म्यानमारमधील धर्म

2014 च्या जनगणनेनुसार 89.8% बौद्ध, 6.3% ख्रिश्चन, 2.3% मुस्लिम, 0.5% हिंदू, 0.8% प्राणवादी, 0.2% अन्य धर्माचे आणि 0.1% कोणताही धर्म नसलेले होते. राखाइनमधील प्रामुख्याने मुस्लिम असलेल्या सुमारे 1.09 दशलक्ष लोकांची जनगणना झाली नव्हती; त्यामुळे राष्ट्रीय आकडे अपूर्ण आहेत. USCIRF च्या अधिक अलीकडील अंदाजानुसार लोकसंख्येपैकी सुमारे 88% थेरवाद बौद्ध, 6% ख्रिश्चन आणि सुमारे 3% मुस्लिम आहेत; हिंदू, ज्यू, चिनी पारंपरिक आणि प्राणवादी समुदाय तुलनेने लहान आहेत. धार्मिक ओळख अनेकदा वांशिकता व राजकीय स्थितीशी जोडलेली असते: चिन, काचिन, कायिन आणि कायाह समुदायांत ख्रिश्चन विशेषतः आहेत; मुस्लिमांत रोहिंग्या, कमाने आणि दक्षिण आशियाई वंशाचे समुदाय आहेत; मंडालेसारख्या ठिकाणी हिंदू समुदाय दिसतात; आणि नट किंवा पूर्वजपूजेच्या पद्धती बौद्ध धर्मासोबतही आढळतात. बौद्ध धार्मिक जीवनात दान, म्हणजे देणगी किंवा भिक्षादान, शील किंवा नैतिक आचरण, पूजा, ध्यान, धम्म शिकवण, पुण्य हस्तांतरण आणि तात्पुरखी किंवा कायमची दीक्षा यांचा समावेश होतो. संघ म्हणजे बौद्ध भिक्षुसंघ. मठ, भिक्षुणी निवासस्थाने, पॅगोडा, ध्यानकेंद्रे आणि गृहस्थांची संपर्कजाळी उपासना, शिक्षण व सामाजिक सहाय्य देतात. संघ महानायक समिती, सामान्यतः मा हा ना म्हणून ओळखली जाणारी, प्रमुख राष्ट्रीय बौद्ध मठीय प्राधिकरण असून तिचे 47 सदस्य आहेत. ख्रिश्चन समुदायांत कॅथोलिक, अँग्लिकन, बॅप्टिस्ट, मेथोडिस्ट, प्रेस्बिटेरियन आणि पेंटेकोस्टल चर्च आहेत. त्यांच्या प्रथांत रविवारची उपासना, प्रार्थना, बायबल किंवा संडे स्कूल शिक्षण, बाप्तिस्मा, युकरिस्ट, विवाह आणि अंत्यसंस्कार यांचा समावेश होतो. मुस्लिम समुदाय मशिदी, इमाम, मदरसे आणि समुदाय संघटनांचा वापर करतात; सामान्य प्रथांत दैनंदिन व शुक्रवारची नमाज, रमजान, ईद-उल-फित्र, ईद-उल-अजहा, हलाल आचरण, निकाह आणि हज यांचा समावेश होतो. हिंदू समुदाय मंदिरांत पूजा करतात, पुजाऱ्यांचे मार्गदर्शन घेतात आणि मंदिरोत्सव तसेच लागू असल्यास दिवाळी साजरी करतात. धार्मिक संस्थांत बौद्ध मठ व धम्म शाळा, चर्च, मशिदी, मदरसे, हिंदू मंदिरे आणि लहान ज्यू, बहाई व स्थानिक धार्मिक संस्था येतात. औपचारिक व्यवस्था स्थापित आहेत; पण अल्पसंख्याक संस्थांची रचना अधिक विखुरलेली आहे. प्रवेश टाउनशिप, स्थानिक परवानग्या, सुरक्षा परिस्थिती, ओळखपत्रे, नागरिकत्व आणि संबंधित संस्थेच्या नियमांवर अवलंबून असतो. बौद्धबहुल