ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ

ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਬਾਹ ਖੇਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਲਗਭਗ 66% ਆਬਾਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੇਰਾਈ ਦੱਖਣੀ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਉਤਪਾਦਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਔਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਝਟਕਿਆਂ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵੱਧ ਹੈ। ਤੇਰਾਈ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚਾਵਲ, ਕਣਕ, ਮੱਕੀ, ਦਾਲਾਂ, ਤੇਲ ਬੀਜ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਮੱਕੀ, ਕੋਦਰਾ, ਚਾਵਲ, ਕਣਕ, ਫਲੀਆਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਆਲੂ, ਜੌਂ, ਕੁੱਟੂ, ਅਮਰੰਥ, ਕੋਦਰਾ, ਪਸ਼ੂਧਨ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਾਂ ’ਤੇ ਵੱਧ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਲੂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਕਈ ਉਚਾਈਆਂ ’ਤੇ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਘਰਾਂ, ਚਾਹ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਾਲ ਭਾਤ, ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਢੀਡੋ ਆਮ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਹਨ। ਮੋਮੋ ਭਾਫ਼ ਨਾਲ ਪਕਾਏ ਜਾਂ ਤਲੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਡੰਪਲਿੰਗ ਹਨ। ਨੇਵਾਰ ਅਤੇ ਥਕਾਲੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵੱਖਰੇ ਭੋਜਨ ਹਨ; ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ। ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਧਰਮ, ਨਸਲੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ। ਕਈ ਮਾਹੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਰਵਾਇਤੀ ਰੀਤ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ 2012 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਭੋਜਨ-ਅਧਾਰਿਤ ਖੁਰਾਕ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਵੱਧ ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲ—ਖ਼ਾਸਕਰ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ—ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਦਾਲਾਂ, ਮੱਛੀ, ਪੋਲਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਡੇ, ਸੀਮਿਤ ਮਾਸ ਨਾਲ, ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦ, ਮੱਧਮ ਚਰਬੀ, ਕਾਫ਼ੀ ਆਇੋਡਾਈਜ਼ਡ ਨਮਕ ਪਰ ਘੱਟ ਨਮਕ, ਘੱਟ ਮਿੱਠੇ ਪੇਅ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਜੰਕ ਫੂਡ ਵੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਸਥਾਨਕ ਭੋਜਨ ਵਿਭਿੰਨ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਪੂਰਕ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਦੌਰਾਨ ਵਾਧੂ ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਹੈ: UNICEF ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ 25% ਵਿਕਾਸ ਰੁਕਣਾ ਅਤੇ 8% ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ; 0–5 ਮਹੀਨੇ ਦੇ 56% ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਮਿਲਿਆ, 6–23 ਮਹੀਨੇ ਦੇ 48% ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਭਿੰਨ ਸੀ ਅਤੇ 43% ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਖੁਰਾਕ ਮਾਪ ’ਤੇ ਖਰੇ ਉਤਰੇ। ਕਲੀਨਿਕਲ ਇਲਾਜ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਆਮ ਖੁਰਾਕ ਸਲਾਹ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕੇਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਵਿਆਪਕ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਪਰ ਪਕਵਾਨ, ਪਰੋਸੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਜਾਂ ਘਰੇਲੂ ਟੋਕਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਕੱਲੀ ਮੇਨੂ ਜਾਂ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ। ਖਾਣੇ ਜਾਂ ਘਰੇਲੂ ਟੋਕਰੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇਲਾਕੇ, ਮੌਸਮ, ਉਚਾਈ, ਆਵਾਜਾਈ ਲਾਗਤ, ਆਯਾਤ, ਫ਼ਸਲ, ਮਾਨਸੂਨ, ਹੜ੍ਹ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ-ਖਿਸਕਣ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਥਾਂ, ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਇਕਾਈ ਸਮੇਤ ਦਰਜ ਕਰੋ। ਕਾਲੀਮਾਟੀ ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਾਸ ਬੋਰਡ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਥੋਕ ਹਵਾਲਾ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਚੂਨ ਜਾਂ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਕੀਮਤ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਖੁਰਾਕ ਕੀਮਤਾਂ, ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੂਰਲੇ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਬਸਤੀ ਦੀ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਰਗੀ ਨਾ ਮੰਨੋ। ਭੋਜਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿਭਾਗ, DFTQC, ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭੋਜਨ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਦਾਰਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਮਿਆਰ, ਪਰਮਿਟ, ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ-ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਜਾਂਚ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਂਚ, ਪੈਕ ਕੀਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਵਾਪਸ ਮੰਗਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਐਕਟ 2023, ਭੋਜਨ ਨਿਯਮ 2027, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ 2076 ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਚਾਰੇ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਿਆਰ 2082 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੂਬੇ, ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਰੇ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਲਾਗੂਕਰਨ ਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਠੇਲਾ, ਘਰ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪੈਕ ਕੀਤਾ ਉਤਪਾਦ ਇੱਕੋ ਪੱਧਰ ਦਾ ਰਸਮੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਗਰਮ ਪਰੋਸਿਆ ਭੋਜਨ, ਸਾਫ਼ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਕੱਚੇ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਵੱਖ ਰੱਖਣਾ, ਸੀਲਬੰਦ ਪੈਕ ਸਮਾਨ, ਸਹੀ ਲੇਬਲ ਅਤੇ ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਮੰਗਵਾਉਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂਚਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਸੰਪ੍ਰਭੁਤਾ ਦਾ ਹੱਕ ਐਕਟ 2075 ਨਿਯਮਿਤ, ਕਾਫ਼ੀ, ਪੋਸ਼ਟਿਕ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਭੋਜਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਸੰਘੀ, ਸੂਬਾਈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਘਰਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਸਹਾਇਤਾ, ਸਬਸਿਡੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਭੰਡਾਰ, ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਅਤੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਮਲੀ ਪਹੁੰਚ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਥਾਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਹੜ੍ਹ, ਸੋਕਾ, ਜ਼ਮੀਨ-ਖਿਸਕਣਾ, ਕੀੜੇ, ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਭੋਜਨ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਦਲਾਅ ਰਣਨੀਤਕ ਯੋਜਨਾ 2081/82–2086/87 ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਤੇ FAO ਕੰਮ ਲਚਕੀਲੀ, ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀ-ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਪਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰਕ ਬੀਜ ਬੈਂਕ, ਜਲਵਾਯੂ-ਸਮਾਰਟ ਖੇਤ, ਚਾਵਲ ਲਈ ਬਦਲਵੀਂ ਗਿੱਲਾ-ਸੁੱਕਾ ਸਿੰਚਾਈ, ਰੁੱਖ-ਚਰਾਗਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਇਕੱਠਾ ਕੀਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਤੇ ਕਟਾਈ ਮਗਰੋਂ ਨੁਕਸਾਨ ਘਟਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ; ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਪੂਰੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਨਹੀਂ।