ၸိုင်ႈမိူင်း တီႈမိူင်းမၢၼ်ႇ

ပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်းတၢင်းၵူတ်းမၢႆၶွင်မိူင်းမၢၼ်ႇ လႅၵ်ႈလၢႆႈၼႂ်းပီ 2026၊ တင်ႈတႄႇၸုမ်းၽွင်းငမ်းၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ ပိူင်ၼႂ်းယၢမ်းၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ မႃးၸူး ၸွမ်ၸိုင်ႈတၢင်းပၵ်းပိူင် လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸုမ်ႈၸႅတ်ႈ။ ဢူးမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူဝ်ႈ 3 ဢေႇပရႄႇ 2026 လႄႈ ၶဝ်ႈႁပ်ႉတၼ်းၼႃႈ မိူဝ်ႈ 10 ဢေႇပရႄႇ 2026။ ၶေႃႈပၼ်ၽၢဝ်ႇ 1/2026 တင်ႈတႄႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸုမ်ႈၸႅတ်ႈ ၵူၼ်း 34 ၵေႃႉ၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉပႃး ၽွင်းလူင်ၸုမ်ႈၸႅတ်ႈ 30 ၵေႃႉ လႄႈ ၽူႈၵုမ်းၵၢၼ်ထႃဝရ၊ လႄႈ ၶွင်ႇသီႇၵႅတ်ႇၶႄလႄႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ၶိုၼ်းၸတ်းတင်ႈ။ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းပိူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇၵႄႈလိတ်ႈလွင်ႈထဵင်ၵၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၸွမ်းထမ်းတၢင်းၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈပိုင်ႈဢိင်ၼႃႈလိၼ်။ ၸုမ်ႈၸႅတ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႇ မီးၸႄႈမိူင်း 7၊ တိူင်း 7 လႄႈ ၼႃႈတီႈၸုမ်ႈၸႅတ်ႈၼေႇပျီႇတေႃႇ။ မီးထႅင်ႈ ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ 5 တီႈ တႃႇၼႃႈတီႈၼႃႇၵ၊ တႃႇၼူ၊ ပဢူဝ်း၊ ပလွင်ႇ လႄႈ ၵူဝ်းၵၢင်ႇ၊ ၸွမ်းၼင်ႇ ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႇ။ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸုမ်းဝၢၼ်ႈ၊ ပွၵ်ႉ၊ ဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၽွင်းငမ်းလမ်ႇလွင်ႈတႂ်ႈ ၸုမ်ႈၸႅတ်ႈ လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸႄႈမိူင်း။ ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ မီးဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်းတၢင်းၵူတ်းမၢႆ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢႃႇၼႃႇၶဝ် ထုၵ်ႇၵတ်းၵၼ်လူၺ်ႈ ပိူင်ႁူမ်ႇလူမ်ႈၸုမ်ႈၸႅတ်ႈ၊ ပၢင်တိုၵ်း လႄႈ လွင်ႈၵုမ်းၵမ်ပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ။ ၸွမ်ၸိုင်ႈပဵၼ်ၽူႈၼမ်းၸုမ်ႈၸႅတ်ႈ လႄႈ ၽႄၸႅၵ်ႇဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်းၸွမ်း တိူင်း လႄႈ ၸႄႈမိူင်း။ Pyidaungsu Hluttaw မီး Pyithu Hluttaw လႄႈ Amyotha Hluttaw။ ၸွမ်းၼင်ႇ ပိူင်တၢင်းပၵ်းပိူင်၊ ၽူႈတၢင်တူဝ် တပ်ႉမတေႃႇၶဝ် ယူႇၼႂ်း ၼင်ႈၵူၼ်းမိူင်း 110 ၼင်ႈ တီႈ Pyithu Hluttaw 330 ၼင်ႈ လႄႈ 56 ၼင်ႈ တီႈ Amyotha Hluttaw 168 ၼင်ႈ။ ပိူင်ၸုမ်းၸၢဝ်းၸွမ်းၼႆႉ မီးလုမ်းတတ်းသိၼ်သုင်သုတ်း၊ ၶွင်ႇသီႇပၵ်းပိူင်၊ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၵူတ်းမၢႆၸုမ်ႈၸႅတ်ႈ၊ ၽူႈစစ်ဆေးငိုၼ်းၸုမ်ႈၸႅတ်ႈ၊ ၶွင်ႇသီႇၶုၼ်ႇႁႅင်းၵူၼ်းၽွင်းငမ်းၸုမ်ႈၸႅတ်ႈ၊ ၶွမ်ႇမသျိၼ်ႇတေႃႇတၢၼ်ႇၵိၼ်သူး၊ ဘဏ်ၵၢင်၊ ၶွင်ႇသီႇၼေႇပျီႇတေႃႇ လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸႄႈမိူင်း။ ၽူႈၵုမ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းတူဝ်ႈၵႂႃႇ (GAD) ယူႇတႂ်ႈ ၽွင်းလူင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႂ်းၸุมၸုမ်း၊ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ၊ လွင်ႈၽွၼ်းလီၵူၼ်းမိူင်း၊ လွင်ႈၽွင်းငမ်းတီႈလိၼ်၊ ၽႃႇသီ၊ ၵဵပ်းၽႃႇသီ 4 မဵဝ်း၊ တင်ႈဝဵင်းလႄႈဝၢၼ်ႈ၊ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈ၊ လူင်းသဵၼ်ႈမၢႆၸုမ်း၊ ပၼ်ၸိုဝ်ႈၵုင်ႇမုၼ် လႄႈ ၵတ်းၵၼ်လွင်ႈၶၢႆႉၶူဝ်းပိူင်မၢႆလိၼ်။ ၶေႃႈယိုၼ်ႈယွၼ်းတၢင်းၵူတ်းမၢႆ ပႆႇလႆႈယဝ်ႉၼႆႉ ပႃးၵႂႃႇတီႈ GAD၊ ၽွင်းလူင် ဢမ်ႇၼၼ် ႁွင်ႈၵၢၼ်တိူင်း/ၸႄႈမိူင်း ဢၼ်ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း။ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်၊ ၽိုၼ်ယိုၼ်ယၼ်တီႈမၢႆ၊ လွင်ႈမီးသုၼ်ႇ၊ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ လႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းၸတ်းၵၢၼ် ၶိုၼ်ႈယဝ်ႉၸွမ်း ၵူတ်းမၢႆ၊ ပိုၼ်ႉတီႈ လႄႈ သၽႃႇဝလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ။ ၵၢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်ၸၢင်ႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းတၢင်းလၢႆဝူင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ႁိုင်လိူဝ်ၼၼ်ႉ၊ လႄႈ ၵၢၼ်ဝၢင်းၸႂ်တချို့ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းလႆႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈပၢင်တိုၵ်း။ ပီငိုၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႇ ၵႂႃႇတႄႇလိူၼ်ဢေႇပရႄႇ ထိုင် လိူၼ်မၢတ်ႉ။ ၽွင်းလူင်ၽႅၼ်ၵၢၼ်လႄႈငိုၼ်းတွင်း