सार्वजनिक शाळांमध्ये बौद्ध प्रार्थनेने दिवस सुरू होऊ शकतो; सर्वसाधारण सार्वजनिक अभ्यासक्रमात स्वतंत्र विषय म्हणून धार्मिक शिक्षण नाही. मठीय शाळा हा स्थापित पर्याय किंवा पूरक मार्ग आहे; 2023 च्या अहवालात सुमारे 285,000 विद्यार्थ्यांना शिकवणाऱ्या 1,484 शाळा नोंदल्या होत्या—शालेय वयोगटातील लोकसंख्येच्या सुमारे 4%. नोंदणीकृत मठीय शाळा राज्याची प्राथमिक किंवा मध्यम शाळेची अभ्यासक्रमरचना बौद्ध संस्कृती व जीवनपद्धतीसोबत शिकवतात. मंत्रालय मठीय शिक्षणाला मदत करते; यांगून व मांडले येथील राज्य परियत्ती शासन विद्यापीठे, आंतरराष्ट्रीय थेरवाद बौद्ध मिशनरी विद्यापीठ आणि पाली, त्रिपिटक व धम्माचार्य परीक्षा उच्च बौद्ध अध्ययन देतात. ख्रिश्चन धर्मशास्त्र शाळा, बायबल शाळा, संडे स्कूल आणि समुदायचालित मुस्लिम किंवा हिंदू धार्मिक शिक्षणाचे नियम संस्थेनुसार बदलतात. बौद्धेतर गटांचे धार्मिक शिक्षण मंजूर धार्मिक इमारतींपुरते मर्यादित आहे; खासगी घरांत शिकवण्यावर निर्बंध असल्याचे अहवाल सांगतात. 2026 च्या सार्वजनिक दिनदर्शिकेत 11 ते 19 एप्रिल महा थिंग्यान, 30 मे कासोन पौर्णिमा, 29 जुलै वासो पौर्णिमा आणि बौद्ध वर्षावासाची सुरुवात, 25 ते 27 ऑक्टोबर थडिंग्युत पौर्णिमा व वर्षावासाचा शेवट, 23 ते 24 नोव्हेंबर ताझाउंगमोन पौर्णिमा आणि 25 डिसेंबर नाताळ यांचा समावेश आहे. ईद, दिवाळी, वेसाकशी संबंधित सण आणि पंथविशिष्ट पवित्र दिवस संबंधित समुदायांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे असू शकतात, जरी ते देशव्यापी सार्वजनिक सुट्ट्या नसले तरी. चांद्र तारखा आणि अधिकृत दिनदर्शिका संबंधित वर्षासाठी तपासाव्यात. उपासनेसाठी सामान्यतः प्रवेश शुल्काऐवजी देणग्या, भिक्षा, अर्पणे, प्रवास, कपडे, अन्न किंवा भेटवस्तू लागतात. कलम 34 आणि 361 ते 364 यांसह संविधान विवेकस्वातंत्र्य आणि धार्मिक आचरण मान्य करते; त्याचवेळी घटनात्मक मर्यादा लागू करते आणि बौद्ध धर्माला विशेष स्थान देते. ख्रिश्चन धर्म, इस्लाम, हिंदू धर्म आणि प्राणवाद यांना घटनात्मक मान्यता आहे. राजकीय कारणांसाठी धर्माचा गैरवापर निषिद्ध आहे. दंड संहितेची कलमे 295 आणि 295A उपासनास्थळाचे नुकसान किंवा अपवित्रीकरण आणि धार्मिक भावना जाणीवपूर्वक व द्वेषाने दुखावणे यांसाठी फौजदारी कारवाईचा धोका निर्माण करतात; नमूद तरतुदींनुसार कमाल शिक्षा दोन वर्षे आहे. धार्मिक संस्थेचा अधिकृत दर्जा, जमीन मालकी, बांधकाम आणि धार्मिक गतिविधींना