نيپال ۾ مزدور منڊي

نيپال جي مزدور منڊي ۾ ڪم ڪندڙ، مزدور ڳوليندڙ ڪمپنيون ۽ ادارا، خودروزگار ماڻهو، گهريلو ڪاروبار ۽ عوامي روزگار پروگرام شامل آهن. وزارت، National Statistics Office، DOLOS، DOFE ۽ مقامي حڪومتون پاليسي، ڊيٽا، مزدور تحفظ، پرڏيهي روزگار ۽ خدمتن جون گڏيل ذميواريون رکن ٿيون. 2021 جي National Population and Housing Census ۾ 10 سال يا وڌيڪ عمر جي 14,983,310 ماڻهن جي گذريل 12 مهينن جي معاشي سرگرمي درج ٿي. 11,038,105 عام طور معاشي طور سرگرم هئا؛ انهن ۾ 10,270,447 عام طور ملازمت وارا، سرگرم گروهه جو 93.05 سيڪڙو، ۽ 767,658 بيروزگار، 6.95 سيڪڙو هئا. 2022/23 جي گهرن جي رهڻي ڪهڻي واري سروي وڌيڪ نئون گهر ۽ مزدور منظر ڏئي ٿي. تحقيق پوري ٿيڻ وقت چوٿين Nepal Labour Force Survey ڊيٽا گڏ ڪري رهي هئي، تنهنڪري نتيجا موجود نه هئا. پراڻن انگن کي موجوده اندازو نه سمجهو. مردم شماري جي ڍانچي موجب زراعت، ٻيلن ۽ مڇيگيري ۾ 57.3 سيڪڙو روزگار هو؛ ٿوڪ ۽ پرچون واپار، موٽر گاڏين جي مرمت سميت، 12.5 سيڪڙو؛ تعمير 8.1؛ ٻيون خدمتون 3.9؛ ۽ صنعتڪاري 3.8 سيڪڙو. اداري جي شعبي موجب گهريلو ڪاروبار 61.8 سيڪڙو ڪم، غيرمالي ڪمپنيون 32.7، حڪومت 3.9، مالي ڪمپنيون 1.1 ۽ غيرمنافع بخش ادارا 0.4 سيڪڙو هئا. انهيءَ ڍانچي سان پنهنجو حسابي ڪم ۽ غيررسمي بندوبست وڏي پيماني تي رهڻ جو سبب سمجهي سگهجي ٿو. مکيه پيشه ورانه گروهه: ماهر زراعت، ٻيلن ۽ مڇيگيري 50.1 سيڪڙو؛ بنيادي ڪم 23؛ خدمت ۽ وڪرو 5.8؛ هنر ۽ لاڳاپيل واپار 5.6؛ مئنيجر 5.1؛ پروفيشنل 3.8؛ پلانٽ ۽ مشين آپريٽر 2.7؛ ٽيڪنيشن ۽ ايسوسيئيٽ پروفيشنل 1.9؛ ڪلارڪي ڪم 1.3؛ هٿياربند فوج 0.7 سيڪڙو. ڪم جي حيثيت موجب پنهنجو حسابي ڪم ڪندڙ 55.3، ملازم 28.6، مددگار خاندان جا ميمبر 14.5 ۽ ملازمت ڏيندڙ 1.4 سيڪڙو هئا. 2017/18 جي پراڻي Labour Force Survey ۾ رسمي ۽ غيررسمي شعبي جي ورهاست موجب 62.2 سيڪڙو سرگرمي غيررسمي ۽ 37.8 رسمي هئي. ان جي الڳ روزگار تعريف موجب 84.6 سيڪڙو روزگار غيررسمي ۽ 15.4 رسمي هو. تعريفون نون سروي کان مختلف آهن. ساڳئي تاريخي سروي ۾ مزدور قوت ۾ شرڪت 38.5 سيڪڙو (مرد 53.8، عورتون 26.3)، بيروزگاري 11.4 سيڪڙو (مرد 10.3، عورتون 13.1)، ۽ مزدور جي گهٽ استعمال 39.2 سيڪڙو هئي. ملازم جي وچين