ႁဵတ်းၽႅၼ်ငိုၼ်းၸုမ်ႈၸႅတ်ႈ၊ ၸတ်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇမသျိၼ်ႇငိုၼ်းတွင်း လႄႈ ၸတ်းၵၢၼ်လွင်ႈၽွမ်ႉၵၼ်ၽႃႇသီ ၼႂ်းၵႄႈၸုမ်ႈၸႅတ်ႈ လႄႈ တိူင်း/ၸႄႈမိူင်း။ ၵူတ်းမၢႆၵဵပ်းၽႃႇသီၸုမ်ႈၸႅတ်ႈ 2025 ပၼ်ပိူင်ၵဵပ်းၽႃႇသီယၢမ်းလဵဝ်။ ၵၢၼ်လၢမ်းတၢင်း World Bank တႃႇပီငိုၼ်း 2024/25 ၼႄဝႃႈ ႁပ်ႉငိုၼ်း 20.4% ၶွင် GDP၊ ၸၢႆႇငိုၼ်း 25.5% လႄႈ ၶၢတ်ႇငိုၼ်း 5.1%; ၽႃႇသီ 6.0% GDP လႄႈ ငိုၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၽႃႇသီ၊ ႁူမ်ႈတင်းငိုၼ်းၵမ်ႉထႅမ်၊ 14.4%။ ၵၢၼ်ၶၢတ်းငိုၼ်းၵူၼ်းမိူင်းလၢမ်းဝႃႈ တေယွတ်ႈလိူဝ် 60% GDP ၼႂ်းပီငိုၼ်း 2025/26။ လွင်ႈပိုတ်ႇၽိူၵ်ႈငိုၼ်းၵူၼ်းမိူင်း တိုၵ်ႉမီးၵႂၢမ်းၶတ်းၵၼ်၊ လႄႈ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ဘဏ်၊ ငိုၼ်းလႄႈလွင်ႈၸၢႆႇငိုၼ်း မီးၽေးတၢင်းတႄႉသုင်။ လွင်ႈၵုမ်းထိင်းမီးတၢင်းၵူတ်းမၢႆ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽွၼ်းတၢင်းတႄႉမီးၵႂၢမ်းၶတ်းၵၼ် လႄႈ ဢမ်ႇယႂ်ႇ။ ၽူႈစစ်ဆေးငိုၼ်းၸိုင်ႈမိူင်း ႁဵတ်းၽႅၼ်စစ်ဆေးႁူဝ်ပီ လႄႈ ႁူဝ်သၢမ်လိူၼ် တႃႇၸုမ်ႈၸႅတ်ႈ၊ တိူင်း/ၸႄႈမိူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်း။ လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်းဝႃႈ မီးၵၢၼ်လႅၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၸႂ်ႉငိုၼ်းၵူၼ်းမိူင်းၽိတ်း ၸၢင်ႈၼမ်းၵႂႃႇၸူး ၵၢၼ်တၢင်းၵူတ်းမၢႆ ဢမ်ႇၼၼ် ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း။ ၶွမ်ႇမသျိၼ်ႇတေႃႇတၢၼ်ႇၵိၼ်သူး ႁပ်ႉလွင်ႈတိူင်ႇ၊ စစ်ဆေးၶေႃႈမုၼ်း၊ ၵူတ်းထတ်းၵၢၼ် လႄႈ သူင်ႇၵႂႃႇပၢင်ၵူတ်းမၢႆ။ လုမ်းတတ်းသိၼ်သုင်သုတ်းပဵၼ်လုမ်းသုင်သုတ်းတႃႇလွင်ႈဢယူႇ၊ လွင်ႈၵုမ်းထိင်း လႄႈ writs၊ ၽွင်း ၶွင်ႇသီႇပၵ်းပိူင် စစ်ထတ်းၶေႃႈထၢမ်ပၵ်းပိူင်။ ဢႃႇၼႃႇတပ်ႉမတေႃႇ၊ ပၢင်တိုၵ်း လႄႈ လွင်ႈၶတ်းၶွင်ႈၼႃႈတီႈၵူၼ်းမိူင်း ႁႂ်ႈလွင်ႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း လႄႈ လွင်ႈပိုတ်ႇၽိူၵ်ႈ ဢေႇလူင်းတၢင်းတႄႉ။ ပၵ်းပိူင်မၵ်းမၼ်ႈသုၼ်ႇလွင်ႈၽၢၼ်ႇထွမ်ႇ၊ ႁူမ်ႈၵၼ်၊ သႃႇသၼႃႇ လႄႈ ၸုတုမ်ၵၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႃႈတီႈသาธารณะ ထုၵ်ႇၵတ်းၵၼ်ႁႅင်း။ ၶေႃႈသၢၵ်ႈသေႇၼႂ်းပီ 2025 လႄႈ 2026 ၼႄဝႃႈ မီးလွင်ႈၽဵဝ်ႈသိမ်းၵၢၼ်သၢၼ်ၶတ်း၊ ၵုမ်းၵူၼ်းတင်ႈၸႂ်ၽိတ်း၊ ၵဵပ်းၵူၼ်းၶဝ်ႈတပ်ႉ၊ ၵူတ်းထတ်းတူၺ်း၊ ၵดดันသื่ออิสระ၊ ၶတ်းၵၢၼ်ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ လႄႈ ၾူၼ်း၊ လႄႈ ၵတ်းၵၼ်လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၵၢၼ်ၵူၼ်းႁူမ်ႈၸွႆႈ။ ၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ သื่อပိုၼ်ႉတီႈ တိုၵ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်ပႆႇပေႃးလႆႈ ပႃႈၼႂ်းလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ် လႄႈ မီးၽေး။ လွင်ႈၶၢႆႉပိူင်ၸုမ်းၼႂ်း 2026 ဢမ်ႇႁပ်ႉႁွင်းဝႃႈ သုၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈလွင်ႈၵုမ်းၵမ်ႁႅင်းလိူဝ်ၵဝ်ႇ။ ၵၢၼ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇတၢင်းၵူတ်းမၢႆ ႁူမ်ႈပႃး ၶွင်ႇသီႇၵႅတ်ႇၶႄလႄႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း၊ ၸွမ်ၸိုင်ႈ၊ တပ်ႉမတေႃႇ၊ ၽွင်းလူင်ၵႅတ်ႇၶႄ၊ ၽွင်းလူင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းမိူင်း၊ ၸုမ်းပလိၵ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႇ လႄႈ ၽွင်းလူင်ၸႄႈလႅၼ်။ ၵူတ်းမၢႆၵၢၼ်ႁပ်ႉၸႂ်ႉၵူၼ်းၼႂ်းတပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း မီးၽွၼ်းတင်ႈတႄႇ 10 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2024။ တၢင်းတႄႉ ဢႃႇၼႃႇၽႄၵၼ်ၼႂ်းၵႄႈ တပ်ႉမတေႃႇ၊ ၸုမ်းတပ်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸုမ်ႈၸႅတ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ လႄႈ ၸုမ်းပိုၼ်ႉတီႈ။ ၸုမ်းၵူတ်းၵူၼ်း၊ ၽိုၼ်ပၼ်သုၼ်ႇၶၢႆႉတီႈ၊ ၶေႃႈတင်းယိုၼ်ယၼ်မၢႆ၊ ၶေႃႈၶတ်းၶႂၢင်ၽွင်းငမ်း၊ ပၢင်တိုၵ်း လႄႈ ၶူဝ်းၵွင်ႇလူင်းၾႃႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၵၢၼ်ဝၢင်းၸႂ် ထုၵ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉ။ ၽႅၼ်ၵၢၼ်မုၼ်းလႄႈၵၢၼ်ၶိုၼ်းတႄႇလွင်ႈလူဝ်ႇၵူၼ်း 2026 လၢမ်းဝႃႈ ၸႄႈဝဵင်း 127 ၼႂ်း 330 ၸႄႈဝဵင်း မီးၶေႃႈယၢပ်ႇယဵၼ်းၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်ၵူၼ်းၸွႆႈႁႅင်းသုတ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸုမ်းၽွင်းငမ်းတၢင်းၵူတ်းမၢႆ ဢၼ်မီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸၢင်ႈႁူႉလႆႈၸႅင်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်ဝၢင်းၸႂ်၊ လွင်ႈၵႄႈလိတ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄ ၸၢင်ႈဢမ်ႇမီး ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇလွတ်ႈၽေးၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ၼၼ်ႉ။