မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရွေးကောက်ပွဲများ

ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် (UEC) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရွေးကောက်ပွဲများကို စီစဉ်ကြီးကြပ်သည်။ တိုင်းဒေသကြီး၊ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ ရပ်ကွက်နှင့် ကျေးရွာအုပ်စုအဆင့် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ခွဲများသည် မဲဆန္ဒရှင်စာရင်း၊ မဲရုံအစီအစဉ်နှင့် ရလဒ်စာရွက်စာတမ်းများ ပြင်ဆင်သည်။ ဥပဒေမူဘောင်တွင် 2008 ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၊ လွှတ်တော်သုံးရပ်၏ ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေများ၊ UEC ဥပဒေနှင့် နိုင်ငံရေးပါတီများမှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေတို့ ပါဝင်သည်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဖြစ်သော ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ရှိသည်။ ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် အများဆုံးမဲရသူအနိုင်စနစ်ကို အသုံးပြုပြီး မဲဆန္ဒနယ်တစ်ခု၌ မဲအများဆုံးရသူ အနိုင်ရသည်။ အမျိုးသားလွှတ်တော်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များတွင် မဲဆန္ဒနယ်အမတ်နေရာနှင့် အချိုးကျကိုယ်စားပြု ပါတီစာရင်းအမတ်နေရာတို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့်စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ 2025/26 ဒီဇိုင်းတွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော် 330 နေရာ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် 84 နေရာနှင့် ပါတီစာရင်း 26 နေရာ၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် 322 နေရာနှင့် ပါတီစာရင်း 42 နေရာ၊ တိုင်းရင်းသားရေးရာ မဲဆန္ဒနယ် 29 ခုတို့အတွက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် တပ်မတော်အမည်စာရင်းတင်သွင်းသူ 110 ဦးအထိ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် 56 ဦးအထိ ခန့်အပ်နိုင်ရန်လည်း သတ်မှတ်ထားပြီး ပြည်ထောင်စုအဆင့်တွင် စစ်တပ်အတွက် 25 ရာခိုင်နှုန်း အချိုးဖြစ်စေသည်။ သမ္မတကို မဲဆန္ဒရှင်များက တိုက်ရိုက်ရွေးချယ်ခြင်းမဟုတ်ပါ။ သမ္မတရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့၏ အဖွဲ့သုံးဖွဲ့က ဒုသမ္မတတစ်ဦးစီ အမည်စာရင်းတင်သွင်းပြီး ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ပေါင်းစည်းက ၎င်းတို့အနက် တစ်ဦးကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်သည်။ သမ္မတသက်တမ်းမှာ ၅ နှစ်ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် 2025/26 ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲနောက်ပိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး 2026 ဧပြီ 3 ရက်တွင် မင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်ကာ ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့ကို အခြားဒုသမ္မတများအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ မဲဆန္ဒရှင်တစ်ဦးသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အသက် 18 နှစ်ပြည့်ပြီးသူ၊ မြန်မာနိုင်ငံသား သို့မဟုတ် ဥပဒေအရ မဲပေးခွင့်အသိအမှတ်ပြုထားသူဖြစ်ကာ သက်ဆိုင်ရာ မဲဆန္ဒရှင်စာရင်းတွင် အမည်ပါရမည်။ ဘာသာရေးအဖွဲ့ဝင်၊ အကျဉ်းသား၊ တရားရုံးက စိတ်မမှန်ဟု ဆုံးဖြတ်ထားသူနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်မထားသော ဒေဝါလီခံသူအချို့ကို ဥပဒေက မဲပေးခွင့်မှ ဖယ်ထုတ်ထားသည်။ လက်တွေ့တွင် 2025 ရွေးကောက်ပွဲလုပ်ငန်းစဉ်၌ နိုင်ငံသားစိစစ်ရေးကတ်နှင့် မဲဆန္ဒရှင်စာရင်းတွင် ပါဝင်မှုကိုလည်း လိုအပ်ခဲ့သည်။ မဲဆန္ဒရှင်များသည် အမည်၊ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်နှင့် မဲဆန္ဒနယ်ကို ထုတ်ပြန်စစ်ဆေးသည့် အကြိမ်သုံးကြိမ်တွင် ပြင်ဆင်နိုင်သည်။ Form 3 ဖြင့် အမည်ထည့်သွင်းရန်၊ Form 4 ဖြင့် စာရင်းပါဝင်မှုကို ကန့်ကွက်ရန် သို့မဟုတ် ပယ်ဖျက်ရန်၊ Form 4-C ဖြင့် ကိုယ်ရေးအချက်အလက် ပြင်ဆင်ရန် တောင်းဆိုနိုင်သည်။ သက်ဆိုင်ရာ ကော်မရှင်ခွဲထံမှ ပုံစံများကို အခမဲ့ရနိုင်သည်။ မှတ်ပုံတင်ထားသည့် မြို့နယ်အပြင်ဘက်ရှိ မဲဆန္ဒရှင်သည် အရည်အချင်းပြည့်မီသည့် အခြေအနေများတွင် Form 15 ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ အစီအစဉ်တွင် ယာယီနေရပ်ရွှေ့ပြောင်းသူ၊ ကျောင်းသား၊ သင်တန်းသား၊ အကျဉ်းသား၊ ဆေးရုံလူနာ၊ သက်ကြီးရွယ်အို သို့မဟုတ် ပြင်းထန်စွာမကျန်းမာသူ၊ မီးဖွားမည့်သူနှင့် ဝန်ထမ်းအချို့ ပါဝင်သည်။ ပြည်ပမှမဲပေးရန် အစိုးရခွင့်ပြုချက်နှင့် ကြိုတင်မဲလက်မှတ် လိုအပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်ပမဲပေးမှုအတွက် သံရုံး၊ အမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် ကောင်စစ်ဝန်ရုံးများကို အသုံးပြုပြီး 2025 တွင် ကိုယ်စားလှယ်ရုံး 50 ခု၌ မဲပေးနိုင်ခဲ့သည်။ 2025/26 ရွေးကောက်ပွဲကို ကြေညာထားသည့် အဆင့်သုံးဆင့်ဖြင့် ကျင်းပခဲ့သည်။ 2025 ဒီဇင်ဘာ 28 ရက်တွင် မြို့နယ် 102 ခု၊ 2026 ဇန်နဝါရီ 11 ရက်တွင် 100 ခု၊ ဇန်နဝါရီ 25 ရက်တွင် 61 ခုဖြစ်သည်။ UEC က မဲရုံနောက်ဆုံးကျင်းပမှုကို မြို့နယ် 330 ခုအနက် 263 ခုတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ် 263 ခု၊ အမျိုးသားလွှတ်တော် 99 ခု၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် 297 ခုနှင့် တိုင်းရင်းသားရေးရာ 29 ခု ပါဝင်သည်။ ကျန်နေရာများကို နောက်ပိုင်းကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ သို့မဟုတ် အခြားလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများအတွက် ချန်ထားခဲ့သည်။ ဒေသအလိုက် စီစဉ်ချက်အပေါ်မူတည်၍ မဲရုံများကို ယေဘုယျအားဖြင့် 6:00 မှ စဖွင့်သည်။ မဲဆန္ဒရှင်ကို စာရင်းနှင့်တိုက်စစ်ပြီး 2025 တွင် မဲရုံများ၌ မြန်မာအီလက်ထရွန်နစ်မဲပေးစက် (MEVM) များ အသုံးပြုခဲ့သည်။ မဲလျှို့ဝှက်မှုသည် တရားဝင်စည်းမျဉ်းဖြစ်သော်လည်း မဲရုံသို့ဝင်ရောက်မှု၊ သွားလာခွင့်၊ မီဒီယာနှင့် သတင်းအချက်အလက်ရရှိမှုသည် ဒေသလုံခြုံရေးအခြေအနေပေါ် အလွန်မူတည်ခဲ့သည်။ မဲရုံပိတ်ပြီးနောက် မဲရုံတာဝန်ရှိသူများက မဲရေတွက်ကာ စက်ရလဒ်များကို ကြိုတင်မဲများနှင့် ပေါင်းစည်းသည်။ သတ်မှတ်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအရ ကိုယ်စားလှယ်နှင့် ပါတီကိုယ်စားလှယ်များ၊ သက်သေများနှင့် အများပြည်သူ ပါဝင်နိုင်သည်။ ကော်မရှင်ခွဲများနှင့် UEC က ရလဒ်၊ တရားဝင်မဲစုစုပေါင်း၊ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များကို ထုတ်ပြန်သည်။ ရွေးကောက်ပွဲခုံရုံးများက ကန့်ကွက်ချက်များ စဉ်းစားပြီး UEC သည် ၎င်း၏ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် ခုံရုံးပြင်ဆင်ချက်များကို မူဘောင်အရ အပြီးသတ်အတည်ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ လစ်လပ် သို့မဟုတ် ရွှေ့ဆိုင်းထားသည့်နေရာများတွင် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ သို့မဟုတ် အစားထိုးလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် UEC မူဘောင်တွင် မူလမဲဆန္ဒရှင် 1 ရာခိုင်နှုန်းအနည်းဆုံး၏ လက်မှတ်တောင်းခံမှုအပေါ် အခြေခံသည့် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်လည်း ပါဝင်သည်။ UEC နှင့် အစိုးရက အရည်အချင်းပြည့်မီသော မဲဆန္ဒရှင် 24.22 သန်း၊ မဲပေးသူ 13.14 သန်းကျော်နှင့် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပသည့် မြို့နယ် 263 ခုတွင် မဲပေးနှုန်း 54.22 ရာခိုင်နှုန်းကျော် ရှိကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ရွေးကောက်ပွဲကို လွတ်လပ်၊ တရားမျှတပြီး ယုံကြည်ရသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂနှင့် လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (OHCHR) အစီရင်ခံချက်များက လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ၊ အဓိကပါတီနှင့် ကိုယ်စားလှယ်များကို ဖယ်ထုတ်ခြင်း၊ စောင့်ကြည့်မှု၊ သွားလာရေး၊ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက်ကန့်သတ်မှု၊ နေရပ်စွန့်ခွာသူနှင့် လူနည်းစုများ ဖယ်ထုတ်ခံရမှုတို့သည် ယုံကြည်ရမှုနှင့် လွတ်လပ်မှုကို ထိခိုက်စေသည့် အခြေအနေများဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ကုလသမဂ္ဂသည် ရွေးကောက်ပွဲကို ထောက်ခံခြင်း သို့မဟုတ် စောင့်ကြည့်ခြင်း မပြုခဲ့ပါ။ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတကာယန္တရားကလည်း ရွေးကောက်ပွဲနှင့်ဆိုင်သော ဝေဖန်မှု သို့မဟုတ် တားဆီးမှုအတွက် ထောင်ဒဏ် အနှစ် ၂၀ အထိ သို့မဟုတ် သေဒဏ် ဖြစ်နိုင်သော ရာဇဝတ်ပြစ်ဒဏ်များကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တရားဝင်ရွေးကောက်ပွဲဖွဲ့စည်းပုံရှိသော်လည်း လက်တွေ့ပါဝင်နိုင်မှုနှင့် ရလဒ်၏တရားဝင်မှုတို့သည် နိုင်ငံတစ်ဝန်း မညီမျှဘဲ အငြင်းပွားနေဆဲဖြစ်သည်။