ماهوار ڪمائي نيپالي رپيا (NPR) 15,208 هئي؛ مردن لاءِ NPR 18,000 ۽ عورتن لاءِ NPR 12,000. اهي تاريخي انگ آهن، موجوده قانوني گهٽ ۾ گهٽ اجرت نه. نيپال جي ستن صوبن ۾ علائقائي موقعا مختلف آهن. Bagmati ۾ متنوع اجرتي ڪم، خدمتون ۽ صنعت گهڻا آهن؛ Madhesh ۾ زراعت جو حصو وڌيڪ؛ Gandaki ۾ رهائش ۽ سياحت اهم؛ Karnali ۽ Sudurpaschim ۾ اقتصادي تنوع گهٽ ۽ رسائي جون رڪاوٽون وڌيڪ آهن. صوبائي، ضلعي ۽ مقامي ڊيٽا وڌيڪ تفصيل ڏئي ٿي، پر سڄي ملڪ لاءِ هڪڙو علائقائي پگهار نمونو ناهي. فني ۽ پيشه ورانه تعليم ڪجهه مزدورن کي منڊي سان ڳنڍي ٿي. Council for Technical Education and Vocational Training (CTEVT) ڊپلوما ۽ Proficiency Certificate Level، پري ڊپلوما ۽ Technical School Leaving Certificate، مختصر ڪورس ۽ اپرنٽس شپ/ٻٽي پروگرام ڏئي ٿي. ڊپلوما عام طور ٽي سال آهن. پري ڊپلوما ۾ پروگرام موجب 12 مهينا ۽ پوءِ ڇهه مهينا ڪم دوران تربيت، يا وڌيڪ ڊگها ٽي جمع هڪ سال جا نمونا ٿين ٿا. مختصر ڪورس عام طور 140 کان 550 کان وڌيڪ ڪلاڪ آهن. داخلا لاءِ School Education Examination ۾ پاس يا حاضري، يا پراڻو School Leaving Certificate، ۽ پروگرام جا مخصوص گريڊ يا داخلا امتحان گهرجن. فيس ۽ جاءِ اداري موجب بدلجن ٿا. National Skill Testing Board مهارت جا امتحان ۽ سرٽيفڪيٽ ڏئي ٿو؛ Nepal Vocational Qualifications System اڃا ٺهڻ ۽ منتقليءَ ۾ آهي، عام لازمي لائسنس نظام ناهي. نوڪري ميچنگ لاءِ DOLOS جو Jobkhoj عوامي پورٽل، سڀني 753 مقامي سطحن تي Employment Service Centres، CTEVT Training Information Portal، خانگي حوالي ۽ غيررسمي رابطا موجود آهن. Prime Minister Employment Programme ۽ National Employment Promotion Programme بيروزگار ماڻهن کي مختصر مدي جي عوامي ڪم يا ڪم عيوض نقد مدد لاءِ رجسٽر ڪن ٿا؛ پاليسي هدف 100 ڏينهن آهي. خودروزگاري پڻ اهم رستو آهي. رجسٽريشن يا تربيت پاڻ نوڪري نٿي ڏئي؛ تعليم، جنس، صوبي، انٽرنيٽ رسائي ۽ لڏپلاڻ جا فيصلا رسائي متاثر ڪن ٿا. ملازمن لاءِ Labour Act 2074 گهٽ ۾ گهٽ معيار، معاهدا، ڪم شروع ٿيڻ کان اجرت، موڪلون، سماجي تحفظ ۽ پيشه ورانه صحت ۽ حفاظت جو قانوني ڍانچو ڏئي ٿو. 1 Shrawan 2082 کان چانهه جي باغن کان سواءِ درج ٿيل گهٽ ۾ گهٽ اجرت