ၵၢတ်ႇႁႅင်းၵၢၼ် တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ

ၵၢတ်ႇႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ မီးၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၵၢၼ်ႁႃပႃ၊ ၵၢၼ်တေႃႇၶူဝ်းၼုင်ႈ၊ ၵၢၼ်ၽိတ်းၶူဝ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း၊ ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ႁႃႇႁိၼ်၊ ၵႃႉၶၢႆ၊ ၶၢႆႉၶူဝ်းလႄႈလေႃႇၵျိသ်တိၵ်ႉ၊ ၵၢၼ်လႄႇလၢဝ်း၊ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ ပၢႆးယူႇလီ၊ ၵပ်းသိုပ်ႇၽၢႆႇတူဝ်လႄႈပၢႆးၶေႃႈမုၼ်း။ ၵၢၼ်တေႃႇၶူဝ်းၼုင်ႈ၊ ၵေႃႇသၢင်ႈလႄႈၵၢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်ငဝ်ႈၵၢၼ်လိုဝ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈႁႅင်းသိုဝ်ႉဢၼ်ဢေႇ၊ ၾႆးၾႃႉလႄႈၼမ်ႉမၼ်းဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈ၊ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇၵၢၼ်သုင်၊ ပၢင်တိုၵ်း၊ ၶေႃႈႁၢမ်ႈတၢင်းဢွၵ်ႇၶူဝ်းၵႃႉလႄႈၶေႃႈပိတ်ႉတၢင်းၵႃႉၶၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢၼ်ႁပ်ႉၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ။ ၵၢၼ်ၸၢင်ႈလိူၼ်ႇဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လူတ်းယွမ်း၊ ၵၢၼ်ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းလႄႈၵၢၼ်ႁဵတ်းႁင်းၵူၺ်းၼမ်ၶိုၼ်ႈ။ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မၢင်ၸိူဝ်းယ้ายၽၢႆႇၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈလႄႈၵၢၼ်ပၢႆးၸွမ်း ၵႂႃႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉပႃးၵူၼ်းမီးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇသုင် ဢၼ်ႁႃၵၢၼ်ၵိုတ်းယိုၼ်းတီႈတၢင်ႇတီႈဢမ်ႇလႆႈ။ ယႃႇၵုၼ်ႇ၊ မၼ်းတလေးလႄႈၼေႇပျီႇတေႃႇ ပဵၼ်ဝဵင်းယႂ်ႇလႄႈတီႈမီးၵၢၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼမ်။ ငဝ်းလၢႆးၽႅၵ်ႇၵၼ်ၵႂႃႇၸွမ်းၸႄႈမိူင်း၊ ၸႄႈတိူင်းလႄႈၸႄႈဝဵင်း။ ပၢင်တိုၵ်းလႄႈၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ မိူၼ်ၸႄႈၵႅင်း၊ ရၶႅင်ႇ၊ ၸၢၼ်း၊ ၶၢင်၊ ၶျိၼ်း၊ ၶယႃး၊ ၶယိၼ်းလႄႈမၵူၺ်း ၸၢင်ႈႁႄႉၶႂၢင်ၵၢၼ်ၶၢႆႉတီႈ၊ ၵၢၼ်ၶၢႆႉၶူဝ်း၊ ၶဝ်ႈထိုင်ၵၢတ်ႇလႄႈၵပ်းသိုပ်ႇၸွမ်းၽူႈၸၢင်ႈ။ ၸႄႈဝဵင်းၵႆႉမီးၽွၼ်းတေႃႇၵႃႈႁႅင်း၊ တီႈလွင်ႈဝၢင်ႈလႄႈၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ် ပိုၼ်ႉတီႈ ၼမ်လိူဝ်ၵႃႈၶၼ်ၵၢင်တင်းမိူင်း။ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 27 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ ပီ 2026 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၼႂ်းမိူင်းမီးႁူမ်ႈ 4.0 လၢၼ်ႉၵေႃႉ။ ၵၢၼ်ႁပ်ႉၵူၼ်းၶဝ်ႈၽၢႆႇသိုၵ်း၊ ၵူၼ်းၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်တၢင်ႇမိူင်း၊ ငဝ်းလၢႆးလွတ်ႈၽေးလႄႈလိၵ်ႈလၢႆးဢၼ်ႁၢႆၵေႃႈႁဵတ်းႁႂ်ႈႁႅင်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်မီးယူႇလႅၵ်ႈလၢႆႈတိၵ်းတိၵ်း။ ၵူၼ်းၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈတင်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ မႁႃဝိทยาลัย၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၽၢႆႇၸၢင်ႈလႄႈၽၢႆႇၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ ႁဵၼ်းၵၢၼ်ၼႂ်းတီႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်သွၼ် NGO သေဢမ်ႇၼၼ်ပုဂ္ဂလိၵ၊ လႄႈၵွင်ႉသၢၼ်ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်း။ ၸုမ်းၽၢႆႇၽၢင်ႁႅင်းၵၢၼ်ၸၢင်ႈၸၼ်ႉၸိုင်ႈ NSSA (National Skills Standards Authority) လႄႈၶူင်းသၢင်ႈၽၢႆႇၸၢင်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်းၸွႆႈၵူတ်ႇထတ်းၽၢႆႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႄႈဢွၵ်ႇဝႂ်ယိုၼ်ယၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်ၸၢင်ႈထုၵ်ႇႁႄႉၶႂၢင်ၽွင်းၵၢၼ်ႁဵၼ်း၊ ၶၢဝ်းတၢင်း၊ လွတ်ႈၽေး၊ ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ၊ ၽႃႇသႃႇ၊ ၽူႈယိင်းလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး။ ၽူႈၸၢင်ႈၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈၽၢႆႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇဢမ်ႇတူၵ်းမႅၼ်ႈၵၼ်၊ ၼင်ႇၼၼ်ဝႂ်ယိုၼ်ယၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႉဢမ်ႇၵၢၼ်ႇႁပ်ႉဝႃႈတေလႆႈၵၢၼ်မႅၼ်ႈၵၼ်သေဢမ်ႇၼၼ်လိူၼ်ႈၵႃႈႁႅင်းၸၼ်ႉၼိုင်ႈ။ ဝႂ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇဢၼ်လႆႈမႃးတၢင်ႇမိူင်းၸၢင်ႈလူဝ်ႇၵူတ်ႇထတ်းၽၢႆႇၽၢင်ႁႅင်းၵၢၼ်ထႅင်ႈ။ လိူၼ်ႈၵႃႈႁႅင်းၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၵႃႈၶၼ်ၶူဝ်း၊ ဢၼ်ၵျတ်ႉလူတ်းၵႃႈလႄႈႁႅင်းသိုဝ်ႉဢၼ်တူၵ်းယွမ်း။ ၼႂ်းပီ 2025 ၼၼ်ႉ ၵႃႈႁႅင်းၵၢၼ်ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းတီႈဝၢၼ်ႈဢၼ်မီးၵၢၼ်တၢင်းၵၢၼ်ႁၢႆးငၢၼ်းၶိုၼ်ႈမွၵ်ႈ 43%၊ တီႈဝဵင်းၶိုၼ်ႈမွၵ်ႈ 4%၊ ဢၼ်ၼႆႉဢမ်ႇမၢႆထိုင်ဝႃႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵူႈၵေႃႉလႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈမိူၼ်ၵၼ်။ ၶၼ်ၵႃႈႁႅင်းၶိုတ်းၶၢဝ်းဢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းၸွမ်းၶေႃႈမုၼ်း ILO လိုၼ်းသုတ်းပဵၼ် 6,800 MMK တေႃႇဝၼ်း ၽၢႆႇလင်လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ ပီ 2024။ ၵႃႈၸၢင်ႈဝၼ်းဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပီ 2025 မီး 7,800 MMK ႁူမ်ႈငိုၼ်းၸွႆႈဢမ်ႇမၢႆထိုင်ဝႃႈမၼ်းတေၵၢႆပဵၼ်ၶၼ်ၵႃႈႁႅင်းၶၼ်ႉတႅမ်ႇၽၢႆႇပုဂ္ဂလိၵ။ ၵွၼ်ႇတေႁပ်ႉၵၢၼ် ၵူတ်ႇထတ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်း၊ ၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းလိူဝ်၊ ငိုၼ်းဢၼ်ၸၢႆႇ၊ တီႈယူႇလႄႈၵၢၼ်ၶၢႆႉတၢင်း၊ ယွၼ်ႉၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄတၢင်းၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်ၽူႈၸၢင်ႈလႄႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇၽဵင်ႇၵၼ်။ ၵၢၼ်ၵွင်ႉၵၢၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၽၢႆႇႁႅင်းၵၢၼ်၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၸွႆႈႁႃၵၢၼ်၊ ၸုမ်းၸၢင်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်မီးဝႂ်၊ JobNet၊ MyJobs၊ Alote လႄႈပလႅတ်ႉၾွမ်းဢွၼ်ႇလၢႆးတၢင်ႇၸိူဝ်း။ ၸုမ်း NGO၊ UN၊ ၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈၵွင်ႉၵၢၼ်ၸุมၸုၼ်ႈၵေႃႈၵွင်ႉၵူၼ်းၸွမ်းတိုဝ်ႉတၢင်း။ ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းလႄႈၵူၼ်းၵွင်ႉၵၢၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ယင်းတိုၵ်ႉမီးၽွၼ်းယႂ်ႇၼႂ်းၵၢၼ်တီႈဝၢၼ်ႈလႄႈၵၢၼ်ဢၼ်လူဝ်ႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇဢေႇ၊ ၽၢႆႇတၢင်ႇၵၢၼ်ဢွၼ်ႇလၢႆးမီးၵၢၼ်ၵူၺ်းတၢင်းၼိုင်ႈၶွင်ၵၢတ်ႇ။ ၵွၼ်ႇတေၸၢႆႇငိုၼ်းသေဢမ်ႇၼၼ်ၵႂႃႇတၢင်း ၵူတ်ႇထတ်းဝႂ်ၸုမ်း၊ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ၊ ၶေႃႈယိုၼ်ယၼ်၊ လိၵ်ႈလၢႆးတူဝ်တူၼ်း၊ လၵ်းထၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလႄႈငဝ်းလၢႆးလွတ်ႈၽေး။ ယႃႇပၼ်ၶၢမ်ႈပၢတ်ႉသပွတ်ႉ သေဢမ်ႇၼၼ်ၸၢႆႇငိုၼ်းမတ်ႉၼႃႈ ၵွၼ်ႇတေၵူတ်ႇထတ်းပိူင်မၢႆမီႈလႄႈၽူႈပၼ်ဝႂ်။ ပိူင်မၢႆမီႈၽၢႆႇတၢင်းၵၢၼ်မီး Labour Organization Law 2011၊ Settlement of Labour Dispute Law 2012၊ Social Security Law 2012၊ Minimum Wages Law and Rules 2013၊ Employment and Skill Development Law 2013၊ Payment of Wages Law 2016 လႄႈပိူင်မၢႆမီႈတႃႇႁၢၼ်ႉ၊ တီႈႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈႁူင်းၸၢၵ်ႈ။ Ministry of Labour၊ Department of Labour၊ Factories and General Labour Laws Inspection Department၊ Department of Labour Relations၊ Social Security Board လႄႈ NSSA မီးၼႃႈတီႈၽႅၵ်ႇၵၼ်။ မီးပိူင်မၢႆမီႈတၢင်းၵၢၼ်ဢမ်ႇၵၢၼ်ႇမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈတေမီးၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄၸွမ်းမၼ်းသေဢမ်ႇၼၼ်ၵူတ်ႇထတ်းၶေႃႈတၢင်ႇလွင်ႈၸွမ်းမၼ်းလႆႈလီ။ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸွမ်းမၢႆမီႈၶိုၼ်ႈတီႈ၊ သၢႆငၢႆ၊ ၽၢႆႇၵၢၼ်လႄႈငဝ်းလၢႆးလွတ်ႈၽေး။ ၽွၼ်း COVID-19၊ ၵၢၼ်ယึတ်ႈဢႃႇၼႃႇပီ 2021၊ ပၢင်တိုၵ်း၊ ငလိၼ်လူင်လိူၼ်မၢတ်ႉ ပီ 2025၊ ၵႃႈၶၼ်ၶူဝ်း၊ ငိုၼ်းတၢင်ႇမိူင်းဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈ၊ ၽွၼ်းၾႆးၾႃႉလႄႈၵၢၼ်ၶၢႆႉတၢင်း၊ ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉၶတ်းၶွတ်ႇ၊ ၵူၼ်းယ้ายမိူင်းလႄႈၶေႃႈပိတ်ႉတၢင်းၵႃႉၶၢႆ ယင်းတိုၵ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈၵၢၼ်လူဝ်ႇၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်။ ၼႂ်းလိူၼ်မၢတ်ႉ ပီ 2026 ၼၼ်ႉ ႁၢႆးငၢၼ်းဝႃႈၵူၼ်းလုၵ်ႉၵၢၼ်ယွၼ်ႉၵၢၼ်ယ้ายမိူင်းမီး 16%၊ ယႃႇၵုၼ်ႇ 22%၊ မၼ်းတလေး 19%၊ ၵၢၼ်ပၢႆးၸွမ်း 21% လႄႈၵၢၼ်ၽိတ်းၶူဝ်း 20%။ ၶေႃႈမုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၼႄပၼ်ပၼ်ႁႃၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇၵုမ်ႇလႄႈၵၢၼ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းယူႇႁဵတ်းၵၢၼ်တေႃႇၼၢၼ်း၊ ၸွမ်းၵၼ်တင်းၽၢႆႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇဢမ်ႇတူၵ်းမႅၼ်ႈၵၼ်၊ တင်းမိူဝ်ႈၵႃႈၶၼ်ၵၢၼ်ၸၢင်ႈပေႃးတေတူၺ်းၵိုတ်းယိုၼ်း။ ၶေႃႈမုၼ်းၵၢၼ်ၸၢင်ႈတီႈ ILOSTAT၊ Central Statistical Organization လႄႈ Ministry of Labour ၸၢင်ႈမႃးၸ้า၊ ၸႂ်ႉၼိယၢမၽႅၵ်ႇၵၼ်လႄႈၼပ်ႉဢေႇၵၢၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။ ၼင်ႇၼၼ် တူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ၵူၺ်း ဢမ်ႇၼႄပၼ်ၸၼ်ႉၵၢၼ်၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း၊ ၵူၼ်းယ้ายမိူင်း၊ ၵႃႈႁႅင်းၸွမ်းႁႅင်းသိုဝ်ႉလႄႈၽေးပိုၼ်ႉတီႈ။ ၵူၼ်းယ้ายၼႂ်းမိူင်းၵႂႃႇဝဵင်းလႄႈတီႈၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ၊ လႄႈၵူၼ်းၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်တၢင်ႇမိူင်း ပဵၼ်လၢႆးယႂ်ႇဢၼ်ၶွပ်ႇၶူဝ်းၼႂ်းႁိူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူဝ်ႈၺႃးႁႅင်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈလွတ်ႈၽေး။ တီႈယိူင်းမုင်ႈၵႆႉပႃးထႆး၊ မလေးသျႃး၊ ၶႄႇ၊ သိင်ႇၵပူဝ်ႇလႄႈဢိၼ်းတီးယႃး။ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 1 လိူၼ်ၵျႅၼ်ႇၼိဝ်ႇရီႇ ပီ 2025 ၼၼ်ႉ ထႆးမီးၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈဢၼ်လူင်းသၢႆမၢႆ 2,270,382 ၵေႃႉ။ ၼႂ်းပီ 2023 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပဵၼ်မွၵ်ႈ 73% ၶွင်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ယ้ายမိူင်းဢၼ်လူင်းသၢႆမၢႆၼႂ်းထႆး။ ၵၢၼ်ႁပ်ႉၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်သေဢမ်ႇမီးဝႂ်ၸွမ်းပိူင်၊ သေဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ၶၢႆႉတၢင်းဢၼ်ဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ် ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၺႃးၵၢၼ်ၸႂ်ႉႁႅင်းၵူၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၵူၼ်း၊ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းလႄႈလိၵ်ႈလၢႆးဢၼ်ႁၢႆ၊ ၼီႈလႄႈၽေးၸုမ်းၸၢင်ႈ။ ၵၢၼ်ႁပ်ႉၵူၼ်း၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း၊ လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၵၢၼ်ၶၢႆႉတၢင်း၊ တီႈယူႇ၊ ဝႂ်ဢၼုၺၢတ်ႈ၊ ဝီႇၸႃႇလႄႈၵၢၼ်ၸုမ်းၸၢင်ႈ ဢမ်ႇမီးၵႃႈၶၼ်ၸိုင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇလႄႈၶၢဝ်းယၢမ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈလႄႈၽၢႆႇၵၢၼ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵၢတ်ႇႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ လူဝ်ႇထတ်းတူၺ်းၸႄႈဝဵင်း၊ ၽၢႆႇၵၢၼ်၊ ၽၢႆႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ၊ လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၶေႃႈၵႃႈႁႅင်း၊ ၵၢၼ်ၶၢႆႉတၢင်းလႄႈငဝ်းလၢႆးလွတ်ႈၽေးတႄႉတႄႉ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတူၺ်းတူဝ်ၼပ်ႉၵၢင်တင်းမိူင်းၵူၺ်း။