म्यानमारमधील कला

बर्मी शब्द အနုပညာ म्हणजे कला. स्थानिक कलाप्रकारांत ပန်းချီ (चित्रकला), ပန်းပု (शिल्पकला), ဂီတ (संगीत), သဘင် (नाट्यकला), ရုပ်ရှင် (चित्रपट), ဓာတ်ပုံ (छायाचित्रण) आणि အနုပညာကွန်ပျူတာ (संगणकीय कला) यांचा समावेश होतो. पारंपरिक आणि समकालीन कामांमध्ये लाखकाम, दागिने, मृत्तिका, उपयोजित कला, वस्त्रकला, कठपुतळी, जातीय सांस्कृतिक प्रकार आणि समुदायाधारित सादरीकरणेही असू शकतात. अताथिंग्यानला 2024 मध्ये युनेस्कोच्या मानवतेच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाच्या प्रतिनिधी सूचीमध्ये समाविष्ट करण्यात आले. धार्मिक व्यवहार आणि संस्कृती मंत्रालय, विशेषतः त्याचा ललित कला विभाग, प्रशिक्षण, निर्मिती, नाट्यगृहे आणि राष्ट्रीय सादरीकरण संरचनांना मदत करतो. यांगून आणि मांडले येथे राष्ट्रीय नाट्यगृहे आहेत. यांगून आणि मांडले येथील राष्ट्रीय कला व संस्कृती विद्यापीठ पदवी आणि डिप्लोमा अभ्यासक्रम देते; दोन्ही शहरांत कला उच्च माध्यमिक शाळाही आहेत. यांगूनमध्ये संगीत, नाट्यकला, चित्रकला, शिल्पकला आणि चित्रपटासाठी चार वर्षांचे पदवी अभ्यासक्रम आहेत; मांडलेमध्ये चार वर्षांचा पदवी अभ्यासक्रम आहे. पदव्युत्तर अभ्यासक्रम साधारणतः दोन वर्षांचे असतात. इतर पर्यायांत एक वर्षाचा कला डिप्लोमा, यांगूनमधील नऊ महिन्यांचा अर्धवेळ कला डिप्लोमा आणि दहा महिन्यांचा संगणकीय कला डिप्लोमा यांचा समावेश होतो. प्रवेश संबंधित अधिसूचना आणि निवड प्रक्रियेनुसार होतो; अर्ज पूर्ण केल्याने प्रवेशाची हमी मिळत नाही. सध्याची शुल्के, तारखा, शिष्यवृत्ती आणि अभ्यासक्रमाच्या अटी संस्थेकडून पडताळाव्या लागतात. ऐतिहासिक 2020 उन्हाळी अभ्यासक्रमाचे सहा वर्षांवरील मुलांसाठी चार आठवड्यांचे शुल्क K15,000 होते; ते सध्याचे शुल्क समजू नये. दृश्यकलेची गतिविधी यांगून आणि मांडले येथे गॅलरी, स्टुडिओ, खुल्या निमंत्रणांद्वारे, खाजगी संग्राहक आणि अनौपचारिक संपर्कजाळ्यांतून केंद्रित आहे. बाजाराचा आकार, किंमती आणि उलाढाल यांची विश्वासार्ह देशव्यापी माहिती उपलब्ध नाही. सर्व कलाप्रकारांचा समावेश करणारी एकसंध राष्ट्रीय नोंदणी किंवा बाजार म्यानमारमध्ये नाही. साहित्याला ग्रंथालये, मुद्रण व प्रकाशन संरचना, म्यानमार लेखक संघ, प्रकाशक आणि साहित्य पुरस्कारांचा आधार आहे; मात्र प्रकाशनाच्या अटी कृतीनुसार आणि ठिकाणानुसार बदलू शकतात. यांगूनचे राष्ट्रीय संग्रहालय, ने पि तॉचे राष्ट्रीय संग्रहालय, प्रादेशिक संग्रहालये आणि राष्ट्रीय ग्रंथालय प्रवेश व जतनाला मदत करतात. 2021 च्या अधिकृत नोंदीत यांगून राष्ट्रीय संग्रहालयातील 4,041 वस्तू नोंदवल्या होत्या आणि स्थानिकांसाठी K500, परदेशी पाहुण्यांसाठी K5,000 प्रवेशशुल्क, तर विद्यार्थी, भिक्षू आणि भिक्षुणींना मोफत प्रवेश नमूद होता; सध्याच्या वेळा व शुल्कांची पडताळणी आवश्यक आहे. चित्रपटांसाठी अतिरिक्त