साधारणतः नोंदणी किंवा परवानग्या लागतात; विशेषतः मुस्लिम, ख्रिश्चन व हिंदू गटांसाठी बांधकाम किंवा दुरुस्तीच्या मंजुऱ्यांना विलंब होऊ शकतो. धार्मिक परिवर्तन कायदा 48/2015 नुसार किमान 18 वर्षांच्या अर्जदाराने टाउनशिप धार्मिक मंडळाकडे अर्ज करणे, मुलाखत, पडताळणी आणि 180 दिवसांपर्यंत प्रतीक्षा करणे अशी प्रक्रिया आहे; अनेक टाउनशिपमध्ये कार्यरत मंडळे नसल्याचे सांगितले जाते. बौद्ध महिला विशेष विवाह कायदा 50/2015 नुसार बौद्ध महिलेने बौद्धेतर पुरुषाशी विवाह केल्यास 14 दिवसांची सार्वजनिक सूचना आणि हरकतीची प्रक्रिया आहे. ख्रिश्चन विवाहांत चर्च प्रमाणपत्र सामान्यतः वापरले जाते; मान्यता आणि नोंदणीच्या पद्धती बदलू शकतात. मुस्लिम व हिंदू विवाह वैयक्तिक कायदा, समुदाय पद्धती आणि स्थानिक कायदेविषयक सल्ल्यावर अवलंबून असतात. जन्म किंवा नामकरण समारंभ, बौद्ध नवदीक्षा, ख्रिश्चन बाप्तिस्मा, मुस्लिम अकीका व अंत्यविधी, हिंदू पूजा, विवाह आणि दफन किंवा दहन साधारणतः संबंधित मठ, चर्च, मशीद, मंदिर किंवा धार्मिक नेत्यामार्फत ठरवले जातात. खर्च सहसा देणगी किंवा समुदायावर आधारित असतो; वेळ धार्मिक दिनदर्शिका, स्थानिक प्रथा आणि सुरक्षिततेवर अवलंबून असतो. आंतरधर्मीय विवाह आणि धार्मिक परिवर्तनाचे अतिरिक्त कायदेशीर व व्यावहारिक परिणाम होऊ शकतात. संवाद संस्थांत मंत्रालयाचे आंतरधर्मीय काम, Religions for Peace-Myanmar, Myanmar Council of Churches, Myanmar Interfaith Dialogue Group आणि संबंधित मंचांचा समावेश होतो. त्यांचे काम स्थापित असले तरी विखुरलेले आणि राजकीय दबावाखाली आहे. सुरक्षिततेची स्थिती गंभीर आणि असमान आहे. OHCHR ने बौद्ध मठ, ख्रिश्चन चर्च, हिंदू मंदिरे, भिक्षुणी निवासस्थाने, मशिदी आणि धार्मिक व्यक्तींवर परिणाम करणारे हल्ले नोंदवले. 2024 च्या तपासलेल्या पुराव्यात किमान 144 बौद्ध स्थळांचे नुकसान किंवा विनाश झाला; चिन, कायिन आणि कायाह येथे ख्रिश्चन स्थळांना मोठा फटका बसला. त्याच पुराव्यात 32 भिक्षू, भिक्षुणी, पाद्री आणि इमाम यांच्या मृत्यूची आणि 147 धार्मिक व्यक्तींच्या अटकेची पुष्टी झाली; नमूद कालावधीत 124 जण ताब्यात होते. USCIRF ने 2025 मध्ये किमान 135 धार्मिक व्यक्ती ताब्यात असल्याचे आणि 2025 च्या भूकंपानंतर धार्मिक स्थळांचे नुकसान किंवा दुर्लक्ष सुरू असल्याचे नोंदवले. त्यामुळे जुन्या माहितीवरून इमारतीची स्थिती, खुलेपणा किंवा परवानगी गृहीत न धरता स्थानिक पातळीवर तपासा.