ماهوار NPR 19,550 آهي: بنيادي NPR 12,170 ۽ مهانگائي الائونس NPR 7,380. برابر شرح روزانو NPR 754، ڪلاڪوار NPR 101 ۽ پارٽ ٽائيم NPR 107 في ڪلاڪ آهي. DOLOS جاچ ۽ تعميل سنڀالي ٿو. قانون لاڳو هجي ته ان کان گهٽ اجرت صحيح ناهي، پر غيررسمي ۽ پنهنجو حسابي ڪم ۾ تحفظ گهٽ لاڳو ٿئي ٿو. پرڏيهي روزگار وڏو مزدور منڊي وارو رستو آهي. 2023/24 ۾ نيپال 460,102 نيون ليبر منظوريون ۽ تجديد سميت 741,297 منظوريون جاري ڪيون. نين منظوريُن مان عورتون 12.9 سيڪڙو هيون. 148 ملڪن لاءِ منظوريون هيون، جن ۾ Gulf Cooperation Council ملڪن لاءِ 281,849 ۽ ملائيشيا لاءِ 81,382 نيون منظوريون شامل هيون. Madhesh، Koshi، Lumbini ۽ Bagmati مکيه روانگي وارا صوبا هئا. لڏپلاڻ گهرن جي آمدنيءَ ۾ رقم موڪلي ٿي، پر ملڪي مزدور رسد گهٽائي ۽ ڀرتي خرچن، ڪوڙن معاهدن، حفاظت جي خطري ۽ منزل ملڪ جي پاليسي تبديليءَ جو خطرو آڻي ٿي. پرڏيهي روزگار DOFE ۽ Foreign Employment Information Management System (FEIMS) وسيلي هلي ٿو. مزدور عام طور آن لائن فارم، روانگي کان اڳ تعارفي تربيت، طبي جاچ، انشورنس، سماجي تحفظ ۽ فلاحي ادائيگي، ۽ ليبر منظوري پوري ڪري ٿو. پاسپورٽ عام طور گهٽ ۾ گهٽ 90 ڏينهن صحيح هجي؛ فائل ۾ صحيح ويزا، معاهدو ۽ ملازمت ڏيندڙ جو ثبوت گهرجي. انفرادي رستو، لائسنس يافته ايجنسي يا حڪومت کان حڪومت وارو رستو استعمال ڪري سگهجي ٿو. DOFE پرڏيهي نوڪريون ڳولڻ ۽ شڪايت نظام ڏئي ٿو. عمر موجب ڄاڻايل انشورنس رقم 18–35 لاءِ NPR 3,708، 36–50 لاءِ NPR 4,931، ۽ 51–64 لاءِ NPR 9,463 آهي؛ ان کان علاوه سماجي تحفظ NPR 2,308 ۽ فلاحي فنڊ NPR 1,500. صحت، تربيت ۽ ڀرتي جا خرچ بدلجن ٿا. بنا لائسنس ايجنٽ ۽ ڪوڙا دستاويز قانوني يا مالي تحفظ کان محروم ڪري سگهن ٿا. نيپال جي مزدور منڊي جي ترقي لڏپلاڻ ۽ موڪليل رقم سان ويجهڙائيءَ سان ڳنڍيل آهي، جڏهن ته ملڪ اندر سٺين نوڪرين جي تخليق محدود آهي. مالي سال 2082/83 کان National Employment Promotion Programme عوامي روزگار، مهارت، ڪاروباري سرگرمي ۽ رسمي بڻائڻ جون تدبيرون گڏ ڪري ٿو. پن بجلي، سياحت، ڊجيٽل خدمتون، صنعتڪاري، زرعي پروسيسنگ ۽ برآمد سان ڳنڍيل شعبا واڌ ۽ روزگار جا ترجيحي شعبا آهن؛ اهي پاليسي ۽ اقتصادي موقعا آهن، پڪيون نوڪريون يا آمدني نه.