ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ

ਕਾਠਮੰਡੂ ਘਾਟੀ ਵਸੇਬੇ, ਧਰਮ, ਦਸਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਬਣੀ। ਲਿਚਛਵੀ ਦੌਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ, ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮੱਲ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਕਾਠਮੰਡੂ, ਪਾਟਨ ਅਤੇ ਭਕਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ। ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਵੀ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਲਾਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨਾਰਾਇਣ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਗੋਰਖਾ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਹੇਠ ਲਿਆਂਦਾ। ਸ਼ਾਹ ਰਾਜਤੰਤਰ ਅਗਲੇ ਦੌਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੱਤਾ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। 1846 ਦੇ ਕੋਟ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਾਪਿਤ ਰਾਣਾ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੱਤਾ ਵਿਰਾਸਤੀ ਰਾਣਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਸ਼ਾਹ ਰਾਜਾ ਰਸਮੀ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਰਾਜਾ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਾਲ ਹੋਏ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1951 ਵਿੱਚ ਰਾਣਾ ਸ਼ਾਸਨ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। ਲੋਕ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੇਪਾਲ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਪਣਾਇਆ, ਪਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਣਸੁਲਝੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਕਾਰਨ 1996 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਮਾਓਵਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਚੱਲਿਆ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਰਾਜਤੰਤਰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਨੂੰ ਗਣਰਾਜ ਬਣਾਇਆ। 2015 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੇ ਨੇਪਾਲ ਨੂੰ ਸੰਘੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜੀ ਰਾਜ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸੰਘੀ, ਸੂਬਾਈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮਝਣ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਮਲਾਂ, ਪ੍ਰਵਾਸ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।