နိုင်ငံတော် မြန်မာနိုင်ငံတွင်

၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီနှင့် အရေးပေါ်ကာလအစီအစဉ်မှ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ သမ္မတနှင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရစနစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၃ ရက်တွင် သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ပြီး ဧပြီ ၁၀ ရက်တွင် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့သည်။ အမိန့်ကြော်ငြာစာ ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦးနှင့် အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်တစ်ဦးအပါအဝင် လူ ၃၄ ဦးပါ ပြည်ထောင်စုအစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ တရားဝင်အပြောင်းအလဲက နိုင်ငံရေးတရားဝင်မှု သို့မဟုတ် နယ်မြေအာဏာအပေါ် အငြင်းပွားမှုကို မဖြေရှင်းနိုင်ပါ။ ပြည်ထောင်စုတွင် ပြည်နယ်ခုနစ်ခု၊ တိုင်းဒေသကြီးခုနစ်ခုနှင့် နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် နာဂ၊ ဓနု၊ ပအိုဝ်း၊ ပလောင်နှင့် ကိုးကန့်ဒေသတို့အတွက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသငါးခုနှင့် “ဝ” ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း ပါဝင်သည်။ ပြည်ထောင်စုနှင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဆင့်များအောက်တွင် ကျေးရွာနှင့် ကျေးရွာအုပ်စု၊ ရပ်ကွက်နှင့် မြို့၊ မြို့နယ်၊ ခရိုင်တို့သည် အဓိကအုပ်ချုပ်ရေးအဆင့်များဖြစ်သည်။ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများတွင် တရားဝင်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာရှိသော်လည်း ပြည်ထောင်စုလုံခြုံရေးဖွဲ့စည်းပုံ၊ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခနှင့် ပြောင်းလဲနေသော ဒေသတွင်းထိန်းချုပ်မှုတို့ကြောင့် အာဏာကို ကန့်သတ်ထားသည်။ သမ္မတသည် ပြည်ထောင်စု၏ အကြီးအကဲဖြစ်ပြီး တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များနှင့်အတူ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ခွဲဝေကျင့်သုံးသည်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပါဝင်သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ ဖွဲ့စည်းပုံအရ တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ်များသည် ပြည်သူ့လွှတ်တော်အမတ်နေရာ ၃၃၀ တွင် ၁၁၀ နေရာနှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်အမတ်နေရာ ၁၆၈ တွင် ၅၆ နေရာ ရယူထားသည်။ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာမူဘောင်တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး၊ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်၊ ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်၊ ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့၊ အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်၊ ဗဟိုဘဏ်၊ နေပြည်တော်ကောင်စီနှင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရများလည်း ပါဝင်သည်။ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန (GAD) သည် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် လုပ်ဆောင်ပြီး တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး၊ ရပ်ရွာငြိမ်းချမ်းရေး၊ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး၊ ပြည်သူ့အကျိုးစီးပွား၊ မြေယာစီမံခန့်ခွဲရေး၊ ယစ်မျိုးလုပ်ငန်း၊ အခွန်လေးမျိုးကောက်ခံရေး၊ မြို့နှင့်ကျေးရွာဖွဲ့စည်းရေး၊ ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး၊ အသင်းအဖွဲ့မှတ်ပုံတင်ရေး၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များနှင့် မရွှေ့မပြောင်းနိုင်သောပစ္စည်း လွှဲပြောင်းမှုကန့်သတ်ချက်များကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်သည်။ တရားဝင်လျှောက်လွှာကို ပုံမှန်အားဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ GAD၊ ဝန်ကြီးဌာန သို့မဟုတ် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ်ရုံးမှတစ်ဆင့် တင်သွင်းရသည်။ အသုံးပြုခွင့်၊ လိုအပ်သောအထောက်အထား၊ အရည်အချင်းပြည့်မီမှု၊ အခကြေးငွေနှင့် ဆောင်ရွက်ချိန်တို့သည် သက်ဆိုင်ရာဥပဒေ၊ နေရာနှင့် လုံခြုံရေးအခြေအနေအပေါ် မူတည်သည်။ ကိစ္စတစ်ခုသည် ရက်သတ္တပတ်များ သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုကြာနိုင်ပြီး ပဋိပက္ခဒေသများတွင် ဝန်ဆောင်မှုအချို့ မရရှိနိုင်ပါ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်သည် ဧပြီလမှ မတ်လအထိဖြစ်သည်။ စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ပြည်ထောင်စုဘတ်ဂျက်ကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ဘဏ္ဍာရေးကော်မရှင်ကို ညှိနှိုင်းခြင်းနှင့် ပြည်ထောင်စုနှင့် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ်များအကြား ဘဏ္ဍာရေးဆက်ဆံမှုကို စီမံခန့်ခွဲခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေတွင် လက်ရှိအခွန်မူဘောင်ကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ၂၀၂၄/၂၅ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်အတွက် ကမ္ဘာ့ဘဏ်ခန့်မှန်းချက်အရ GDP နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဝင်ငွေ ၂၀.