ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು

ಫೆಡರಲ್ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆ ಸೇರಿವೆ. ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ 275 ಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ: 165 ಸದಸ್ಯರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಪಡೆದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಆಯ್ಕೆ (FPTP) ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; 110 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಮಾಣಾನುಪಾತ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಪಕ್ಷಪಟ್ಟಿಗಳ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮಾಣಾನುಪಾತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲು ಪಕ್ಷಗಳು ಮಾನ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಾನುಪಾತ ಮತಗಳ ಕನಿಷ್ಠ 3% ಪಡೆಯಬೇಕು; ಸ್ಥಾನ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ದಲಿತರು, ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗಗಳು, ಖಸ್ ಆರ್ಯ, ಮಧೇಸಿ, ಥಾರು, ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಅಗತ್ಯಗಳೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಸಭೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅವಧಿ ಗರಿಷ್ಠ ಐದು ವರ್ಷ; ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ವಿಸರ್ಜನೆಯಾಗಬಹುದು. 5 March 2026ರಂದು ಮತದಾರರು 165 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ 164 ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದರು; ಜೊತೆಗೆ 110 ಪ್ರಮಾಣಾನುಪಾತ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಸದಸ್ಯರನ್ನೂ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದರು; ನೋಂದಾಯಿತ ಮತದಾರರು 18,903,689. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆ 59 ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಆರು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಮೇಲ್ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪುರಸಭೆ ಮತ್ತು ಪುರಸಭೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಚುನಾವಣಾ ಮಂಡಳಿ 56 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾಂತ ಎಂಟು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅವರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಮೂವರು ಮಹಿಳೆಯರು, ಒಬ್ಬರು ದಲಿತರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬರು ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಹೊಂದಿದವರು ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯದವರಾಗಿರಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರದ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮೂವರನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯಾಗಿರಬೇಕು. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯನ್ನೂ ಫೆಡರಲ್ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸಭೆಗಳ ಸದಸ್ಯರ ಚುನಾವಣಾ ಮಂಡಳಿ ತೂಕಿತ ಮತಗಳಿಂದ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 45 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿರಬೇಕು; ಎರಡು ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದವರು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸಭೆಯು ಮಿಶ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಳಸುತ್ತದೆ: ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ 60% ಬಹುಮತ ಪಡೆದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು 40% ಪ್ರಮಾಣಾನುಪಾತ ಪಕ್ಷಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರು ಪುರಸಭೆಯ ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಉಪಮೇಯರ್, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪುರಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ವಾರ್ಡ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವಾರ್ಡ್ ನಾಲ್ಕು ಸದಸ್ಯರನ್ನೂ ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅವರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬರು ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿರಬೇಕು. ಪಕ್ಷಗಳು ಪುರಸಭೆಯ ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಉಪಮೇಯರ್ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಬೇಕು; ಗ್ರಾಮೀಣ ಪುರಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೂ ಇದೇ ನಿಯಮ. ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮನ್ವಯ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ECN ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಚುನಾವಣಾ ಕಚೇರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಚುನಾವಣಾ ಕಚೇರಿಗಳು, ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಘೋಷಿತ ಚಲಿಸುವ ತಂಡಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ನೋಂದಣಿಗೆ ಪೌರತ್ವ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ, ಭಾವಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಮಾಹಿತಿ ಬೇಕು; ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪೂರ್ವನೋಂದಣಿಯ ನಂತರ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ದಾಖಲೆಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಹಾಜರಾತಿ ಅಗತ್ಯ. ಮತದಾರನನ್ನು ಒಂದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಬಹುದು; ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಥವಾ ವಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸ ಇರಬೇಕು. ಸ್ಥಳಾಂತರ ಅಥವಾ ವಿವಾಹದ ನಂತರದ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ, ಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಅಥವಾ ವಿವಾಹದ ದಾಖಲೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿನಂತಿಸಬಹುದು. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ನೇಪಾಳಿ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ದಾಖಲಾದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪದ್ಧತಿಯಡಿ ನಿಯಮಿತ ವಿದೇಶಿ ಮತದಾನದ ಕ್ರಮವಿಲ್ಲ; ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿರುವಾಗ ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ECN ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮತದಾನ ರಹಸ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚುನಾವಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮತದಾರ ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಮಾಣಾನುಪಾತ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಪಕ್ಷ ಚಿಹ್ನೆಗೆ ಗುರುತು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ECN ಮತಗಟ್ಟೆ, ಮತದಾನ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣை ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮತದಾರ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಇದ್ದರೆ ಮೂಲ ಪೌರತ್ವ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್, ಚಾಲನಾ ಪರವಾನಗಿ ಅಥವಾ ಭೂಮಾಲೀಕತ್ವ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು. ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮತದಾನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಮವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ಮತದಾನದ ಹಿಂದಿನ 48 ಗಂಟೆಯಿಂದ ಮತಗಟ್ಟೆ ಮುಚ್ಚುವವರೆಗೆ ಪ್ರಚಾರ ನಿಷಿದ್ಧ. ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುವ ನಡವಳಿಕೆ ಸಂಹಿತೆ ಪಾಲಿಸಬೇಕು, ಪ್ರಚಾರ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬೇಕು; ಪ್ರಸ್ತುತ ECN ನಿಯಮ ಅಗತ್ಯಪಡಿಸಿದಾಗ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ಬಳಸಬೇಕು. 2026ರ ಹೌಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವೆಚ್ಚ ಮಿತಿಗಳು ಪ್ರದೇಶಾನುಸಾರ ಸುಮಾರು NPR 25ರಿಂದ 33 ಲಕ್ಷವಾಗಿದ್ದವು; ಫಲಿತಾಂಶದ 35 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ವೆಚ್ಚ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ECN ನಾಮಪತ್ರ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಅಂತಿಮ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಪಟ್ಟಿ, ಚುನಾವಣಾ ಚಿಹ್ನೆ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ವೀಕ್ಷಕರು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಗಮನಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಬಾರದು ಅಥವಾ ECNಗಿಂತ ಮೊದಲು ಫಲಿತಾಂಶ ಪ್ರಕಟಿಸಬಾರದು. ಅನುಮತಿಸಲಾದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಅಥವಾ ಮತ ಎಣಿಕೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತಪತ್ರ ಸಾಮಗ್ರಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮತ ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಫೆಡರಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾನೂನಿನಡಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ನಡವಳಿಕೆ ಸಂಹಿತೆ ದೂರುಗಳನ್ನು ಮೌಖಿಕ, ಲಿಖಿತ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನವಾಗಿ ECN, ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿ, ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿ, ಚುನಾವಣಾ ಕಚೇರಿ ಅಥವಾ ಜಿಲ್ಲಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಮತ ಖರೀದಿ, ಮತದಾರರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಉಡುಗೊರೆ ಅಥವಾ ಆತಿಥ್ಯ, ಬೆದರಿಕೆ, ದ್ವಿಮತದಾನ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಪರ ಮತದಾನ, ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣ ನಿಷಿದ್ಧ. ECN ಮೂಲಕ ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಮತದಾರ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲ. ಚುನಾವಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಾಮಪತ್ರ, ಪಟ್ಟಿ, ಆಕ್ಷೇಪಣೆ, ಹಿಂಪಡೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮತದಾನದ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮ ಹೌಸ್ ಫಲಿತಾಂಶದ ನಂತರ ಫೆಡರಲ್ ಸಂಸತ್ತನ್ನು 30 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಕರೆಯಬೇಕು. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಬಹುಮತ ಸಂಸದೀಯ ಬಣದಿಂದ ಪ್ರಧಾನಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ; ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಬಹುಮತದ ಆಧಾರ ತೋರಿಸಬಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನೇಮಿಸಬಹುದು. ನೇಮಕಗೊಂಡ ಪ್ರಧಾನಿಯು 30 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಮತ ಪಡೆಯಬೇಕು; ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕ್ರಮಗಳು ವಿಫಲವಾದರೆ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಹೊಸ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಯಬಹುದು.