Arbeidsmark in Namibië

Die Arbeidsmagmodule van die Sensus van Bevolking en Behuising 2023 (PHC) het ’n arbeidsmagdeelnamekoers van 46.2% en ’n indiensneming-tot-bevolking-verhouding van 29.1% aangeteken. ’n Breër maatstaf wat werkloosheid met die potensiële arbeidsmag kombineer, het 54.8% bereik. Die potensiële arbeidsmag het 341,931 mense getel, en 96.8% van hierdie groep was beskikbaar om te werk maar het nie werk gesoek nie. Vergelyking met 2018 verg versigtigheid omdat die opnamemetode verander het, die PHC en Arbeidsmagopname nie identies is nie, en Namibië tussen 2018 en 2023 weens ’n finansieringstekort nie ’n gereelde Arbeidsmagopname gehad het nie. Die gerapporteerde werkloosheidskoers het van 33.4% in 2018 tot 36.9% in 2023 gestyg, terwyl gerapporteerde indiensneming met 178,937 gedaal het; hierdie syfers toon egter nie op hul eie ’n eenvoudige tendens nie. Vroue se werkloosheid was 39.6%, teenoor 34.6% vir mans. Stedelike gebiede het ’n arbeidsmagdeelnamekoers van 57.3%, ’n indiensneming-tot-bevolking-verhouding van 36.4% en werkloosheid van 36.4% gehad. Landelike gebiede het onderskeidelik 33.4%, 20.7% en 38.0% aangeteken. Stedelike inwoners was 53.8% van die bevolking van werkende ouderdom en landelike inwoners 46.2%. Khomas het 18.8% van die bevolking van werkende ouderdom maar 26.0% van die arbeidsmag bevat. Werkloosheid was die hoogste in Kavango-Wes met 52.8%, Kavango-Oos met 52.0% en Ohangwena met 47.2%; //Kharas het die laagste gerapporteerde koers van 29.7% gehad. Jongmense van 15 tot 34 jaar het werkloosheid van 44.4% gehad. Die koers was 48.2% vir jong vroue en 41.0% vir jong mans. ’n Breër gekombineerde maatstaf vir hierdie ouderdomsgroep het 61.4% bereik. Die aandeel jongmense wat nie werk, onderwys of opleiding volg nie, algemeen NEET genoem, was 41.9%; dit was 47.7% in landelike gebiede en 37.5% in stedelike gebiede. Kunene het die hoogste gerapporteerde NEET-koers van 56.4% gehad en Khomas die laagste met 34.2%. Die koers was 44.1% vir jong vroue en 39.7% vir jong mans. Landbou, bosbou en vissery het 16.1% van indiensneming uitgemaak. Groothandel en kleinhandel saam met voertuigherstel het 10.0% uitgemaak, vervaardiging 9.8%, administratiewe en ondersteuningsdienste 9.3%, openbare administrasie, verdediging en maatskaplike sekerheid 6.6%, onderwys 7.0%, verblyf- en voedseldienste 5.4%, konstruksie 5.2% en mynbou en steengroefwerk 2.6%. Landbou het 38.6% van landelike indiensneming maar 5.2% van stedelike indiensneming verteenwoordig. Vissery het 2.0% van stedelike indiensneming en 0.6% van landelike indiensneming uitgemaak. Vervaardiging het 16.7% van indiensneming in Erongo en 5.7% in Kavango-Wes bereik. Volgens beroep het elementêre werk 21.8% uitgemaak, diens- en verkoopswerk 13.4%, professionele werk 12.5%, geskoolde landbou-, bosbou- en visserywerk 9.9%, tegnikus- en verwante professionele werk 9.2% en bestuur 8.6%. Die Namibia Standard Classification of Occupations, bekend as NASCO-96, verskaf die beroepsklassifikasie. Van die werkendes het 53.9% sekondêre onderwys, 20.2% tersiêre onderwys, 11.3% primêre onderwys en 8.3% geen onderwys gehad nie. Tegniese en beroepsonderwys en -opleiding (TVET) het 2.6% uitgemaak. Werkloosheid is gerapporteer as 17.7% vir mense met tersiêre onderwys, 42.6% vir dié met primêre onderwys en 41.2% vir dié met sekondêre onderwys. Die Namibia Training Authority (NTA) reguleer, finansier en verskaf TVET en het ’n mandaat om beroepsonderwys by arbeidsmarkbehoeftes aan te pas. ’n Program by ’n NTA-geregistreerde