မြန်မာနိုင်ငံရှိ အလုပ်ရှင်

မြန်မာနိုင်ငံတွင် အလုပ်ရှင်၏ အခန်းကဏ္ဍကို တရားဝင်သတ်မှတ်ထားသော်လည်း စည်းမျဉ်းအကျုံးဝင်သော လုပ်ငန်းများနှင့် အလွတ်သဘော မိသားစု သို့မဟုတ် အသေးစားလုပ်ငန်းများအကြား အလွန်ကွဲပြားသည်။ အလုပ်ရှင်ကြီးများသည် ကုမ္ပဏီ၊ စက်ရုံ၊ ရုံးခွဲ၊ ဆိုင် သို့မဟုတ် ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းပုံစံကို အသုံးများပြီး အသေးစားလုပ်ငန်းများတွင် ခန့်အပ်မှု၊ လစာနှင့် နေ့စဉ်အလုပ်ကို တိုက်ရိုက်ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအစီအစဉ်များဖြင့် စီမံနိုင်သည်။ လုပ်ငန်းခွင်တိုင်းအတွက် အကျုံးဝင်သည့် တစ်နိုင်ငံလုံးသုံး လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ် သို့မဟုတ် စီမံခန့်ခွဲမှုပုံစံ တစ်ခုတည်း မရှိပါ။ အလုပ်သမားဦးစီးဌာနသည် စီမံခန့်ခွဲမှု၊ ဒေသတွင်းညှိနှိုင်းမှုနှင့် စစ်ဆေးမှု၊ အလုပ်သမားဈေးကွက်သုတေသန၊ အလုပ်အကိုင်ဝန်ဆောင်မှု၊ လုပ်သားအင်အားစစ်တမ်း၊ ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုဖွံ့ဖြိုးရေးတို့ကို ကူညီသည်။ ၎င်း၏ အလုပ်အကိုင်ရှာဖွေရေးရုံးသည် တရားဝင်ခန့်အပ်ရေးလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားကျွမ်းကျင်မှုစံနှုန်းအာဏာပိုင်နှင့် အလုပ်သမားဦးစီးဌာနသည် သင်တန်းလမ်းကြောင်းများကိုလည်း အသိအမှတ်ပြုသည်။ ၂၀၂၄ အောက်တိုဘာတွင် NSSA အသိအမှတ်ပြုသင်တန်းကျောင်း ၂၀ ခုနှင့် DOL အသိအမှတ်ပြုသင်တန်းကျောင်း ၂၄ ခု ရှိကြောင်း သုတေသနမှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များအသင်းချုပ် (UMFCCI) သည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် အစိုးရအကြား ချိတ်ဆက်ပေးခြင်း၊ အသင်းဝင်ကွန်ယက် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ စီမံခန့်ခွဲမှု၊ လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်နှင့် အလုပ်သမားဥပဒေ သင်တန်းများ ပေးခြင်းတို့ ပြုလုပ်သည်။ ခန့်အပ်ရေး၊ သင်တန်း သို့မဟုတ် စည်းမျဉ်းလိုက်နာရေးစွမ်းရည် အကန့်အသတ်ရှိသော အလုပ်ရှင်များသည် ဤလမ်းကြောင်းများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ လူမှုဖူလုံရေးဘုတ်အဖွဲ့ (SSB) သည် ထုတ်လုပ်ရေး၊ ဂိုဒေါင်၊ ငွေကြေး၊ ကုမ္ပဏီနှင့် အသင်းအဖွဲ့၊ ရုံးခွဲ၊ ဆိုင်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း၊ အနည်းဆုံးတစ်နှစ်လည်ပတ်သော ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း၊ သတ္တုတွင်း၊ ရေနံနှင့် ဓာတ်ငွေ့၊ ဆိပ်ကမ်း၊ ကုန်တင်ကုန်ချ၊ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံသားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလုပ်ငန်းများ၊ ဝန်ကြီးဌာနက သတ်မှတ်သော လုပ်ငန်းများအပါအဝင် ကဏ္ဍများကို အကျုံးဝင်စေသည်။ ရာသီအလိုက် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ငါးဖမ်းခြင်း၊ အလုပ်သမားမရှိသော မိသားစုအလုပ်သာလုပ်ခြင်း၊ အကျိုးအမြတ်မယူသောအဖွဲ့အစည်း၊ ၃ လထက်နည်းသောကာလ လုပ်ကိုင်သည့်လုပ်ငန်းနှင့် ကုန်သွယ်ရေးမဟုတ်သော အိမ်တွင်းဝန်ဆောင်မှုတို့သည် ဖော်ပြထားသော ဖယ်ထုတ်မှုများအနက် ပါဝင်သည်။ အမြဲတမ်းနှင့် ယာယီအလုပ်သမား၊ အလုပ်သင်နှင့် သင်တန်းသားများလည်း အကျုံးဝင်နိုင်သည်။ တာဝန်ရှိသော မြို့နယ် လူမှုဖူလုံရေးရုံးတွင် မှတ်ပုံတင်ရသည်။ ဥပဒေတွင် ဝန်ကြီးက သတ်မှတ်သော အနည်းဆုံးလုပ်သားအရေအတွက်ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ILO လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် လုပ်သား ၅ ဦးနှင့်အထက် လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ လက်တွေ့ကန့်သတ်ချက်နှင့် ရက် ၃၀ မှတ်ပုံတင်ကာလကို ဖော်ပြထားသော်လည်း ထိုလမ်းညွှန်အသေးစိတ်၏ လက်ရှိအခြေအနေကို သီးခြားအတည်မပြုနိုင်ပါ။ အကျုံးဝင်သည့် အလုပ်ရှင်သည် အလုပ်ရှင်နှင့် အလုပ်သမားထည့်ဝင်ငွေများကို လစဉ်ပေးရသည်။ အလုပ်ရှင်သည် အလုပ်သမား၏ ထည့်ဝင်ငွေကို လုပ်ခမှ ဖြတ်နိုင်သော်လည်း ခွင့်ပြုထားသည့်ပမာဏထက် ပိုဖြတ်၍မရပါ။ လကုန်ပြီးနောက် ၁၅ ရက်ထက် နောက်မကျဘဲ ပေးချေရမည်။ အလုပ်ရှင်သည် Form 13 နှင့် အလုပ်သမားစာရင်းများကို မြို့နယ်ရုံးသို့ တင်ပြပြီး စာရင်းကို လုပ်ငန်းခွင်တွင် ပြသရသည်။ နောက်ကျခြင်း သို့မဟုတ် အရေအတွက်လျှော့ဖော်ပြခြင်းသည် နည်းဥပဒေ ၆၅ အရ ပုံမှန်မဟုတ်ကြေး ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုစောင့်ရှောက်မှုရန်ပုံငွေအတွက် ပထမဆုံးမှတ်ပုံတင်သည့်နှုန်းမှာ အသက် ၆၀ အောက် အလုပ်သမားအတွက် အလုပ်ရှင် ၂%၊ အလုပ်သမား ၂% ဖြစ်ပြီး အသက် ၆၀ မှစ၍ နှစ်ဖက်စလုံး ၂.၅% ဖြစ်သည်။ အလုပ်ခွင်ထိခိုက်မှုရန်ပုံငွေတွင် အလုပ်ရှင်က ၁% ထည့်ဝင်သည်။ ထပ်ဆောင်း ၃% နှင့် ၁% ရန်ပုံငွေများသည် အသက်ဝင်ကြောင်း ကြေညာချက်အပေါ် မူတည်သည်။ လစာတွက်ချက်မီ အလုပ်ရှင်သည် လက်ရှိအသက်ဝင်ရန်ပုံငွေနှင့် နှုန်းများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ရုံးထံ အတည်ပြုသင့်သည်။ လုပ်ငန်းခွင်ဘေးကင်းရေးစည်းမျဉ်းများသည် ၁၉၅၁ စက်ရုံအက်ဥပဒေ၊ ၂၀၁၆ ဆိုင်နှင့် အလုပ်အကိုင်လုပ်ငန်းဥပဒေ၊ ကဏ္ဍအလိုက် စည်းမျဉ်းများအကြား ကွဲပြားနေဆဲဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ လုပ်ငန်းခွင်ဘေးကင်းရေးနှင့် ကျန်းမာရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းထားသော်လည်း