Рәсәйҙә гражданлыҡ хоҡуғы

Рәсәйҙә гражданлыҡ хоҡуғы кешеләр, компаниялар һәм башҡа шәхси яҡтар араһындағы мөнәсәбәттәрҙе көйләй. Ул хоҡуҡтарҙы, бурыстарҙы, мөлкәтте, килешеүҙәрҙе, зыянды, мираҫты һәм юридик шәхестәрҙе үҙ эсенә ала. Рәсәй Федерацияһының Гражданлыҡ кодексы — төп нигеҙ. Унда дөйөм ҡағиҙәләр һәм милекселек, йөкләмәләр, килешеүҙәр, интеллектуаль милек, мираҫ һәм башҡа гражданлыҡ мәсьәләләренә ҡағылған айырым өлөштәр бар. Килешеү (договор) түләү, еткереү, эш башҡарыу, мөлкәт тапшырыу йәки мәғлүмәтте сер итеп һаҡлау бурыстарын тыуҙыра ала. Яҡтарҙы, килешеү предметын, хаҡты, ваҡытты, ҡабул итеү тәртибен һәм яуаплылыҡты асыҡ күрһәтеү һуңғы бәхәстәрҙе кәметә. Мөлкәт хоҡуғы әйберҙәргә һәм активтарға милекселек һәм башҡа хоҡуҡтарға ҡағыла. Милек йәки уны ҡулланыу бәхәсле булғанда документтар, теркәү яҙмалары, фактик биләү, түләү һәм килешеү тарихы мөһим булыуы мөмкин. Бер яҡ үҙ бурысын үтәмәһә, икенсе яҡ йөкләмәне үтәүҙе, аҡса түләүҙе, мөлкәтте ҡайтарыуҙы, хаҡты кәметеүҙе, килешеүҙе туҡтатыуҙы йәки зыянды ҡаплауҙы талап итә ала. Дөрөҫ сара килешеүгә һәм факттарға бәйле. Зыянды ҡаплау талаптары боҙолған килешеүҙән, мөлкәткә килгән зыяндан, тән йәрәхәтенән йәки башҡа законһыҙ ғәмәлдән тыуа ала. Ғәҙәттә талап итеүсегә хоҡуғын, боҙоуҙы йәки зыянлы ваҡиғаны, юғалтыуҙы һәм улар араһындағы бәйләнеште күрһәтергә кәрәк. Гражданлыҡ бәхәсе ғәҙәттә документтар, талап, һөйләшеү йәки тейешле осраҡта судҡа тиклемге мотлаҡ дәғүә менән башлана. Мәсьәлә хәл ителмәһә, талап итеүсе компетентлы судҡа дәғүә ғаризаһы (исковое заявление) бирә ала. Физик шәхестәр йыш ҡына дөйөм юрисдикция судтарына мөрәжәғәт итә, ә күп бизнес бәхәстәре арбитраж судтарында (арбитражные суды) ҡарала. Аралашсы ярҙамы, килешеүгә килеү, нотариаль ғәмәлдәр һәм килешеүҙәге бәхәс тәртибе лә ярҙам итә ала, әммә улар ентекле хоҡуҡи анализды алмаштырмай.