verskaffer of ’n instelling wat deur die Namibia Qualifications Authority geakkrediteer is, kan ’n erkende roete bied. Openbare beroepsopleidingsentrums en private verskaffers werk binne hierdie stelsel. Nasionale assessering en sertifisering, kredietopbou, erkenning van vorige leer en werkplasings of internskappe kan opleiding met indiensneming verbind, maar geen TVET-roete waarborg ’n werk nie. Die 2023-data het werknemers as 84.7% van werkendes aangeteken, betaalde vakleerlinge en interns as 1.0%, werkgewers as 2.8%, eie-rekeningwerkers as 9.2% en onbetaalde gesinshelpers as 1.6%. Die module het nie ’n huidige aandeel informele indiensneming, informele werksoorte of informele werksomstandighede verskaf nie. Ouer syfers behoort nie as die huidige nasionale koers van informele indiensneming aangebied te word nie. Bruto maandelikse verdienste was N$1,000 of minder vir 17.9% van gerapporteerde verdieners, N$1,001 tot N$2,000 vir 16.2%, N$2,001 tot N$3,000 vir 11.0% en meer as N$40,000 vir 2.6%; 14.6% het geweier om te antwoord of ’n onbekende bedrag gehad. Die nasionale minimumloon het op 1 Januarie 2026 in werking getree teen N$18 per uur in die algemeen, N$15 vir huishoudelike werk, N$14 vir landbou en N$16 vir sekuriteitswerk. Die beplande gelykmakingsdatum is 1 Januarie 2027. Oortyd word teen 1.5 keer die gewone tarief betaal, terwyl Sondag- en openbarevakansiedagwerk teen twee keer die gewone tarief betaal word ingevolge die toepaslike reëls. Verdedigings-, polisie-, gevangenis- en intelligensiedienste is van hierdie minimumloonbepalings uitgesluit. ’n Kollektiewe ooreenkoms kan ’n hoër sektortarief bied. Werkpassing is beskikbaar deur die National Employment Service wat ingevolge die Employment Service Act 8 of 2011 ingestel is. Die Employment Services Bureau registreer werksoekers en openbare en private vakatures, verskaf passing en verwysings, bied loopbaan-, beroeps- en arbeidsmarkvoorligting en verbind werkgewers met internskappe of werkplasings. Die Namibia Integrated Employment Information System (NIEIS) ondersteun hierdie funksie. Private indiensnemingsagentskappe moet geregistreer wees. Die beskikbare diensinligting vermeld nie ’n Burofooi of vaste verwerkingstyd nie; toegang word deur Ministeriekanale gebied. Die Labour Act 11 of 2007 ondersteun arbeidsinspeksie, beroepsveiligheid en -gesondheid, beskerming teen onbillike praktyke en inligting vir werkgewers en werkers. Arbeidsdienste skakel ook met funksies ingevolge die Employee Compensation Act. Werklike regte hang af van die diensverhouding, kontrak, sektor en toepaslike loonbevel of kollektiewe ooreenkoms. Buitelandse werkers kry nie algemene toegang tot Namibië se arbeidsmark deur een enkele registrasie nie. Die toepaslike roete is ’n Employment Permit of ’n Short-Term Employment Permit wat deur die Ministry of Home Affairs, Immigration, Safety and Security (MHAISS) hanteer word. ’n Eenjaar-Employment Permit kos N$2,600, terwyl ’n korttermyn-werkpermit of werksvisum vir tot 90 dae N$1,100 kos. ’n Werkgewerondersteunde aansoek kan ’n werkaanbod, maatskappyprofiel, plaaslike vakature-advertensie, bewys dat onsuksesvolle Namibiese kandidate oorweeg is, Social Security-registrasie en werknemerslyste, kwalifikasies, polisieklaring, mediese en radiologiese verslae en ’n borgstelling vereis. Werk wat langer as ses maande duur, volg die Employment Permit-vereistes. Goedkeuring is nodig voordat wettige werk en, waar toepaslik, toegang begin; die beoordeelde amptelike materiaal vermeld nie ’n standaardverwerkingstyd nie.