ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ

Union Election Commission (UEC) ၸတ်းလႄႈၵူတ်ႇၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ Election Sub-commissions ၼႂ်း Region၊ district၊ township၊ ward လႄႈ village-tract ႁၢင်ႈႁႅၼ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈၽူႈလိူၵ်ႈ၊ တီႈလိူၵ်ႈ၊ လႄႈ ၽိုၼ်ၽွၼ်း။ ပိူင်ပၵ်းမၢႆမီး 2008 Constitution၊ ပၵ်းမၢႆလိူၵ်ႈတင်ႈ Hluttaw သၢမ်ၶေႃႈ၊ UEC Law လႄႈ Political Parties Registration Law။ Pyidaungsu Hluttaw၊ ၸုမ်းသၢင်ႈပၵ်းမၢႆ Union၊ မီးသွင်ႁွင်ႇ။ Pyithu Hluttaw ၸႂ်ႉ first-past-the-post: ၽူႈၶႅင်ႇဢၼ်လႆႈမႂ်ႉၼမ်သုတ်းၼႂ်း constituency လႆႈတီႈၼၼ်ႉ။ Amyotha Hluttaw လႄႈ Region/State Hluttaws ၸႂ်ႉပိူင်ၽสม ဢၼ်မီးတီႈလိူၵ်ႈလႄႈ party-list ၸွမ်း proportion။ ၼႂ်းပိူင် 2025/26၊ Pyithu 330 seat၊ Amyotha constituency 84၊ Amyotha party-list 26၊ Region/State constituency 322၊ Region/State party-list 42၊ လႄႈ Ethnic Affairs constituency 29 ၶဝ်ႈၶေႉ။ Constitution ၵေႃႈပၼ် Tatmadaw ၸၢင်ႈတင်ႈတူဝ်တႅၼ်းထိုင် 110 ၼႂ်း Pyithu လႄႈ 56 ၼႂ်း Amyotha၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီး 25% ၽၢႆႇတပ်ႉၼႂ်း Union။ President ဢမ်ႇလႆႈလိူၵ်ႈတူဝ်ၵူၼ်းလိူၵ်ႈတင်ႈ။ သၢမ်ၸုမ်းၼႂ်း Presidential Electoral College ၵူႈၸုမ်းတင်ႈ Vice-President ၼိုင်ႈၵေႃႉ၊ ယဝ်ႉ Pyidaungsu Hluttaw ႁူမ်ႈၵၼ်လိူၵ်ႈၼိုင်ႈၵေႃႉပဵၼ် President။ ၶၢဝ်းပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း 5 ပီ။ ပိူင်ၼႆႉလႆႈၸႂ်ႉဝၢႆးၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2025/26; ဝၼ်း 3 April 2026၊ Min Aung Hlaing လႆႈလိူၵ်ႈပဵၼ် President၊ U Nyo Saw လႄႈ Daw Nan Ni Ni Aye ပဵၼ် Vice-Presidents တၢင်ႇၵေႃႉ။ ၽူႈလိူၵ်ႈၵမ်ႈၼမ်လူဝ်ႇဢายุ 18 ပီပႆႇ၊ မီး citizenship မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် status လိူၵ်ႈဢၼ်ပၵ်းမၢႆႁပ်ႉ၊ လႄႈမီးၸိုဝ်ႈၼႂ်း electoral roll။ ပၵ်းမၢႆႁၢမ်ႈၸုမ်းၽူႈသႃႇသၼႃႇ၊ ၵူၼ်းၼႂ်းၶွၵ်ႈ၊ ၵူၼ်းလုမ်းတြႃးဝႃႈပၢႆးၸႂ်ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း၊ လႄႈ ၵူၼ်းၽိတ်းငိုၼ်းဢၼ်ယင်းဢမ်ႇလႆႈမႄး။ ၼႂ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈ 2025 တႄႉ လူဝ်ႇ National identity card လႄႈ မီးၸိုဝ်ႈၼႂ်း roll။ ၽူႈလိူၵ်ႈၸၢင်ႈထတ်းၸိုဝ်ႈ၊ ၶေႃႈတူဝ်လႄႈ constituency ၼႂ်းသၢမ်ပွၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ/ထတ်း။ Form 3 ၸႂ်ႉယွၼ်းထႅမ်ၸိုဝ်ႈ၊ Form 4 ၶေႃႈၶတ်း လႄႈ ယွၼ်းထွၼ်ၸိုဝ်ႈ၊ Form 4-C မႄးၶေႃႈမုၼ်းတူဝ်။ form မီးလႆႈဢမ်ႇမီးၵႃႈၸႂ်ႉတီႈ Sub-commission။ ၽူႈလိူၵ်ႈယူႇၼွၵ်ႈ township မၢႆမၼ်ႈ ၸၢင်ႈၸႂ်ႉ Form 15 မိူဝ်ႈမႅၼ်ႈၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ။ ၶေႃႈၸတ်းၵၢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၵူၼ်းယ้ายတီႈၸူဝ်ႈၶၢဝ်း၊ ၽူႈႁဵၼ်း၊ ၽူႈၽึกၵၢၼ်၊ ၵူၼ်းၼႂ်းၶွၵ်ႈ၊ ၵူၼ်းၼႂ်းႁူင်းယႃ၊ ၵူၼ်းထဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၸဵပ်းႁႅင်း၊ ၽူႈၸမ်ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ၊ လႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပိူင်ၸုမ်းမၢင်ၸုမ်း။ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတီႈၼွၵ်ႈမိူင်းလူဝ်ႇၶေႃႈၶႂၢင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ ၶေႃႈယိုၼ်ယၼ်ဢွၼ်ၼႃႈ။ မိူင်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉ embassy၊ permanent mission လႄႈ consulate တႃႇၵၢၼ်လိူၵ်ႈၼွၵ်ႈမိူင်း၊ တႃႇၵၢၼ် 2025 မီးတီႈ 50 ၽူႈတၢင်မိူင်း။ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈ 2025/26 ၸတ်းသၢမ်ၸၼ်ႉဢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ: 28 December 2025 ၼႂ်း 102 townships၊ 11 January 2026 ၼႂ်း 100၊ 25 January 2026 ၼႂ်း 61။ UEC ႁၢႆးငၢၼ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈသုတ်းၼႂ်း 263 ၵေႃႈၼႂ်း 330 township၊ ၶဝ်ႈပႃး Pyithu 263၊ Amyotha 99၊ Region/State 297 လႄႈ Ethnic Affairs 29 constituency။ ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်ယင်းဢမ်ႇလိူၵ်ႈ ၵိုတ်းတႃႇ by-election ဝၼ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် ပိူင်တၢင်ႇ။ တီႈလိူၵ်ႈၵမ်ႈၼမ်ပိုတ်ႇ 6:00 ၸွမ်းၶေႃႈပိုၼ်ႉတီႈ။ ၽူႈလိူၵ်ႈထတ်းတူဝ်ၸွမ်း roll၊ ၸႂ်ႉ Myanmar Electronic Voting Machines (MEVMs) တီႈၵေႃႈၼႂ်း 2025။ လွင်ႈလပ်ႉ ballot ပဵၼ်ပိူင်ၵၢၼ်၊ သမ်ႉၶဝ်ႈထိုင်တီႈလိူၵ်ႈ၊ ၶၢႆႉတီႈ၊ မီဒီယႃလႄႈၶေႃႈမုၼ်း ၶိုၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈလွတ်ႈၽေးပိုၼ်ႉတီႈႁႅင်း။ ဝၢႆးပိၵ်ႉတီႈလိူၵ်ႈ၊ ၽူႈၸတ်းတီႈၼၼ်ႉၼပ်ႉမႂ်ႉ၊ ႁူမ်ႈၽွၼ်းစက်တင်းမႂ်ႉဢွၼ်။ agent ၶႅင်ႇ၊ party၊ သၢၼ်ၵမ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၸၢင်ႈယူႇတီႈၼၼ်ႉၸွမ်းလၢႆးၸတ်းဢၼ်တင်ႈ။ Sub-commissions လႄႈ UEC ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၽွၼ်း၊ မႂ်ႉထုၵ်ႇ၊ percent လႄႈ တူဝ်တႅၼ်းဢၼ်လႆႈလိူၵ်ႈ။ Election Tribunals ထတ်းၶေႃႈၶတ်း၊ UEC လၢတ်ႈဝႃႈၶေႃႈတႅပ်းသဵၼ်ႈမၼ်းလႄႈ ၶေႃႈမႄး Tribunal ပဵၼ်သုတ်းၸွမ်းပိူင်မၼ်း။ seat ဢၼ်ဝၢင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ယူႇဝႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်း by-election ဢမ်ႇၼၼ် လၢႆးတႅၼ်း။ Constitution လႄႈ UEC framework မီးၵၢၼ် recall ၸွမ်းၶေႃႈယွၼ်းၼမ်လိူဝ် 1% ၶွင်ၽူႈလိူၵ်ႈဢွၼ်မူတ်း။ UEC လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၽူႈလိူၵ်ႈ 24.22 လၢၼ်ႉ၊ မႂ်ႉၼမ်လိူဝ် 13.14 လၢၼ်ႉ၊ turnout ၼမ်လိူဝ် 54.22% ၼႂ်း 263 townships ဢၼ်မီးၵၢၼ်လိူၵ်ႈ။ ၶဝ်ၸี้ၼႄဝႃႈလွတ်ႈ၊ ၽဵင်ႇလႄႈ ယုမ်ႇယမ်လႆႈ။ ႁၢႆးငၢၼ်း UN လႄႈ OHCHR ၼႄပၢင်တိုၵ်း၊ ၵၢၼ်ပႅတ်ႈ party/ၽူႈၶႅင်ႇလမ်ႇလွင်ႈ၊ ၵၢၼ်သังၵိတ်ႈ၊ ၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈၶၢႆႉ၊ လၢတ်ႈလႄႈ ၶေႃႈမုၼ်း၊ လႄႈ ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃးၵူၼ်းယ้ายတီႈ/ၸုမ်းလူၺ်း ပဵၼ်ၶေႃႈလွင်ႈတုမ်ႉတေႃႇလွင်ႈလွတ်ႈလႄႈ ယုမ်ႇယမ်။ United Nations ဢမ်ႇၵမ်ႉထႅမ် ဢမ်ႇၼၼ် တူၺ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈ။ International Independent Mechanism for Myanmar ၵေႃႈႁၢႆးငၢၼ်းၶေႃႈၽိတ်းၵၢၼ်မိူင်းတႃႇၶေႃႈဝိဝါဒ/ပိတ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈ၊ ၶွၵ်ႈၸၢင်ႈထိုင် 20 ပီ ဢမ်ႇၼၼ် ၶေႃႈတၢမ်ႇတၢႆ။ မိူင်းမၢၼ်ႈမီးပိူင်ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈပဵၼ်ပိူင်၊ သမ်ႉလွင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈတႄႉလႄႈ ၶေႃႈယုမ်ႇယမ်ၽွၼ်းပႅၵ်ႇၵၼ်၊ မီးၶေႃႈၶတ်းၵၼ်ၼႂ်းမိူင်း။