ၽိတ်းမၢႆမီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ

ၶေႃႈမုၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းၸၼ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမ်ႇပၼ်ၵႃႈၽိတ်းမၢႆမီႈတူဝ်ႈမိူင်းႁိုဝ်ၶေႃႈ survey ၵူၼ်းၶၢမ်ႇၽေးဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈ။ လွင်ႈၶၢတ်ႇၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈဢမ်ႇၸၢင်ႈပၼ်တူဝ်ၼပ်ႉၵၢင်ၽေးတူဝ်မိူင်းဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်း။ တႃႈၵုင်ႈ၊ မၢၼ်းတလေးလႄႈၼေႇပျီႇတေႃႇ မီးလၢႆးငၢၼ်းၽေးလၵ်ႉၶူဝ်းၽၢႆႇလူတ်ႉ၊ ၽူႈၵေႃႉၵူၼ်း၊ လၵ်ႉၶူဝ်းဢမ်ႇမီးၵူၼ်းပႂ်ႉၼႂ်းတီႈၵူၼ်းၼမ်/ႁူင်းၼွၼ်း၊ ၽွင်းၶဝ်ႈႁိူၼ်း၊ ၵၢၼ်ႁုၵ်းႁၢႆႉၵွင်ႉ taxi၊ လႄႈလွၵ်ႇလႅၼ်ယုမ်ႇပိူင်ၵူၼ်း။ မိူင်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉငိုၼ်းလၢႆႁႅင်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ်သိမ်းငိုၼ်းလႄႈၶမ်းႁႂ်ႈဢမ်ႇႁၼ်လီ။ ၶေႃႈမုၼ်းၽၢႆႇၵၢၼ်တၢင်ႇမိူင်းဝႃႈ လွင်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉတေႃႇၽူႈဢႅဝ်ႇတၢင်ႇမိူင်းဢမ်ႇၵႆႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈမီးၶေႃႈမုၼ်းၵၢၼ်ထုပ်ႉႁိုဝ် taxi တိုၵ်းယဝ်ႉ။ ပိုၼ်ႉတီႈလႅၼ်လိၼ်မီးၽေးတၢင်ႇပိူင်။ ၸႄႈမိူင်းၵယိၼ်း၊ မျဝတီႇ၊ သွၵ်ႇၶူဝ်ႇၵူဝ်ႇလႄႈ KK Park၊ လႄႈပိုၼ်ႉတီႈၸႄႈမိူင်းတႆးဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူၼ်တႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ မူႇၸေႇ၊ မိူင်းလႃးလႄႈလဝ်ႇၵၢႆး ၵွင်ႉၵၢႆႇၵႃႉၵူၼ်း၊ ၸုမ်းလွၵ်ႇလႅၼ် online၊ လွၵ်ႇလႅၼ်ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇ၊ ၵႃႉလဵၼ်ႈၵိၼ်ငိုၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇမၢႆမီႈ၊ လႄႈၵၢၼ်ဢၼ်တဵၵ်းႁႂ်ႈႁဵတ်း။ ၵၢၼ်ႁႃၵူၼ်းၵႆႉတႄႇတီႈၶေႃႈၵၢၼ်ၽိတ်းဢၼ်ပိုၼ်ၼိူဝ် social media ႁိုဝ် message။ ၵူၼ်းၶၢမ်ႇၽေးမၢင်ၵေႃႉထုၵ်ႇယึင် passport၊ ၽူႈပႂ်ႉ၊ ယွၼ်းငိုၼ်းไถ่၊ ၵၢၼ်ၽိတ်းတၢင်းၵႃႉလိင်၊ ၵၢၼ်ထၢင်ႇႁၢႆႉၵူပ်ႉၵူႈ၊ ၵၢၼ်ပႃးတွင်ႉတၢင်ႇၵေႃႉ၊ ႁိုဝ်တဵၵ်းႁဵတ်းလွၵ်ႇလႅၼ် online။ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလႄႈၵူၼ်းတၢင်ႇမိူင်းၶၢမ်ႇၽေးလႆႈ။ ၵၢၼ်ၸွႆႈလႄႈၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၵူၼ်းၶၢမ်ႇၽေးၽၢႆႇၸိုင်ႈမိူင်း ၸၢင်ႈဢမ်ႇယုမ်ႇလႆႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလႅၼ်လိၼ်ႁိုဝ်ပိုၼ်ႉတီႈၸုမ်းလက်နက်ၵုမ်းၵၢၼ်။ ၽူႈမီးၼႃႈတီႈမိူင်းမၢၼ်ႈလၢႆးငၢၼ်းဝႃႈ ၼႂ်းၵႄႈၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2022 လႄႈၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2025 လႆႈႁပ်ႉၶေႃႈထၢမ်တႄႇ 38 မိူင်း တႃႇၵူၼ်းၶၢမ်ႇၽေးတၢင်ႇမိူင်း 4,666 ၵေႃႉ၊ ၸွႆႈဢွၵ်ႇ 1,399 ၵေႃႉ လႄႈသူင်ႇၶိုၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းမူႇလိူဝ် 1,327 ၵေႃႉ။ တူဝ်ၼပ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉဢမ်ႇမီးၽူႈၼွၵ်ႈၵူတ်ႇယိုၼ်ယၼ်။ ၼႂ်း 2025 ၽူႈမီးၼႃႈတီႈလၢႆးငၢၼ်းၵၢၼ်တိ 138 ၵေႃႉၵွင်ႉၵၢႆႇလွၵ်ႇလႅၼ် online ၼႂ်းမူႇၸေႇ။ တူဝ်ၼပ်ႉၼႆႉၼႄၵၢၼ်ၸႂ်ႉမၢႆမီႈဢၼ်လၢႆးငၢၼ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶွပ်ႇၶၢႆၽိတ်းတင်းမူတ်း။ ၽေးႁုၵ်းႁၢႆႉၸွမ်းၵူၼ်းပႃးလွင်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉတႃႇၼၢင်းယိင်း၊ ၵၢၼ်ႁုၵ်းႁၢႆႉၼႂ်းႁိူၼ်း၊ ၵၢၼ်ၶၼ်ႉလိင်လႄႈၵၢၼ်လိင်တၢင်ႇပိူင်။ ၵူၼ်းဢမ်ႇတၢင်ႇၶေႃႈၼမ်၊ ဢမ်ႇမီးတူဝ်ၼပ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ ၵုင်ႇၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းလႄႈၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၵူၼ်းတႅၵ်ႈတၢင်ႇၵၼ်။ ၵူၼ်းဢၼ်မီးၽေးၵမ်းလဵဝ်ထုၵ်ႇၵႂႃႇတီႈလွတ်ႈၽေး၊ ၵပ်းပလိၵ်ႈ 199 မိူဝ်ႈၵပ်းထိုင်လႆႈ၊ ယႃႇၵႂႃႇတေႃႇၽူႈၽိတ်း။ မၢႆၾူၼ်း Myanmar Police Force (MPF) ပိုၼ်ႉတီႈ ၸၢင်ႈႁႃၽၢၼ်ႇ Myanmar National Portal။ ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ၸွႆႈၵူၼ်းၶၢမ်ႇၽေးတူဝ်ႈမိူင်း ဢၼ်ယိုၼ်ယၼ်တႃႇၽိတ်းထမ်းမတႃႇၵူႈမဵဝ်း။ မီးလၢႆးတၢင်ႇတႃႇၶေႃႈၵမ်းပိူင်။ Anti-Trafficking in Persons Division (ATPD) ၵပ်းလႆႈၼေႇပျီႇတေႃႇ 067-3411317။ ၽူႈမီးၼႃႈတီႈမၢႆ hotline 24-ၸူဝ်ႈတႃႇၵႃႉၵူၼ်းၼေႇပျီႇတေႃႇ၊ တႃႈၵုင်ႈ၊ မၢၼ်းတလေးလႄႈမူႇၸေႇ။ Criminal Department မၢႆ 067-3412567၊ Anti-Financial Crime Division 067-3411477၊ Drug Enforcement Division 067-3401139။ ထုၵ်ႇလီယိုၼ်ယၼ်ၽူႈမီးၼႃႈတီႈလႄႈၸႅၵ်ႇၶၢဝ်းၽိတ်း၊ ယွၼ်ႉၶဝ်ႈထိုင်လႆႈလႄႈၶၢဝ်းတုမ်ႉတွပ်ႇတႅၵ်ႈတၢင်ႇတီႈ။ ဢမ်ႇမီးၵႃႈတၢင်ႇၶေႃႈဢၼ်ယိုၼ်ယၼ်တူဝ်ႈမိူင်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵႃႈၸွႆႈမၢႆမီႈ၊ ၽူႈပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ၊ ၶၢႆႉတၢင်းလႄႈၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇ ဢမ်ႇမီးပိူင်ၵုမ်းတူဝ်ႈမိူင်း။ Myanmar Cyber Emergency Response Team (mmCERT) ပၼ်ၵၢၼ်ၵူတ်ႇၽေးတၢင်းၸၢၵ်ႈ၊ ၶေႃႈၽၢင်ႉလႄႈၶေႃႈတၢင်ႇ incident။ မၢႆၵပ်းသိုပ်ႇ +95 67 3422272 လႄႈ incident@mmcert.org.mm။ mmCERT ဢမ်ႇတႅၼ်းၶေႃႈတၢင်ႇပလိၵ်ႈတႃႇလွၵ်ႇလႅၼ်၊ ၶိၼ်ငိုၼ်းႁိုဝ်ၵႃႉၵူၼ်း။ သိမ်း screenshot၊ message၊ ၶေႃႈၶၢႆႉငိုၼ်းလႄႈၶေႃႈမုၼ်း device မိူဝ်ႈႁဵတ်းလႆႈလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈၽေး၊ ယႃႇပိုတ်ႇ link/ၽိုၼ်မႂ်ႇဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉ။ update software လႄႈၵႅတ်ႇၶဝ်ႈထိုင်ၾူၼ်း၊ account လႄႈၽိုၼ်ယိုၼ်ယၼ်တူဝ်ၵူၼ်း။ မၢႆမီႈၵႃႉၵူၼ်းပၼ်လွင်ႈၵႅတ်ႇတူဝ်လႄႈလွင်ႈလွတ်ႈၽေးတႃႇၼၢင်းယိင်း၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈၵူၼ်းၼုမ်ႇ။ ၵၢၼ်တတ်းသိၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းပႅတ်ႈပူၵ်းၼႂ်းလွင်ႈတၢင်းသၢင်ႈ၊ လႄႈၵူၼ်းၶၢမ်ႇၽေးဢမ်ႇထုၵ်ႇတၢမ်ႇၸွမ်းမၢႆမီႈၼၼ်ႉၵွပ်ႈထုၵ်ႇၵႃႉ; ၶေႃႈၵႃႉၽိတ်းထႅင်ႈလူဝ်ႇၵူတ်ႇတူၺ်းၵူႈလွင်ႈ။ မၢႆမီႈၼပ်ႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းဢႃႇယုဢမ်ႇထိုင် 16၊ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ 16 ႁိုဝ် 17 ပီ။ ၵူၼ်းၼုမ်ႇမီးၽေးၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်တဵၵ်း၊ ၵၢၼ်လိင်လႄႈၵၢၼ်ႁႃၵူၼ်း online၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇႁၼ်မၢႆၾူၼ်းၽေးၵူၼ်းၼုမ်ႇတူဝ်ႈမိူင်းဢၼ်ယိုၼ်ယၼ်။ ၶေႃႈပိူင်ၵႃႉၵူၼ်းတၢင်းၵၢၼ် မီးၵၢၼ်သူင်ႇၶိုၼ်း၊ ပၢႆႈၶိုၼ်းၸိုင်ႈမိူင်း၊ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇၸုမ်း၊ ၵူတ်ႇၵူႇလႄႈတီႈသွၼ်ႈ။ ႁူင်းသွၼ်ႈဢၼ်မၢႆၸိုဝ်ႈတႃႇမျဝတီႇ၊ မူႇၸေႇ၊ ၵဝ်းတၢင်း၊ မၢၼ်းတလေးလႄႈတႃႈၵုင်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၶဝ်ႈထိုင်ၶိုၼ်ႈၸွမ်းတီႈ၊ လွင်ႈလႅၼ်လိၼ်လႄႈၽူႈၵုမ်းၵၢၼ်ပိုၼ်ႉတီႈ။ ၵူၼ်းၶၢမ်ႇၽေးတၢင်ႇမိူင်း ၸၢင်ႈၵပ်း embassy၊ national central bureau ႁိုဝ်ၽူႈၵပ်းပလိၵ်ႈ ၸွမ်းၽူႈမီးၼႃႈတီႈပိုၼ်ႉတီႈ။ ၵၢၼ်ထုတ်ႇယႃႈလႄႈၵႃႉယႃႈယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈတႆး၊ ၶျိၼ်းလႄႈသဵၼ်ႈတၢင်းၵႃႉတၢင်ႇမိူင်း။ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇ UNODC 2025 မၢႆပႃႇယႃႈ 53,100 hectare ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၵူတ်ႇတၢင်းၵႃႈၶၼ်ၵၢၼ် opiate US$641 လၢၼ်ႉ ထိုင် US$1.051 ပီႇလီႇယၢၼ်ႇ။ ၶေႃႈၵူတ်ႇမၢႆ 44% ပႃႇယႃႈယူႇၼႂ်းပွတ်းတႆးၸၢၼ်း၊ 21% တႆးႁွင်ႇ၊ 23% တႆးဝၼ်းဢွၵ်ႇ။ ယႃႈမႃႉလႄႈယႃႈဢၼ်ႁဵတ်းၸၢၵ်ႈတၢင်ႇမဵဝ်းတႄႇ Golden Triangle ၵေႃႈၵွင်ႉၵၢႆႇၵႃႉယႃႈတၢင်ႇမိူင်း၊ ၵၢၼ်သိူင်ႇငိုၼ်း၊ ၶူင်းၵၢၼ်လွၵ်ႇလႅၼ်လႄႈၽိတ်းမၢႆမီႈၸုမ်း။ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း/ၽေးတိုၵ်း၊ မၢၵ်ႇဢမ်ႇတႅၵ်ႇ၊ ၽေးသၽႃႇဝလႄႈၶေႃႈၽိတ်းၵူၼ်းသိုဝ်ႉထမ်းမတႃႇ ၸႂ်ႉလၢႆးၵႅတ်ႇၽေးႁိုဝ်မၢႆမီႈတၢင်ႇဢၼ်၊ ယႃႇႁူမ်ႈပဵၼ်ၽိတ်းမၢႆမီႈၵူႈမဵဝ်းၼိုင်ႈ။