पाकिस्तानमा राज्य

पाकिस्तान संघीय संसदीय गणतन्त्र हो। संविधानले सार्वजनिक शक्ति, अधिकार, संस्था र संघ तथा प्रान्तबीचको सम्बन्धका मुख्य नियम तय गर्छ। रक्षा, परराष्ट्र मामिला, मुद्रा र देशभर लागू हुने धेरै कानुनजस्ता एकरूप राष्ट्रिय दृष्टिकोण चाहिने विषय संघीय तहले सम्हाल्छ। संघीय सरकार मुख्यतः इस्लामाबादबाट काम गर्छ। पाकिस्तानमा चार प्रान्त छन्: पञ्जाब, सिन्ध, खैबर पख्तुनख्वा र बलुचिस्तान। प्रत्येक प्रान्तको आफ्नै निर्वाचित प्रान्तीय सभा र सरकार हुन्छ। शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, प्रहरी व्यवस्थापन र धेरै स्थानीय सेवाजस्ता क्षेत्रमा प्रान्तीय अधिकारी महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। इस्लामाबाद राजधानी क्षेत्र प्रान्तहरूभन्दा अलग रूपमा प्रशासित हुन्छ। आजाद जम्मू र कश्मीर तथा गिलगित-बाल्तिस्तानका राजनीतिक र प्रशासनिक व्यवस्था अलग छन्; तिनलाई साधारण प्रान्तका रूपमा मात्र लिनु हुँदैन। पाकिस्तानको संसदका दुई सदन छन्। राष्ट्रिय सभाले निर्वाचित निर्वाचन क्षेत्रमार्फत जनताको प्रतिनिधित्व गर्छ र संघीय सरकार गठनमा यसको केन्द्रीय भूमिका हुन्छ। सिनेटले संघीय एकाइहरूको प्रतिनिधित्व गर्छ र राष्ट्रिय कानुन निर्माणमा प्रान्तहरूलाई भूमिका दिन्छ। राष्ट्रपति राष्ट्रप्रमुख हुन् भने प्रधानमन्त्रीले मन्त्रिपरिषद्सहित संघीय सरकारको नेतृत्व गर्छन्। दैनिक प्रशासनमा मन्त्रालय, विभाग, प्रान्तीय कार्यालय, जिल्ला प्रशासन र स्थानीय निकायले सार्वजनिक निर्णय कार्यान्वयन गर्छन्। अदालतहरूले संविधान र कानुनको व्याख्या गर्छन् र व्यक्ति, संस्था तथा सरकारी निकायबीचका विवाद सुनुवाइ गर्न सक्छन्। न्यायपालिका, संसद र कार्यपालिका राज्यका छुट्टाछुट्टै अङ्ग हुन्, यद्यपि तिनीहरू संवैधानिक प्रणालीमार्फत एकअर्कासँग जोडिन्छन्। स्थानीय सरकारले नगरपालिका, जिल्ला, तहसील र युनियन तहका संस्थामार्फत सार्वजनिक प्रशासनलाई बासिन्दानजिक ल्याउँछ। तिनको स्वरूप र क्षमता प्रान्तअनुसार फरक हुन सक्छ, र अधिकार प्रान्तीय कानुनमा निर्भर हुन्छ। सामान्य मानिसका लागि राज्य परिचयपत्र, विद्यालय, अस्पताल, प्रहरी, अदालत, कर, जग्गा अभिलेख, अनुमति र सार्वजनिक सहायतामार्फत देखिन्छ। जिम्मेवार सरकारी तह थाहा हुँदा उजुरी वा आवेदन स्पष्ट र प्रभावकारी बनाउन सकिन्छ।