नियम लागू होतात. मोशन पिक्चर कायदा 1996 नुसार निर्मिती, चित्रीकरण, फिल्म प्रोसेसिंग, ध्वनी, संपादन, वितरण आणि आयात किंवा निर्यातीसाठी व्यावसायिक परवाना आवश्यक आहे. सार्वजनिक प्रदर्शनासाठी मोशन पिक्चर सेन्सर प्रमाणपत्र आणि चित्रपटगृहासाठी सिनेमा हॉल परवाना आवश्यक आहे. चित्रीकरणापूर्वी पटकथांचे पुनरावलोकन होते. माहिती मंत्रालय किंवा म्यानमार मोशन पिक्चर ऑर्गनायझेशनच्या 2024 च्या घोषणेत चित्रपटांसाठी 60 दिवस आणि मालिकांसाठी 30 दिवसांचा पुनरावलोकन कालावधी नमूद होता; त्याची सध्याची अंमलबजावणी स्वतंत्रपणे पडताळलेली नाही. माहिती मंत्रालयाकडे 30 दिवसांत अपील करता येते असे वर्णन आहे. ऑनलाइन वितरणावरही परवाने आणि नियम लागू होतात. कॉपीराइट कायदा 2019 मध्ये मूळ पुस्तके, कविता, कादंबऱ्या, नाटके, संगीत, दृकश्राव्य व चलचित्रकृती, वास्तुकला, चित्रे, शिल्पे, हस्तकला, वस्त्रकला, छायाचित्रण आणि उपयोजित कला समाविष्ट आहेत. मूळ कृती तयार झाल्यावर संरक्षण सुरू होते; संरक्षणासाठी नोंदणी आवश्यक नाही. बौद्धिक संपदा विभागात नोंदणी केल्याने CRFile द्वारे पुरावा मिळू शकतो. आर्थिक हक्क साधारणतः निर्मात्याच्या आयुष्यानंतर 50 वर्षे टिकतात; चलचित्र व दृकश्राव्य कृतींना साधारणतः 50 वर्षे आणि उपयोजित कलेला 25 वर्षे संरक्षण मिळते. नैतिक हक्क निर्मात्याच्या आयुष्यात टिकतात आणि मृत्यूनंतरही चालू राहतात. आर्थिक हक्क कराराने हस्तांतरित करता येतात. वास्तुकला आणि रचना यांचा या कला-विषयात समावेश तेव्हा होतो जेव्हा प्रश्न सर्जनशील कृती किंवा बौद्धिक संपदेबाबत असतो. इमारतींची मंजुरी, व्यावसायिक परवाने आणि बांधकाम कायदे हे वेगळे विषय आहेत. छायाचित्रण आणि डिजिटल कला औपचारिक प्रशिक्षण, स्वयं-संघटित स्टुडिओ, ऑनलाइन किंवा प्रवासी समुदायांची संपर्कजाळी आणि आंतरराष्ट्रीय निमंत्रणे यांचा उपयोग करू शकतात. इंटरनेटवरील निर्बंध, देखरेख, VPN उपलब्धतेतील बदल आणि प्लॅटफॉर्मचे धोके डिजिटल वितरणावर परिणाम करू शकतात. सशस्त्र संघर्ष, भूकंप, चक्रीवादळे आणि वारसास्थळांचे नुकसान सांस्कृतिक कामात व्यत्यय आणतात. राजकीय किंवा सामाजिकदृष्ट्या संवेदनशील आशयामुळे प्रदर्शन, प्रकाशन, चित्रपट आणि ऑनलाइन प्रसिद्धीला अतिरिक्त धोके संभवतात. आंतरराष्ट्रीय निधी सहसा प्रकल्पाधारित असतो; उदाहरणार्थ, ब्रिटिश कौन्सिलच्या 2025 CTC कार्यक्रमात पात्र म्यानमार रहिवाशांना UK भागीदारासोबत कामासाठी £10,000 पर्यंत निधी उपलब्ध होता; तो कार्यक्रम अजून खुला आहे असे गृहीत धरू नये. ललित कला विभाग, विद्यापीठे, कला उच्च माध्यमिक शाळा, गॅलरी, स्टुडिओ, संघटना, समुदाय, बौद्धिक संपदा विभाग आणि आंतरराष्ट्रीय किंवा प्रवासी समुदायांची संपर्कजाळी उपयुक्त पर्याय देतात; मात्र स्वतंत्र समकालीन निर्मिती, बाजारप्रवेश किंवा डिजिटल-कला सहाय्य यांचा समावेश करणारी एकच राष्ट्रीय रचना नाही.