पाकिस्तानमा निर्वाचन

पाकिस्तानमा राष्ट्रिय सभा, प्रादेशिक सभा र स्थानीय सरकारका निकायका प्रतिनिधि छान्न निर्वाचन गरिन्छ। निर्वाचनले संघीय र प्रादेशिक सरकार गठनमा पनि सहयोग गर्छ। सामान्यतया ECP भनिने पाकिस्तानको निर्वाचन आयोग निर्वाचन सञ्चालन र निगरानी गर्ने मुख्य संवैधानिक निकाय हो। यसले निर्वाचन कर्मचारी, रिटर्निङ अधिकृत, मतदान कर्मचारी र सुरक्षा व्यवस्थासँग मिलेर काम गर्छ। मतदाता सामान्यतया कानुनी मतदान सर्त पूरा गर्ने र मतदाता नामावलीमा सूचीकृत पाकिस्तानी नागरिक हुनुपर्छ। मतदाता पहिचान र निर्वाचन दर्ताका लागि CNIC महत्त्वपूर्ण हुन्छ। निर्वाचनको दिनअघि व्यक्तिले आफ्नो मतदाता अभिलेख र मतदान केन्द्रको विवरण सही छ कि छैन जाँच्नुपर्छ। राष्ट्रिय र प्रादेशिक निर्वाचनमा भौगोलिक निर्वाचन क्षेत्र प्रयोग गरिन्छ। राजनीतिक दलले उम्मेदवार मनोनयन गर्छन् र स्वतन्त्र उम्मेदवारले पनि प्रतिस्पर्धा गर्न सक्छन्। मतदाताले आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रका उम्मेदवारलाई मतपत्रमा चिनो लगाउँछन्; दलका चुनाव चिह्नले उम्मेदवार चिन्न मद्दत गर्छन्। मतदान केन्द्रमा कर्मचारीले मतदाता पुष्टि गर्छन्, सम्बन्धित मतपत्र दिन्छन् र गोप्य स्थानमा मतदान गर्न निर्देशन दिन्छन्। मतदाताले गोप्य रूपमा मतपत्रमा चिनो लगाएर मतपेटिकामा खसाल्छन्। निर्वाचन नियमअनुसार वास्तविक व्यवस्थामा फरक हुन सक्छ। मतदान बन्द भएपछि मतदान केन्द्र वा अन्य अधिकारप्राप्त स्थानमा मतगणना गरिन्छ। अधिकारीले नतिजाका अभिलेख तयार गर्छन् र निर्वाचन क्षेत्रको नतिजा निर्धारण गर्न विभिन्न मतदान स्थानका नतिजा जोडिन्छन्। केही पद सबै नागरिकको प्रत्यक्ष मतदानभन्दा फरक विशेष संवैधानिक विधिबाट पूर्ति गरिन्छन्। सिनेट सदस्य निर्वाचित प्रतिनिधिले छान्छन् र राष्ट्रपतिको चयन निर्वाचक मण्डलले गर्छ। महिला र गैर-मुस्लिम नागरिकका लागि आरक्षित सिट दलमा आधारित प्रक्रियाबाट बाँडिन्छन्। अर्को आम निर्वाचनअघि केही रिक्त पद पूर्ति गर्न उपनिर्वाचन हुन्छ। स्थानीय सरकारको निर्वाचन प्रादेशिक व्यवस्थाअन्तर्गत हुने भएकाले यसको समय, निकाय र मतदान प्रक्रिया पाकिस्तानभरि फरक हुन सक्छ। निर्वाचनले नागरिकलाई प्रतिनिधि छान्ने र जवाफदेही बनाउने शान्तिपूर्ण माध्यम दिन्छ। यसको सीमा पनि छन्: मत एउटा खास निर्वाचन क्षेत्रसँग सम्बन्धित हुन्छ, उम्मेदवारको गुणस्तर फरक हुन्छ र सार्वजनिक सेवा कानुन, बजेट, प्रशासन तथा निरन्तर नागरिक सहभागितामा पनि निर्भर हुन्छन्।