လက်ရှိစတင်အသက်ဝင်မှုကို ရရှိနိုင်သော သုတေသနဖြင့် ယုံကြည်စိတ်ချစွာ အတည်မပြုနိုင်ပါ။ အဆိုပြုထားသော ဖွဲ့စည်းပုံများတွင် တာဝန်ခံတစ်ဦး၊ လုပ်ငန်းခွင်ဘေးကင်းရေးနှင့် ကျန်းမာရေးကော်မတီ၊ အန္တရာယ်အကဲဖြတ်ခြင်းနှင့် စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ အလုပ်သမားသင်တန်းနှင့် အလုပ်ရှင်-အလုပ်သမားညှိနှိုင်းမှုတို့ ပါဝင်သည်။ အသက်ဝင်ကြောင်း အတည်မပြုမီ ၎င်းတို့ကို လက်ရှိနေရာတိုင်းတွင် မဖြစ်မနေလိုအပ်ချက်ဟု မဖော်ပြသင့်ပါ။ စက်ရုံနှင့် အထွေထွေအလုပ်သမားဥပဒေ စစ်ဆေးရေးဌာန (FGLLID) သည် စစ်ဆေးမှု၊ မတော်တဆမှုနှင့် တိုင်ကြားမှု စုံစမ်းခြင်း၊ သတိပေးချက်ထုတ်ခြင်းနှင့် တရားစွဲဆိုခြင်းတို့ ပြုလုပ်သည်။ SSB ကလည်း SSB သို့မဟုတ် အာမခံလုပ်ငန်းနှင့် ပူးပေါင်း၍ ဘေးကင်းရေးနှင့် ကျန်းမာရေးအစီအစဉ်၊ အလုပ်သမားပညာပေးမှုတို့ကို မျှော်လင့်ထားသည်။ ပြင်းထန်သော လုပ်ငန်းခွင်မတော်တဆမှုကို မြို့နယ် SSB ထံ ချက်ချင်းတင်ပြသင့်သည်။ အလုပ်ရှင်၏ လုပ်ရပ်၊ ပျက်ကွက်မှု သို့မဟုတ် ဘေးကင်းရေးအစီအစဉ်မရှိခြင်းကြောင့် ထိခိုက်မှုဖြစ်ပါက ကုသစရိတ်ကို အလုပ်ရှင်က တာဝန်ယူနိုင်သည်။ ရရှိနိုင်သော SSB အချက်အလက်အရ အလုပ်ရှင်ပေးသည့် ထိခိုက်မှုအာမခံနှုန်းမှာ ၁% ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ အလုပ်သမားအဖွဲ့အစည်းဥပဒေသည် အလုပ်ရှင်နှင့် အလုပ်သမားအဖွဲ့အစည်းများကို တရားဝင်မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုသည်။ UMFCCI သည် အထောက်အထားအရ အဓိကလုပ်ဆောင်နေသော အမျိုးသားအလုပ်ရှင်ပလက်ဖောင်းဖြစ်သော်လည်း တူညီသောအခန်းကဏ္ဍရှိ သီးခြားအမျိုးသားအလုပ်ရှင်အဖွဲ့ချုပ်ကို သုတေသနက အတည်မပြုနိုင်ခဲ့ပါ။ ILO ထံ ပေးပို့သော မြန်မာနိုင်ငံအချက်အလက်အရ ၂၀၂၆ မတ် ၃၁ ရက်တွင် အခြေခံအလုပ်ရှင်အဖွဲ့အစည်း ၂၇ ဖွဲ့၊ မြို့နယ်အဆင့် အလုပ်ရှင်အဖွဲ့အစည်း ၁ ဖွဲ့နှင့် အလုပ်ရှင်အဖွဲ့ချုပ် ၁ ဖွဲ့ရှိသည်။ အဆိုပါအချက်အလက်တွင် စုစုပေါင်း အသိအမှတ်ပြုအလုပ်ရှင်နှင့် အလုပ်သမားအဖွဲ့အစည်း ၃,၁၃၃ ဖွဲ့ကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုမှုသည် လက်တွေ့တွင် လွတ်လပ်စွာလုပ်ဆောင်နိုင်ကြောင်း သက်သေမပြပါ။ ၂၀၂၅ နှင့် ၂၀၂၆ ILO အစီရင်ခံစာများတွင် ပြင်းထန်သောကန့်သတ်မှုများ၊ အကြမ်းဖက်မှု၊ ဖမ်းဆီးမှုနှင့် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုအန္တရာယ်တို့ကို ဖော်ပြခဲ့ပြီး အစိုးရထုတ်ပြန်ချက်များတွင် လွတ်လပ်စွာဖွဲ့စည်းခွင့်၊ အသိအမှတ်ပြုမှုအသစ်နှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ လည်ပတ်မှုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အလုပ်ရှင်များသည် ကိုယ်စားပြုမှုအစီအစဉ်ကို မှတ်ပုံတင်အခြေအနေတစ်ခုတည်းအပေါ် မူတည်မည့်အစား လက်တွေ့အန္တရာယ်မြင့်ကိစ္စအဖြစ် သုံးသပ်သင့်သည်။ လုပ်ငန်းခွင်ညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (WCC) တွင် အလုပ်ရှင်နှင့် အလုပ်သမား သို့မဟုတ် အလုပ်သမားအဖွဲ့အစည်းကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သည်။ အလုပ်သမားအဖွဲ့အစည်း မရှိပါက အလုပ်သမားများက ကိုယ်စားလှယ်ရွေးနိုင်သည်။ WCC သည် လုပ်ငန်းခွင်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် အငြင်းပွားမှုကာကွယ်ရေးကို အထောက်အကူပြုနိုင်သော်လည်း လက်တွေ့အသုံးပြုနိုင်မှုနှင့် ကိုယ်စားပြုနိုင်မှုအပေါ် အငြင်းပွားမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ အစီရင်ခံထားသော လုပ်ငန်းခွင်အငြင်းပွားမှုလမ်းကြောင်းသည် WCC မှ မြို့နယ်ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့၊ ထို့နောက် ခုံသမာဓိအဖွဲ့နှင့် ခုံသမာဓိကောင်စီသို့ ရွှေ့သည်။ တိုင်ကြားမှုကို သက်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားရုံး သို့မဟုတ် အလုပ်သမားဦးစီးဌာနထံလည်း တင်ပြနိုင်ပြီး FGLLID က လုပ်ငန်းခွင်ဘေးကင်းရေးနှင့် အလုပ်သမားဥပဒေချိုးဖောက်မှုများကို ကိုင်တွယ်သည်။ အာဏာပိုင်များက ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် အလုပ်သမားအငြင်းပွားမှု ၁၆၆ ခုနှင့် စုပေါင်းတောင်းဆိုမှု ၇၈ ခုကို ဖြေရှင်းခဲ့ကြောင်း၊ ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီမှ မတ်လအထိ အငြင်းပွားမှု ၂၆ ခုနှင့် စုပေါင်းတောင်းဆိုမှု ၂၅ ခုကို ဖြေရှင်းခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ဤကိန်းဂဏန်းများကို သီးခြားအတည်မပြုနိုင်ပါ။ အငြင်းပွားမှုကို အမှန်တကယ်စာရွက်စာတမ်းများဖြင့် စစ်ဆေးနိုင်ရန် အလုပ်ရှင်များသည် လုပ်ခ၊ ဝန်ထမ်း၊ SSB နှင့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ မှတ်တမ်းများကို စာဖြင့် ထိန်းသိမ်းသင့်သည်။ အလုပ်ရှင်များစွာအတွက် ခန့်အပ်ရေးအခြေအနေ ခက်ခဲနေသည်။ ၂၀၂၅ အောက်တိုဘာတွင် ကုမ္ပဏီ ၅၀၀ ကို လွှမ်းခြုံသည့် နိုင်ငံကိုယ်စားပြု ကမ္ဘာ့ဘဏ် လုပ်ငန်းစောင့်ကြည့်စစ်တမ်းတွင် ကုမ္ပဏီ ၁၈%၌ အလုပ်လစ်လပ်နေရာများ ရှိပြီး ထိုကုမ္ပဏီများအနက် ၄၈%သည် ခန့်အပ်ရန် အခက်အခဲရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဖော်ပြထားသော အကြောင်းရင်းများမှာ လျှောက်ထားသူနည်းခြင်း ၇၀%၊ ကျွမ်းကျင်မှုမကိုက်ညီခြင်း ၄၄% နှင့် လုပ်ခမျှော်မှန်းချက် ၂၉% ဖြစ်သည်။ ကုမ္ပဏီ ၁၀%က လူသစ်ခန့်ခဲ့ပြီး ၁၄%က နုတ်ထွက်မှုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ မန္တလေးတွင် နုတ်ထွက်မှုကိန်းဂဏန်းသည် ၁၈% ရှိသည်။ ရွှေ့ပြောင်းမှု၊ ပဋိပက္ခနှင့် စစ်မှုထမ်းခေါ်ယူမှုတို့သည် ဝန်ထမ်းရှာဖွေရေးအပေါ် ဖိအားကြီးစေသည်။ အလုပ်ရှင်များသည် တရားဝင်ခန့်အပ်ရေးလမ်းကြောင်း ချဲ့ထွင်ခြင်း၊ လိုအပ်သောကျွမ်းကျင်မှုကို တိတိကျကျဖော်ပြခြင်း၊ သင်တန်းချိတ်ဆက်မှုများ တည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ရှားပါးကျွမ်းကျင်မှုများကို ထိန်းသိမ်းခြင်းတို့ဖြင့် တုံ့ပြန်နိုင်သည်။ အလုပ်လစ်လပ်မှုတိုင်းကို ပုံမှန်အစားထိုးခန့်အပ်မှုဟု မယူဆသင့်ပါ။ အဖွဲ့အစည်းစီမံကိန်းတွင် ၂၀၂၅ မတ်လ ငလျင်၊ ပဋိပက္ခ၊ လျှပ်စစ်ပြတ်တောက်မှုနှင့် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးအနှောင့်အယှက်များကိုလည်း ထည့်တွက်ရသည်။ ၂၀၂၅ အောက်တိုဘာတွင် ကုမ္ပဏီများ၏ ပျမ်းမျှစွမ်းဆောင်ရည်မှာ ၇၁% ဖြစ်သည်။ ထိခိုက်သောကုမ္ပဏီများအနက် ၄၅% သည် ငလျင်မတိုင်မီအဆင့်သို့ ပြန်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၅%သည် အလုပ်ချိန်လျှော့ချခဲ့ကာ ၄၂%သည် ဒီဇယ် သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်လျှပ်စစ်စနစ်များကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ဘဏ်က တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းတည်ငြိမ်မှုကို ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ထုတ်လုပ်မှု၊ အရောင်းနှင့် အမြတ်ငွေတို့သည် ၂၀၂၁ မတိုင်မီနှင့် ငလျင်မတိုင်မီအဆင့်အောက်တွင် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ကုန်ကျစရိတ်မြင့်တက်မှု၊ စည်းမျဉ်းအကောင်အထည်ဖော်မှု မညီမျှခြင်းနှင့် လုပ်ငန်းရှင်များ အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေးကို ဦးစားပေးစီမံရခြင်းတို့က ဆုံးဖြတ်ချက်များအပေါ် သက်ရောက်နေသည်။ ငလျင်နောက်ပိုင်း အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာနက စက်ရုံဘေးကင်းရေးစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ပိတ်သိမ်းရန်လိုအပ်ပါက အလုပ်သမားနေရာပြောင်းရွှေ့မှုနှင့် ငွေကြေးအကူအညီ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် လက်တွေ့ကျသော အလုပ်ရှင်အစီအစဉ်တစ်ခုတွင် လုပ်ငန်းဆက်လက်လည်ပတ်ရေး၊ ဘေးကင်းစွာ ပြန်ဖွင့်ရေး၊ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း သို့မဟုတ် ပိတ်သိမ်းချိန်တွင် အလုပ်သမားဆက်သွယ်ရေး၊ ကျွမ်းကျင်မှုထိန်းသိမ်းရေး၊ အစားထိုးစွမ်းအင်နှင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ ပဋိပက္ခ သို့မဟုတ် ငလျင်ဒဏ်ခံဒေသများအတွက် ဒေသဆိုင်ရာအန္တရာယ်ကွာခြားချက်တို့ ပါဝင်သင့်သည်။