်းႁပ်ႉလႄႈ ၵွင်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်းသိုပ်ႇ/ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း။ လွင်ႈမႃးႁဵၼ်းဢမ်ႇၽိတ်း၊ ပိူင်လွတ်ႈၽေး၊ assessment ၵၢၼ်တႄႉ၊ ၽိုၼ်လိၵ်ႈလႄႈၵႃႈၸၢႆႇ ၸၢင်ႈပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းတႃႇၽူႈႁဵၼ်း။ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵူၺ်း ဢမ်ႇယိုၼ်ယၼ် recognition ၸိုင်ႈမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵုင်ႇၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်။