၄ ရာခိုင်နှုန်း၊ အသုံးစရိတ် ၂၅.၅ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဘတ်ဂျက်လိုငွေ ၅.၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ အခွန်ဝင်ငွေကို GDP ၏ ၆.၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ ထောက်ပံ့ငွေအပါအဝင် အခွန်မဟုတ်သောဝင်ငွေကို ၁၄.၄ ရာခိုင်နှုန်းဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ၂၀၂၅/၂၆ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ပြည်သူ့ကြွေးမြီသည် GDP ၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာရေးအချက်အလက်ထုတ်ဖော်မှု ကန့်သတ်ထားပြီး ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ ငွေကြေးနှင့် ငွေပေးချေမှုရရှိမှုတို့တွင် လက်တွေ့အန္တရာယ်များစွာရှိသည်။ ကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့များကို တရားဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော်လည်း လက်တွေ့အာနိသင်မှာ ကန့်သတ်ပြီး အငြင်းပွားမှုရှိသည်။ ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်သည် ပြည်ထောင်စု၊ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်၊ ခရိုင်နှင့် မြို့နယ်အဆင့်များအတွက် နှစ်စဉ်နှင့် သုံးလပတ်စာရင်းစစ်အစီအစဉ်များကို ပြင်ဆင်သည်။ ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာငွေ လိမ်လည်မှု သို့မဟုတ် အလွဲသုံးစားပြုမှု သံသယရှိပါက ဥပဒေအရ သို့မဟုတ် ဌာနဆိုင်ရာအရေးယူမှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်သည် တိုင်ကြားချက်များလက်ခံခြင်း၊ သတင်းအချက်အလက်စိစစ်ခြင်း၊ စုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်းနှင့် တရားစွဲဆိုရန် လွှဲပြောင်းခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်သည်။ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်သည် အယူခံ၊ ကြီးကြပ်မှုနှင့် စာချွန်တော်များအတွက် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးက ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာမေးခွန်းများကို စိစစ်သည်။ စစ်တပ်၏လွှမ်းမိုးမှု၊ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခနှင့် ကန့်သတ်ထားသော အရပ်ဘက်လူမှုနယ်ပယ်တို့က တာဝန်ခံမှုနှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုကို လက်တွေ့တွင် အားနည်းစေသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်၊ အသင်းအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းခွင့်၊ ဘာသာရေးနှင့် စုဝေးခွင့်တို့ကို ဖော်ပြထားသော်လည်း ပြည်သူ့လူမှုနယ်ပယ်ကို ပြင်းထန်စွာ ကန့်သတ်ထားသည်။ ၂၀၂၅ နှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် အထောက်အထားများတွင် သဘောထားကွဲလွဲမှုကို ဖိနှိပ်ခြင်း၊ မတရားဖမ်းဆီးခြင်း၊ စစ်မှုထမ်းစေခြင်း၊ စောင့်ကြည့်ခြင်း၊ လွတ်လပ်သောမီဒီယာများအပေါ် ဖိအားပေးခြင်း၊ အင်တာနက်နှင့် တယ်လီဖုန်းဖြတ်တောက်ခြင်းနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုအကူအညီရယူခွင့် ကန့်သတ်ခြင်းတို့ကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဒေသတွင်းမီဒီယာများသည် အလွတ်သဘောဖြစ်ပြီး အန္တရာယ်များသည့်လမ်းကြောင်းများမှတစ်ဆင့် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ကြသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာအပြောင်းအလဲက အဆိုပါအခွင့်အရေးများကို ပိုမိုထိရောက်စွာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်မည်ဟု အလိုအလျောက်အာမခံမပေးပါ။ လုံခြုံရေးလုပ်ငန်းများတွင် တရားဝင်အားဖြင့် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သမ္မတ၊ တပ်မတော်၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနတို့ ပါဝင်သည်။ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်မှစ၍ အာဏာတည်သည်။ လက်တွေ့တွင် အာဏာကို တပ်မတော်၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၊ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရနှင့် ဒေသဆိုင်ရာအဖွဲ့များအကြား ခွဲဝေထားသည်။ စစ်ဆေးရေးဂိတ်၊ သွားလာခွင့်လက်မှတ်၊ မှတ်ပုံတင်လိုအပ်ချက်၊ အုပ်ချုပ်ရေးအတားအဆီး၊ ပဋိပက္ခနှင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများသည် အရပ်သားကာကွယ်မှုနှင့် ဝန်ဆောင်မှုရရှိမှုကို ထိခိုက်စေသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် လူသားချင်းစာနာမှုလိုအပ်ချက်နှင့် တုံ့ပြန်ရေးအစီအစဉ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့နယ် ၃၃၀ အနက် ၁၂၇ မြို့နယ်၌ လူသားချင်းစာနာမှုအကူအညီရရှိရန် အလွန်ခက်ခဲကြောင်း အကဲဖြတ်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် တာဝန်ရှိသည့် တရားဝင်အဖွဲ့အစည်းကို သိရှိထားသော်လည်း သက်ဆိုင်ရာနယ်မြေတွင် ဝန်ဆောင်မှု၊ ကုစားမှု သို့မဟုတ် ကာကွယ်မှုကို ရယူမရ သို့မဟုတ် လုံခြုံစွာရယူမရ ဖြစ်နိုင်သည်။